Հալոպերիդոլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
Հալոպերիդոլ
Haloperidol.svg
Haloperidol-from-xtal-3D-balls.png
Կլինիկական տվյալներ
Օգտագործման
եղանակներ
Պերօրալ, ներերակային, միջմկանային
Ֆարմակոկինետիկ տվյալներ
Կենսամատչելիություն60–70% (Պերօրալ)[1]
ՆյութափոխանակությունԼյարդ-միջնորդավորված[1]
Կիսատրոհման պարբերություն14–26 ժամ (Ն/Ե), 20.7 ժամ (Մ/Մ), 14–37 ժամ (Պերօրալ)[1]
ԴուրսբերումԼեղիով (կղանքի միջոցով) և մեզով[1][2]
Նույնացուցիչներ
CAS համար52-86-8
PubChem CID3559
DrugBankDB00502
CompTox Dashboard (EPA)
ECHA InfoCard100.000.142 Խմբագրել Վիքիդատայում
Քիմիական և ֆիզիկական տվյալներ
Քիմիական բանաձևClFH23NO2
Մոլային զանգված375.9 g/mol g·mol−1

Հալոպերիդոլ, վաճառքային անվանումներից է Հալդոլը, տիպիկ հակափսիխոտիկ դեղորայք[3]։ Հալոպերիդոլը օգտագործվում է շիզոֆրենիայի բուժման, Տուրետի համախտանիշի տիկերի, բիպոլյար համախտանիշի մանիաների, սրտխառնոցի և փսխման, դելիրիումի, անհանգստության, սուր փսիխոզի, ալկոհոլային դելիրիումի ժամանակ առկա հալյուցինացիաների բուժման համար[3][4][5]։ Այն կիրառվում է բերանացի, միջմկանային, կամ ներերակային[3]։ Հալոպերիդոլը ազդում է 30-ից 60 րոպե[3]։ Երկար ազդեցությամբ տեսակը օգտագործվում է ներարկման ձևով ամեն 4 շաբաթը մեկ՝ շիզոֆրենիայով հիվանդների դեպքում, որոնք կարող են մոռանալ պերօրալ ընդունել դեղը[3]։

Հալոպերիդոլը կարող է առաջացնել շարժողական ֆունկցիայի խանգարումներ՝ դիսկինեզիա, որը կարող է լինել մնայուն[3]։ Կարող է դիտվել նեյրոլեպտիկ չարորակ համախտանիշ և դեղորայքից առաջացած QT ինտերվալի երկարացում[3]։ Մեծ տարիքի մարդկանց մոտ դեմենցիայի արդյունքում առաջացող փսիխոզը կարող է բերել մահվան բարձր ռիսկի[3]։ Հղիության ժամանակ օգտագործելու դեպքում երեխայի մոտ կարող են առաջանալ խնդիրներ[3][6]։ Այն հակացուցված է կիրառել Պարկինսոնի հիվանդությամբ տառապող մարդկանց[3]։

Հալոպերիդոլը հայտնաբերվել է 1958 թվականին՝ Պաուլ Յանսսենի կողմից[7]։ Այն ստանում են պեթիդինից (մեպերիդին)[8]։ Այն ԱՀԿ-ի հիմնական դեղերի ցուցակում է որպես ամենաանվտանգ և արդյունավետ դեղամիջոցներից մեկը[9]։ Այն ամենաշատ կիրառվող հակափսիխոտիկ դեղամիջոցն է[10]։ Տիպիկ դեղաչափի տարեկան արժեքը £20–800 է Մեծ Բրիտանիայում[10][11]։ ԱՄՆ-ում արժեքը մոտ 250 դոլար է[12]։ 2016 թվականին այն 243-րդ ամենաշատ նշանակված դեղն էր ԱՄՆ-ում՝ ավելի քան 2 միլիոն նշանակումներով[13]։

Բժշկական կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլը օգտագործվում է որոշ հիվանդությունների ախտանիշները կառավարելու համար՝

  • Սուր փսիխոզ, օրինակ՝ դեղորայք-մակածված փսիխոզ, որը առաջացել է Լիսերգինաթթվի (ԼՍԴ), փսիլոցիբինի, ամֆետամինի, կետամինի օգտագործման պատճառով[14][15], և փսիխոզ, որը կապված է տենդի կամ մետաբոլիկ համախտանիշի հետ։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ հալոպերիդոլը վատացնում է փսիլոցիբինով առաջացած փսիխոզի ընթացքը[16]։
  • Ալկոհոլային կամ օփիոիդ աբստինենցիայի լրացուցիչ բուժում
  • Անհանգստություն և շփոթմունք, կամպված ուղեղային սկլերոզի հետ
  • Ալկոհոլ-խթանված սկլերոզ
  • Հալյուցինացիաներ ալկոհոլի օգտագործման դադարի դեպքում[4]
  • Հիերակտիվ դելիրիում (դելիրիումի ժամանակ դիտվող անհանգստությունը կառավարելու համար)
  • Գերակտիվություն, ագրեսիա
  • Այլ անկառավարելի, բնավորության հետ կապված խանգարումներ
  • Շիզոֆրենիա[17]
  • Անձի խանգարման որոշ դեպքերում
  • Չդադարող զկրտոցի դեպքում[18][19]
  • Նյարդաբանական խանգարումների դեպքում, օրինակ՝ Տուրետի համախտանիշ, խորեա
  • Սրտխառնոցի և փսխման բուժման համար, հետվիրահատական և ամոքիչ խնամքի ժամանակ, հատկապես օնկոլոգիական հիվանդների դեպքում

Հալոպերիդոլը անփոխարինելի է համարվում հոգեբուժական անհետաձգելի վիճակների ժամանակ[20][21], չնայած նոր ատիպիկ դեղեր ավելի լավ ազդեցություն են ցուցաբերվել, ինչի մասին գրվել է 2001-ից 2005 թվականներին հրապարակված հետազոտության մեջ [22][23][24]։

2013 թվականին շիզոֆրենիայի բուժման համար կիրառվող 15 հակափսիխոտիկ դեղերի մեջ հալոպերիդոլը ցույց տվեց ստանդարտ արդյունավետություն։ Այն 13%-16%-ով ավելի արդյունավետ է քան զիպրասիդոնը, քլորպրոմազինը և ազենապինը։ Այն նույնքան արդյունավետ է, որքան Կվետապինը և Արիպիպրազոլը և 10%-ով ավելի քիչ արդյունավետ է, քան պալիպերիդոնը[25]։ 2013 թվականին կատարված վերանայումը համեմատեց հալոպերիդոլը և պլացեբոն շիզոֆրենիայի բուժման ժամանակ[26]։

Եզրակացություն
Հալոպերիդոլը հաճախ առաջացնում է անցանկալի կողմնակի ազդեցություններ։ Եթե չկա այլ դեղորայք, ապա հալոպերիդոլի օգտագործումը՝ չբուժված շիզոֆրենիայի հետևանքները բուժելու համար արդարացված է։ Եթե կա ընտրության հնարավորություն, պետք է ընտրել այլ հակափսիխոտիկ դեղամիջոց, ինչը կիջեցնի կողմնակի ազդեցությունների հաճախականությունը, օրինակ՝ պարկինսոնիզմ, ակատիզիա և սուր դիստոնիաներ[26]։

Հղիություն և լակտացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հալոպերիդոլը տերատոգեն չէ, բայց մեծ դեղաչափերով ցուցաբերում է էմբրիոտոքսիկ ազդեցություն։ Մարդկանց վրա չկա կատարված հետազոտություն։ Հղի կանանց հետազոտությունը ցույց տվեց, որ առկա է սաղմի հնարավոր վնասում, չնայած կանանց մեծ մասը այդ ընթացքում օգտագործում էին նաև այլ դեղորայքներ։ Բացի այդ, հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հակափսիխոտիկ դեղորայք ստացած երեխաների մոտ կա էքստրապիրամիդալ և աբստինենտ ախտանիշների առաջացման ռիսկ, որոնցից են՝ անհանգստությունը, գերճնշումը, թերճնշումը, դողը, քնկոտությունը, շնչառական դիսթրեսը և սնման խանգարումները։ Այս ամենը հաշվի առնելով, հղիության ժամանակ հալոպերիդոլ պետք է տրվի միայն այն դեպքում, երբ մոր օգուտը ավելի մեծ է, քան պտղի վրա եղած ազդեցության ռիսկը[17]։

Հալոպերիդոլը արտազատվում է կրծքի կաթով։ Մի քանի հետազոտությունների ժամանակ հետազոտվել են երեխաներ, որոնց կերակրում էին հալոպերիդոլ ստացող մայրերը, և պարզվեց, որ երեխայի աճի և զարգացման վրա ազդեցություն չի լինում[27]։

Այլ նկատառումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլի դեկանոատի կմախքային բանաձև։ Դեկանոատի խումբը գունավորված է կարմիրով կարմիր։

Խրոնիկական հոգեկան հիվանդությունների երկարատև բուժման դեպքում պետք է դոզան իջեցվի այն ամենաքիչ քանակին, որը անհրաժեշտ է կայուն ախտադադարը պահպանելու համար։ Երբեմն ցուցված է լինում հալոպերիդոլով բուժումը դադարացնելու դեպքում դոզան իջեցնել աստիճանաբար[28]։ Բացի այդ, երկարատև բուժման դեպքում խորհուրդ է տրվում արյան ճնշման, արյան գլյուկոզայի մակարդակի, ճարպերի քանակի պարբերաբար չափում՝ կողմնակի ազդեցություններից խուսափելու նպատակով[29]։

Բուժման այլ ձևերը (հոգեթերապիա, սոցիալական վերականգնում) պետք է կատարվեն համապատասխան կարգով։ PET-սկանավորման արդյունքները ցույց են տվել, որ ցածր դոզաները ավելի գերադասելի են։ Կլինիկական պատասխան լինում էր D2 ընկալիչների ամենաքիչը 65%-ի պաշարման դեպքում, 72%-ից ավելի պաշարումը առաջացնում էր հիպերպրոլակտինեմիա, իսկ 78%-ից ավելի պաշարումը կապված էր էքստրապիրամիդալ կողմնակի ազդեցությունների հետ։ Հալոպերիդոլի 5 մգ-ից ավել դեղաչափերը մեծացնում են կողմնակի ազդեցությունների հավանականությունը, առանց մեծացնելու արդյունավետությունը[30]։ Պացիենտների մոտ փսիխոզի դեպքում լինում էր արդյունք նույնինս 2 մի-ից քիչ դեղաչափերի դեպքում[31]։ Շիզոֆրենիայի բուժման համար խորհուրդ է տրվում ամեն 6 ամիսը մեկ իջեցնել դեղաչափը 20%-ով, մինչև կհաստատվի մինիմալ արդյունավետ դեղաչափ[29]։

  • Հնարավոր է օգտագործել նաև դեպոյավորված ձևեր, որոնք ներարկվում են ներմկանային, կանոնավորված ժամանակային միջակայքերով։ Դեպոյավորված ձևերը հարմար չեն սկզբնական օգտագործման համար, սակայն հարմար են այն հիվանդների դեպքում, որոնց մոտ եղել է պերօրալ օգտագործվող դեղաչափերի անտանելիություն։

Հալոպերիդոլի դեկանոատի էսթերը (վաճառքային անվանումն է՝ Հալդոլ դեկանոատ, Հալոմոնթ, Նեոպերիդոլ) ունի ավելի երկար ազդեցություն և օգտագործվում են այն մարդկանց մոտ, որոնք չեն օգտագործում պերօրալ դեղամիջոցները համապատասխան ձևով։ Դեղաչափը տրվում է ամեն 2-4 շաբաթը մեկ՝ ներմկանային ներարկման ձևով[32]։ Հալոպերիդոլի դեկանոատի IUPAC անվանումն է [4-(4-քլորոֆենիլ)-1-[4-(4-ֆլուորոֆենիլ)-4-օքսիբութիլ]պիպերիդին-4-իլ] դեկանոատ։

Հալոպերիդոլի տեղային միջոցները չպետք է կիրառվեն սրտխառնոցի բուժման համար, քանզի հետազոտությունները պարզել են, որ հալոպերիդոլը այլ դեղորայքներից արդյունավետ չէ այդ առումով[33]։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի ազդեցությունների ցուցակի աղբյուրները՝[34][35][36][37]

Քանզի հալոպերիդոլը տիպիկ հակափսիխոտիկ դեղորայք է, այն կարող է առաջացնել էքստրապիրամիդալ կողմնակի աղդեցություններ։ 2013 թվականին կատարված 15 հակափսիխոտիկ դեղերի արդյունավետության և տանելիության մետա-անալիզի արդյունքում պարզվել է, որ հալոպերիդոլը ամենաշատն է հակված էքստրապիրամիդալ կողմնակի ազդեցություններ առաջացնելու[25]։

6 ամսից ավել օգտագործելու դեպքում օգտագործողների 14%ը քաշ է հավաքում[38]։

Հաճախակի (>1% ներառում)

  • Էքստրապիրամիդալ կողմնակի ազդեցություններ, որոնք ներառում են՝
    • Ակաթազիա (շարժողական անհանգստություն)
    • Դիստոնիա (մկանների շարունակական սպազմեր և կծկումներ)
    • Մկանային կարկամություն
    • Պարկինսոնիզմ (ռիգիդությանը նման նշաններ)
  • Թերճնշում
  • Հակախոլիներգիկ կողմնակի ազդեցություններ (Այս կողմնակի ազդեցությունը ավելի հաճախ են հանդիպում, քան ցածր արդյունավետության հակափսիխոտիկների օգտագործման դեպքում, օրինակ՝ քլորպրոմազին և թիորազին)
    • Մշուշոտ տեսողություն
    • Փորկապություն
    • Չոր բերան
  • Քնկոտություն (սա քիչ հանդիպող կողմնակի ազդեցություն է, ինչի մասին ասվում է վերը նկարագրված մետա-անալիզում[25])

Անհայտ հաճախականությամբ

  • Անեմիա
  • Գլխացավ
  • Շնչառական շարժումների հաճախացում
  • Օրթոստատիկ հիպոտոնիա
  • Երկարացած QT ինտերվալ
  • Տեսողական խանգարումներ

Հազվադեպ (<1% ներառում)

Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կոմա, սուր ինֆարկտ
  • Ծանր թունավորումներ ալկոհոլով կամ կենտրոնական հակադեպրեսանտներով
  • Հալոպերիդոլի կամ այլ բութիրոֆենոնների նկատմամբ հայտնի ալերգիա
  • Հայտնի սրտի հիվանդություն, երբ օգտագործումը կարող է բերել սրտի կանգի

Հատուկ զգուշություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երկար տարիներ տևած հետազոտությունը ցույց տվեց, որ բնավորության մեղմ փոփոխություններով Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ լայնորեն կիրառվող այս դեղը և այլ նեյրոլեպտիկ հակափսիխոտիկ դեղեր միայն բարդացնում են հիվանդի վիճակը և նրանց օգտագործման դադարը նույնիսկ լավ էր ազդում մարդկանց ճանաչողական հատկությունների վրա[39]։
  • Մեծ տարիքի մարդիկ՝ թուլամտության հետ կապված փսիխոզով: 17 հետազոտությունների անալիզը ցույց տվեց, որ հալոպերիդոլ ստացող այս խմբի հիվանդների հավանականությունը 1,6-ից 1,7 անգամ ավելի շատ էր, քան պլացեբոյով բուժվող մարդկանց մոտ։ Մահվան պատճառը հիմնականում կապված է եղել սիրտանոթային խնդիրների և ինֆեկցիաների հետ։ Պրեպարատի տվյալներում ասվում է այս ռիսկի մասին[17]։
  • Լյարդի գարծառույթի խանգարում, քանզի հալոպերիդոլը նյութափոխանակվում և քայքայվում է լյարդում։
  • Հիպերթիրեոզի դեպքում, հալոպերիդոլի ազդեցությունը ուժեղանում է և կողմնակի ազդեցությունները ավելի շատ են արտահայտվում։
  • Ներերակային ներարկումներ՝ թերճման և օրթոստատիկ կոլապսի ռիսկ
  • Հիվանդներ, որոնք ունեն QT-սեգմենտի երկարացման ռիսկ (հիպոկալեմիա, QT-սեգմենտը երկարացնող այլ դեղորայքների օգտագործում)
  • Լեյկոպենիա ունեցած հիվանդներ։ Արյունը պետք է պարբերաբար հետազոտվի բուժման առաջին ամիսներին և լեյկոցիտների քանակի իջնելու հենց առաջին նշանների դեպքում պետք է պրեպարատի կիրառումը դադարեցնել[17]։
  • Առկա Պարկինսոնի հիվանդություն[40] կամ Լյուիի մարմնիկներով դեմենցիա։

Փոխազդեցություն այլ դեղերի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ամիոդարոն՝ Q-Tc ինտերվալի երկարացում (սրտի ռիթմի վտանգավոր փոփոխություն)[41]։
  • Ամֆետամին և մեթիլֆենիդատ՝ հակադարձում է նորադրենալինի և դոֆամինի ազդեցությանը նարկոլեպսիայով և ուշադրության պակասի համախտանիշով մարդկանց մոտ
  • Ադրենալին՝ ազդեցությանը հակադարձում է, կարող է դիտվել պարադոքս՝ արյան ճնշման իջեցում
  • Գուանետիդին՝ հակագերճնշումային ազդեցությանը հակառակ է ազդում
  • Լևոդոպա՝ այս դեղի ազդեցության թուլացում
  • Լիթիում՝ հազվադեպ նկարագրվել է էնցեֆալոպաթիա, վաղ և ուշ էքստրապիրամիդալ ազդեցություններ, այլ նյարդաբանական խանգարումներ և կոմա[42]։
  • Մեթիլդոպա՝ էքստրապիրամիդալ կողմնակի ազդեցությունների ռիսկի մեծացում և այլ անցանկալի կենտրոնական ազդեցություններ
  • Այլ կենտրոնական ճնշիչներ (ալկոհոլ, տրանկվիլիզատորներ, թմրանյութեր)՝ այդ նյութերի ազդեցությունը և կողմնակի ազդեցությունները ուժեղանում են։ Ցավի մեղմացման նպատակով միաժամանակ օգտագործվող օփիոիդների դոզան կարելի է իջեցնել 50%-ով։
  • Այլ դեղեր, որոնք նյութափոխանակվում են CYP3A4 ֆերմենտային համակարգով՝ կարբամազեպին, ֆենոբարբիտալ և ռիֆամպիցին (իջեցնում են պլազմայի մակարդակը)։ Քվինիդին, բուսպիրոն, ֆլյուոքսետին (պլազմայի մակարդակը բարձրացնում են)[17]։
  • Եռցիկլիկ հակադեպրեսանտներ՝ նրանց նյութափոխանակությունը ուլանում է, թունավոր ազդեցությունը մեծանում է (Հակախոլիներգիկ և սիրտանոթային կողմնակի ազդեցություններ, ցնցումների շեմի իջեցում)։

Գերդոզավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտանիշները հիմնականում կապված են կողմնակի ազդեցությունների հետ։ Ամենահաճախը հանդիպում են՝

  • Հակախոլիներգիկ կողմնակի ազդեցություններ (չորություն բերանում, փորկապություն, պարալիտիկ իլեուս, միզելու դժվարություն, թերքրտնարտադրություն)
  • Կոմա որոշ դեպքերում, կապված շնչառական կենտրոնի ընկճման, տարածուն թերճնշման և շոկի հետ
  • Թերճնշում և գերճնշում
  • Հազվադեպ՝ լուրջ փորոքային առիթմիա՝ QT-սեգմենտի երկարացումով կամ առանց
  • Սեդացիա
  • Ծանր էքստրապիրամիդալ ախտանիշներ՝ մկանների կարկամությունով և դողով

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժումը հիմնականում ախտանշանային է և ներառում է ինտենսիվ խնամք՝ կենսական ֆունկցիաների պահպանումով։ Գերդոզավորման վաղ հայտնաբերման դեպքում կարելի է առաջացնել արհեստական փսխում, կատարել ստամոքսի լվացում և ակտիվացրած ածուխի օգտագործում։ Ադրենալինի օգտագործումը հակացուցված է թերճնշման և շոկի դեպքում, քանզի նրա ազդեցությունը կարող է հակառակ լինել։ Ծանր գերդոզավերման դեպքում կարող են օգտագործվել անտիդոտներ՝ բրոմոկրիպտին կամ ռոպինիրոլ՝ արտաբրգային ախտանիշները բուժելու նպատակով։ Պետք է պարբերաբար կատարել ԷՍԳ՝ QT-երկարացումները և առիթմիաները հայտնաբերելու համար[17]։

Կանխատեսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդհանուր առմամբ գերդոզավորման կանխատեսումը բարվոք է, եթե հիվանդը ողջ է մնացել սկզբնական փուլից հետո։ Հալոպերիդոլի գերդոզավորումը կարող է լինել մահացու[43]։

Ֆարմակոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլ՝ 10-մգ օրալ դեղահաբ

Հալոպերիդոլը տիպիկ փութիրոֆենոնի տիպի հակափսիխոտիկ է, որը հակազդում է դոֆամինային D2 ընկալիչներին[44]։ Այն ցուցաբերում է ֆենոթիազինին նման դեղաբանական ազդեցություն[19]։ Դեղը հիմնականում միանում է D2 և α1 ընկալիչներին (ED50 = 0.13 and 0.42 մգ/կգ, համապատասխանաբար), իսկ բարձր դեղաչափերով միանում է 5-HT2 ընկալիչներին (ED50 = 2.6 մգ/կգ)։ D2 ընկալիչներին հակազդումը ավելի շատ կապված է հալոպերիդոլի դրական ազդեցության հետ շիզոֆրենիայի դեպքում, իսկ 5-HT2 ընկալիչներին հակազդումը կապված է նրա բացասական ազդեցությունների հետ։ Այդ հատկանիշներով է պայմանավոված հալոպերիդոլի ազդեցությունը զառանցանքի, հալյուցինացիաների և փսիխոզի այլ արտահայտումների վրա[45]։ Հալոպերիդոլի աննշան խնամակցությունը հիստամինային H1 և մուսկարինային M1 ացետիլխոլինի ընկալիչների նկատմամբ դարձնում է հալոպերիդոլին հակափսիխոտիկ դեղորայք, որի օգտագործումից իջնում է սեդացիան, քաշ են հավաքում, և կարող է լինել օրթոստատիկ թերճնշում։ Նաև կարող է նկատվել արտաբրգային ախտանիշնների մեծ հաճախականություն։

Հալոպերիդոլը ազդում է հետևյալ ընկալիչների վրա՝

  • Դոֆամինային D1 ընկալիչ (մեղմ հակազդիչ) — Անհայտ խնամակցություն
  • Դոֆամինային D5 ընկալիչ (մեղմ հակազդիչ) — Անհայտ խնամակցություն
  • Դոֆամինային D2 ընկալիչ (հակադարձ համազդիչ) — 1.55 nM[46]
  • Դոֆամինային D3 ընկալիչ (հակադարձ համազդիչ) — 0.74 nM[47]
  • Դոֆամինային D4 ընկալիչ (հակադարձ համազդիչ) — 5–9 nM[48]
  • Սիգմա-1 ընկալիչ՝ σ1 (հալոպերիդոլի նյութափոխանակային արգասիքի կողմից անդարձելի ապաակտիվացում՝ HPP+ (4-(4-քլորոֆենիլ)-1-[4-(4-ֆլուորոֆենիլ)-4-օքսոբութիլ]-պիրիդին) ) – 3 nM[49]
  • Սիգմա-2 ընկալիչ՝ σ2 (Համազդիչ)՝ 54 nM[50]
  • 5-HT1A ընկալիչ՝ 5HT1A համազդիչ – 1927 nM[51]
  • 5-HT2A ընկալիչ՝ 5HT2A մեղմ հակազդիչ) – 53 nM[51]
  • 5-HT2C receptor՝ 5HT2C (մեղմ հակազդիչ) – 10,000 nM[51]
  • 5-HT6 receptor՝ 5HT6 (մեղմ հակազդիչ) – 3666 nM[51]
  • 5-HT7 receptor՝ 5HT7 (անդարձելի մեղմ հակազդիչ) — 377.2 nM[51]
  • Հիստամինային H1 ընկալիչ՝ H1 (մեղմ հակազդիչ) — 1,800 nM[51]
  • Մուսկարինային ացետիլխոլինային ընկալիչ M1՝ M1 (մեղմ հակազդիչ) — 10,000 nM[51]
  • Ալֆա-1A ադրեներգիկ ընկալիչ՝ α1A (մեղմ հակազդիչ) — 12 nM[51]
  • Ալֆա-2A ադրեներգիկ ընկալիչ՝ α2A (մեղմ հակազդիչ) — 1130 nM[51]
  • Ալֆա-2B ադրեներգիկ ընկալիչ՝ α2B (մեղմ հակազդիչ) — 480 nM[51]
  • Ալֆա-2C ադրեներգիկ ընկալիչ՝ α2C (մեղմ հակազդիչ) — 550 nM[51]
  • NR1/NR2B ենթամիավոր պարունակող NMDA ընկալիչներ (հակազդիչ) — 2,000 nM[52]

Ֆարմակոկինետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերօրալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերօրալ հալոպերիդոլի կենսամատչելիությունը տատանվում է 60-ից մինչև 70%։ Չնայած կան տարբեր տվյալներ Tmax-ի (մաքսիմալ խտություն) և T1/2-ի (կիսատրոհման պարբերություն)։ Տվյալները տատանվում են համապատասխանաբար 1.7-ից մինչև 6.1 ժամ և 14.5-ից մինչև 36.7 ժամ[1]։

Ներմկանային ներարկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներմկանային ներարկման դեպքում դեղը շատ լավ ներծծվում է և ունի բարձր կենսամատչելիություն։ Tmax-ը 20 րոպե է առողջ մարդկանց մոտ և 33.8 րոպե է շիզոֆրենիայով հիվանդ մարդկանց մոտ։ միջին T1/2-ը (կիսատրոհման պարբերություն) 20.7 ժամ է[1]։ Հալոպերիդոլի դեկանոատը միայն ներմկանային ներարկման համար է և չի թույլատրվում օգտագործել ներերակային։ Հալոպերիդոլի դեկանոատի խտությունը հասնում է ամենաբարձր կետին ներարկումից մոտ 6 օր հետո, հետագայում սկսում է իջնել[53]։

Ներերակային ներարկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներերակային կիրառման դեպքում կենսամատչելիությունը 100% է, իսկ ազդեցությունի իր գագաթնակետին հասնում է վայրկյանների ընթացքում։ Կիսատրոհման պարբերությունը 14.1-ից մինչև 26.2 ժամ է։ Բաշխման թվացյալ ծավալը 9.5-ից մինչև 21.7 լ/կգ է[1]։ Ազդեցության տևողությունը 4-ից 6 ժամ է։ Եթե հալոպերիդոլը տրվում է ներերակային դանդաղ ինֆուզիայի ձևով, ապա ազդեցության սկիզբը ավելի ուշ է լինում, իսկ ազդեցության տևողությունը երկարում։

Հալոպերիդոլ ներարկման համար

Բուժական դեղաչափեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուժական ազդեցության համար անհրաժեշտ է պլազմայում 4-ից 25 միկրոգրամ մակարդակ՝ 1 լիտրի հաշվարկով։ Արյան պլազմայում եղած մակարդակի հաշվարկումը կարող է օգտագործվել դեղաչափը ուղղելու նպատակով, հատկապես երկար ժամանակ դեղը ստացող մարդկանց դեպքում։ Բուժական դեղաչափից բարձր մակարդակները կարող են բերել կողմնակի ազդեցությունների բարձր հաճախականության և նույնիսկ հալոպերիդոլով թունավորման։

Հալոպերիդոլի խտությունը ուղեղային հյուսվածքում մոտ 20 անգամ ավելի շատ է, քան արյան մեջ։ Այն դանդաղ է հեռացվում ուղեղի հյուսվածքից[54], ինչը բացատրում է կողմնակի ազդեցությունների դանդաղ վերացումը դեղի ընդունումը դադարեցնելուց հետո[54][55]։

Բաշխում և նյութափոխանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլը կապված է պլազմայի սպիտակուցների հետ և միայն 7,5%-ից 11,6% ազատ ֆրակցիա ունի։ Այն ինտենսիվորեն նյութափոխանակվում է լյարդում և օգտագործած դեղաչափի միայն 1%-ն է դուրս բերվում մեզով։ Լյարդով դուրս է բերվում հիմնականում գլյուկուրոնացման ճանապարհով՝ հետագավերականգնումով և CYP-միջնորդավորված օքսիդացումով՝ հիմնականում CYP3A4 միջոցով[1]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլը հայտնաբերվել է Պոլ Յանսենի կողմից[56]։ Այն արտադրվել է 1958 թվականին՝ Բելգիական Janssen Pharmaceutica ընկերության կողմից և առաջին անգամ փորձարկվել է Բելգիայում հենց այդ տարի[57][58]։

Հալոպերիդոլը հաստատվել է ԱՄՆ սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչության կողմից 1967 թվականի ապրիլի 12-ին։ Հետագայում այն սկսվեց վաճառվել ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում Հալդոլ վաճառքային անվան տակ, որը արտադրվում էր անգլ.՝ McNeil Laboratories-ի կողմից[57]։

Վաճառքային անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլի վաճառքային անվանումներն են Ալոպերիդին, Բիոպերիդոլո, Բրոտոպոն, Դուրապերիդոլ (Գերմանիա), Հալդոլ (հիմնական վաճառքային անվանումն է ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում), Հալոստեն, Կեսելան, Լինտոն, Սիգապերիդոլ, Սերենացե։

Անասնաբուժական կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալոպերիդոլը օգտագործում են նաև որոշ կենդանիների բուժման նպատակով։ Այն արդյունավետ է թռչունների մոտ, օրինակ՝ թութակների, որոնց վրա այդ դեղը կիրառելու դեպքում նրանք իրենց փետուրները դադարում են անընդհատ պոկել[59]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Kudo S, Ishizaki T (December 1999)։ «Pharmacokinetics of haloperidol: an update»։ Clinical Pharmacokinetics 37 (6): 435–56։ PMID 10628896։ doi:10.2165/00003088-199937060-00001 
  2. «Product Information Serenace» (PDF)։ TGA eBusiness Services։ Aspen Pharma Pty Ltd։ 29 September 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 14 March 2017-ին։ Վերցված է 29 May 2014 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 «Haloperidol»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-01-02-ին։ Վերցված է 2 January 2015 
  4. 4,0 4,1 Schuckit MA (27 November 2014)։ «Recognition and management of withdrawal delirium (delirium tremens).»։ The New England Journal of Medicine 371 (22): 2109–13։ PMID 25427113։ doi:10.1056/NEJMra1407298 
  5. Plosker GL (1 July 2012)։ «Quetiapine: a pharmacoeconomic review of its use in bipolar disorder.»։ PharmacoEconomics 30 (7): 611–31։ PMID 22559293։ doi:10.2165/11208500-000000000-00000 
  6. «Prescribing medicines in pregnancy database»։ Australian Government։ 3 March 2014։ Արխիվացված օրիգինալից 8 April 2014-ին։ Վերցված է 2 January 2015 
  7. Sneader Walter (2005)։ Drug discovery : a history (Rev. and updated ed.)։ Chichester: Wiley։ էջ 124։ ISBN 978-0-471-89979-2։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-12-08-ին 
  8. Ravina Enrique (2011)։ The evolution of drug discovery: from traditional medicines to modern drugs (1. Aufl. ed.)։ Weinheim: Wiley-VCH։ էջ 62։ ISBN 978-3-527-32669-3։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-12-08-ին 
  9. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  10. 10,0 10,1 Stevens Andrew (2004)։ Health care needs assessment: the epidemiologically based needs assessment reviews (2nd ed.)։ Abingdon: Radcliffe Medical։ էջ 202։ ISBN 978-1-85775-892-4։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-12-08-ին 
  11. Wilkinson Greg (2007)։ Stein George, ed.։ Seminars in general adult psychiatry (2nd ed.)։ London: Gaskell։ էջ 288։ ISBN 978-1-904671-44-2։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-12-08-ին 
  12. Jeste Dilip V. (2011)։ Clinical handbook of schizophrenia (Pbk. ed.)։ New York: Guilford Press։ էջ 511։ ISBN 978-1-60918-237-3։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-12-08-ին 
  13. «The Top 300 of 2019»։ clincalc.com։ Վերցված է 22 December 2018 
  14. Giannini A. James, Underwood Ned A., Condon Maggie (2000)։ «Acute Ketamine Intoxication Treated by Haloperidol»։ American Journal of Therapeutics 7 (6): 389–91։ PMID 11304647։ doi:10.1097/00045391-200007060-00008 
  15. Giannini A. James, Eighan Michael S., Loiselle Robert H., Giannini Matthew C. (1984)։ «Comparison of Haloperidol and Chlorpromazine in the Treatment of Phencyclidine Psychosis»։ The Journal of Clinical Pharmacology 24 (4): 202–4։ PMID 6725621։ doi:10.1002/j.1552-4604.1984.tb01831.x 
  16. Johnson M, Richards W, Griffiths R (August 2008)։ «Human hallucinogen research: guidelines for safety.»։ Journal of Psychopharmacology (Oxford, England) 22 (6): 603–20։ PMC 3056407։ PMID 18593734։ doi:10.1177/0269881108093587 
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 «Haldol Official FDA information, side effects and uses»։ Drugs.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-10-05-ին։ Վերցված է 2013-10-03 
  18. Joint Formulary Committee (2013)։ British National Formulary (BNF) (65 ed.)։ London, UK: Pharmaceutical Press։ էջեր 229–30։ ISBN 978-0-85711-084-8 
  19. 19,0 19,1 Brayfield, A, ed. (13 December 2013)։ «Haloperidol»։ Martindale: The Complete Drug Reference։ London, UK: Pharmaceutical Press։ Վերցված է 29 May 2014 
  20. Cavanaugh SV (1986)։ «Psychiatric emergencies»։ The Medical Clinics of North America 70 (5): 1185–202։ PMID 3736271։ doi:10.1016/S0025-7125(16)30919-1 
  21. Currier Glenn W. (2003)։ «The Controversy over 'Chemical Restraint' In Acute Care Psychiatry»։ Journal of Psychiatric Practice 9 (1): 59–70։ PMID 15985915։ doi:10.1097/00131746-200301000-00006 
  22. Allen MH, Currier GW, Hughes DH, Reyes-Harde M, Docherty JP, Expert Consensus Panel for Behavioral Emergencies (2001)։ «The Expert Consensus Guideline Series. Treatment of behavioral emergencies»։ Postgraduate Medicine (Spec No): 1–88; quiz 89–90։ PMID 11500996 
  23. Allen Michael H., Currier Glenn W., Hughes Douglas H., Docherty John P., Carpenter Daniel, Ross Ruth (2003)։ «Treatment of Behavioral Emergencies: A Summary of the Expert Consensus Guidelines»։ Journal of Psychiatric Practice 9 (1): 16–38։ PMID 15985913։ doi:10.1097/00131746-200301000-00004 
  24. Allen Michael H., Currier Glenn W., Carpenter Daniel, Ross Ruth W., Docherty John P. (2005)։ «Introduction: Methods, Commentary, and Summary»։ Journal of Psychiatric Practice 11: 5–25։ doi:10.1097/00131746-200511001-00002 
  25. 25,0 25,1 25,2 Leucht Stefan, Cipriani Andrea, Spineli Loukia, Mavridis Dimitris, Örey Deniz, Richter Franziska, Samara Myrto, Barbui Corrado, Engel Rolf R, Geddes John R, Kissling Werner, Stapf Marko Paul, Lässig Bettina, Salanti Georgia, Davis John M (2013)։ «Comparative efficacy and tolerability of 15 antipsychotic drugs in schizophrenia: a multiple-treatments meta-analysis»։ The Lancet 382 (9896): 951–62։ PMID 23810019։ doi:10.1016/S0140-6736(13)60733-3 
  26. 26,0 26,1 Adams C, Bergman H, Irving C (2013)։ «Haloperidol versus placebo for schizophrenia»։ Cochrane Database of Systematic Reviews 11 (11): CD003082.pub3։ PMID 24242360։ doi:10.1002/14651858.CD003082.pub3։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-08-20-ին 
  27. «LACTMED: Haloperidol»։ 31 October 2018։ Վերցված է 18 January 2019 
  28. «Haloperidol at Chemeurope»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-06-12-ին 
  29. 29,0 29,1 Work Group on Schizophrenia։ «Practice Guideline for the Treatment of Patients With Schizophrenia Second Edition»։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 March 2012-ին։ Վերցված է 21 April 2014 
  30. Oosthuizen P., Emsley R. A., Turner J., Keyter N. (2001)։ «Determining the optimal dose of haloperidol in first-episode psychosis»։ Journal of Psychopharmacology 15 (4): 251–5։ PMID 11769818։ doi:10.1177/026988110101500403 
  31. Tauscher Johannes, Kapur Shitij (2001)։ «Choosing the Right Dose of Antipsychotics in Schizophrenia»։ CNS Drugs 15 (9): 671–8։ PMID 11580306։ doi:10.2165/00023210-200115090-00001 
  32. Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics, 10th edition (McGraw-Hill, 2001).
  33. American Academy of Hospice and Palliative Medicine։ «Five Things Physicians and Patients Should Question»։ Choosing Wisely: An Initiative of the ABIM Foundation (American Academy of Hospice and Palliative MedicineԱրխիվացված օրիգինալից 1 September 2013-ին։ Վերցված է 1 August 2013 , which cites
    • Smith Thomas J., Ritter Joseph K., Poklis Justin L., Fletcher Devon, Coyne Patrick J., Dodson Patricia, Parker Gwendolyn (2012)։ «ABH Gel is Not Absorbed from the Skin of Normal Volunteers»։ Journal of Pain and Symptom Management 43 (5): 961–6։ PMID 22560361։ doi:10.1016/j.jpainsymman.2011.05.017 
    • Weschules Douglas J. (2005)։ «Tolerability of the Compound ABHR in Hospice Patients»։ Journal of Palliative Medicine 8 (6): 1135–43։ PMID 16351526։ doi:10.1089/jpm.2005.8.1135 
  34. Product Information [Internet]. 2011 [cited 2013 Sep 29]. Available from: «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-03-14-ին։ Վերցված է 2014-05-29 
  35. HALDOL® Injection For Intramuscular Injection Only Product Information [Internet]. Janssen; 2011 [cited 2013 Sep 29]. Available from: «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-03-14-ին։ Վերցված է 2013-09-29 
  36. Truven Health Analytics, Inc. DrugPoint® System (Internet) [cited 2013 Sep 29]. Greenwood Village, CO: Thomsen Healthcare; 2013.
  37. Joint Formulary Committee. British National Formulary (BNF) 65. Pharmaceutical Pr; 2013.
  38. «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2017-01-19-ին։ Վերցված է 2016-09-30 
  39. Ballard Clive, Lana Marisa Margallo, Theodoulou Megan, Douglas Simon, McShane Rupert, Jacoby Robin, Kossakowski Katja, Yu Ly-Mee, Juszczak Edmund, on behalf of the Investigators DART AD (2008)։ Brayne Carol, ed.։ «A Randomised, Blinded, Placebo-Controlled Trial in Dementia Patients Continuing or Stopping Neuroleptics (The DART-AD Trial)»։ PLoS Medicine 5 (4): e76։ PMC 2276521։ PMID 18384230։ doi:10.1371/journal.pmed.0050076։ lay summaryBBC News (1 April 2008)։ «Neuroleptics provided no benefit for patients with mild behavioural problems, but were associated with a marked deterioration in verbal skills» 
  40. Leentjens Albert FG, Van Der Mast Rose C (2005)։ «Delirium in elderly people: An update»։ Current Opinion in Psychiatry 18 (3): 325–30։ PMID 16639157։ doi:10.1097/01.yco.0000165603.36671.97 
  41. Bush S. E., Hatton R. C., Winterstein A. G., Thomson M. R., Woo G. W. (2008)։ «Effects of concomitant amiodarone and haloperidol on Q-Tc interval prolongation»։ American Journal of Health-System Pharmacy 65 (23): 2232–6։ PMID 19020191։ doi:10.2146/ajhp080039 
  42. Sandyk R, Hurwitz MD (1983)։ «Toxic irreversible encephalopathy induced by lithium carbonate and haloperidol. A report of 2 cases»։ South African Medical Journal 64 (22): 875–6։ PMID 6415823 
  43. «Haloperidol at Drugs.com»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-11-22-ին 
  44. Seeman P, Tallerico T (1998)։ «Antipsychotic drugs which elicit little or no Parkinsonism bind more loosely than dopamine to brain D2 receptors, yet occupy high levels of these receptors»։ Molecular Psychiatry 3 (2): 123–34։ PMID 9577836։ doi:10.1038/sj.mp.4000336 
  45. Schotte A, Janssen PF, Megens AA, Leysen JE (1993)։ «Occupancy of central neurotransmitter receptors by risperidone, clozapine and haloperidol, measured ex vivo by quantitative autoradiography»։ Brain Research 631 (2): 191–202։ PMID 7510574։ doi:10.1016/0006-8993(93)91535-z 
  46. Leysen JE, Janssen PM, Gommeren W, Wynants J, Pauwels PJ, Janssen PA (1992)։ «In vitro and in vivo receptor binding and effects on monoamine turnover in rat brain regions of the novel antipsychotics risperidone and ocaperidone»։ Molecular Pharmacology 41 (3): 494–508։ PMID 1372084 
  47. Malmberg Åsa, Mikaels Åsa, Mohell Nina (1998)։ «Agonist and Inverse Agonist Activity at the Dopamine D3 Receptor Measured by Guanosine 5′-[γ-Thio]Triphosphate-[35S] Binding»։ The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics 285 (1): 119–26։ PMID 9536001 
  48. Leysen JE, Janssen PM, Megens AA, Schotte A (1994)։ «Risperidone: A novel antipsychotic with balanced serotonin-dopamine antagonism, receptor occupancy profile, and pharmacologic activity»։ The Journal of Clinical Psychiatry 55 (Suppl): 5–12։ PMID 7520908 
  49. Cobos Enrique J., Del Pozo Esperanza, Baeyens José M. (2007)։ «Irreversible blockade of sigma-1 receptors by haloperidol and its metabolites in guinea pig brain and SH-SY5Y human neuroblastoma cells»։ Journal of Neurochemistry 102 (3): 812–25։ PMID 17419803։ doi:10.1111/j.1471-4159.2007.04533.x 
  50. Colabufo Nicolaantonio, Berardi Francesco, Contino Marialessandra, Niso Mauro, Abate Carmen, Perrone Roberto, Tortorella Vincenzo (2004)։ «Antiproliferative and cytotoxic effects of some σ2 agonists and σ1 antagonists in tumour cell lines»։ Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology 370 (2): 106–13։ PMID 15322732։ doi:10.1007/s00210-004-0961-2 
  51. 51,00 51,01 51,02 51,03 51,04 51,05 51,06 51,07 51,08 51,09 51,10 Kroeze Wesley K, Hufeisen Sandra J, Popadak Beth A, Renock Sean M, Steinberg Seanna, Ernsberger Paul, Jayathilake Karu, Meltzer Herbert Y, Roth Bryan L (2003)։ «H1-Histamine Receptor Affinity Predicts Short-Term Weight Gain for Typical and Atypical Antipsychotic Drugs»։ Neuropsychopharmacology 28 (3): 519–26։ PMID 12629531։ doi:10.1038/sj.npp.1300027 
  52. Ilyin VI, Whittemore ER, Guastella J, Weber E, Woodward RM (1996)։ «Subtype-selective inhibition of N-methyl-D-aspartate receptors by haloperidol»։ Molecular Pharmacology 50 (6): 1541–50։ PMID 8967976 
  53. «drugs.com»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-10-ին 
  54. 54,0 54,1 Kornhuber Johannes, Schultz Andreas, Wiltfang Jens, Meineke Ingolf, Gleiter Christoph H., Zöchling Robert, Boissl Karl-Werner, Leblhuber Friedrich, Riederer Peter (1999)։ «Persistence of Haloperidol in Human Brain Tissue»։ The American Journal of Psychiatry 156 (6): 885–90։ PMID 10360127։ doi:10.1176/ajp.156.6.885 
  55. Kornhuber Johannes, Wiltfang Jens, Riederer Peter, Bleich Stefan (2006)։ «Neuroleptic drugs in the human brain: Clinical impact of persistence and region-specific distribution»։ European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 256 (5): 274–80։ PMID 16788768։ doi:10.1007/s00406-006-0661-7 
  56. Healy David (1996)։ The psychopharmacologists 1։ London: Chapman and Hall։ ISBN 978-1-86036-008-4 
  57. 57,0 57,1 Granger Bernard, Albu Simona (2005)։ «The Haloperidol Story»։ Annals of Clinical Psychiatry 17 (3): 137–40։ PMID 16433054։ doi:10.1080/10401230591002048 
  58. Lopez-Munoz Francisco, Alamo Cecilio (2009)։ «The Consolidation of Neuroleptic Therapy: Janssen, the Discovery of Haloperidol and Its Introduction into Clinical Practice»։ Brain Research Bulletin 79 (2): 130–141։ PMID 19186209։ doi:10.1016/j.brainresbull.2009.01.005 
  59. «Veterinary:Avian at Lloyd Center Pharmacy»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-26-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]