Կափառնայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Կափառնայում
Kafarnaum BW 7.JPG
Կոորդինատներ: 32°52′52″ հս․ լ. 35°34′30″ ավ. ե. / 32.88111° հս․. լ. 35.57500° ավ. ե. / 32.88111; 35.57500
ԵրկիրԻսրայել Իսրայել
Հիմնադրված էմ.թ.ա. 2-րդ դար թ.
Մակերես1728 dunam
Ժամային գոտիIsrael time zone
##Կափառնայում (Իսրայել)
Red pog.png

Կափառնայում (եբր.՝ כפר נחום‎ — Kfar Naḥūm, հին հուն․՝ Κεφαρνωκον, լատ.՝ Cafarnaum), հնագույն քաղաք, որը գտնվում է Իսրայելի Գալիլեա քաղաքի Գալիլեյան ծովի (այժմ՝ Կիներետ լիճ) հյուսիսարևմտյան ափին: Քաղաքը հիշատակվում է «Նոր Կտակարանում», ըստ որի, Հիսուս Քրիստոսը քարոզել է Կափառնայումում աղոթարանում և այդ քաղաքում իրականացրել բազմաթիվ հրաշագործություններ[1]:

Հիմա Կափառնայումը կազմված է երկու մասից՝ արևմտյան և արևելյան: Արևմտյան մասը պատկանում է Կուստոդիայի Սուրբ Հողերին և ներառում է հնագիտական համալիր՝ կազմված պեղված տների պատերի մնացորդներից, տեղական հրաբխային բազալտից, Սպիտակ աղոթարանից և Պետրոս առաքյալի կաթոլիկական եկեղեցուց: Արևելյան մասը պատկանում է Երուսաղեմի ուղղափառ եկեղեցուն և ներառում է Սուրբ Առաքելոց վանքը[2]:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրի իրական անունը՝ Կվար Նահումը նշանակում է «Նաումի գյուղ», դա ոչ մի կապ չունի մարգարե Նաում Էլկոսանինի անվան հետ: Հույները քաղաքն անվանել են՝ Կեֆառնոկոն: Հովսեփոս Փլավիոսի գրվածքներում այդ անունը հնչում էր՝ Կափառնայում (հուն. Kαφαρναουμ): Նոր կտակարանում օգտագործվել է Կափառնայում անունը: Թեոփիլակտոս Օրխիդացու Ավետարանի մեկնաբանության մեջ (Մատթեոսի Ավետարան 4:3; Մարկոսի Ավետարան 2:6-12) թարգմանվում է որպես «Մխիթարության տուն» (Նահում եբրայերեն նշանակում է մխիթարվել): Արաբները քաղաքն անվանում են Թալհում, բաղկացած Թել՝ «բլուր» և Հում, որը Նահում անվան հնարավոր նշանակություններից է:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ասվածաշնչյան ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը հիմնադրվել է մոտ 2500 տարի առաջ: Մ.թ. I դարում այն ծաղկում էր Հերոդ Անտիպասի պետության սահմանի վրա: Կափառնայումի վրայով են անցնում Միջերկրական ծովի ափերից դեպի Սիրիա և Փոքր Ասիա առևտրական ուղիները: Հռոմիացիների կողմից Իսրայելի նվաճումից հետո քաղաքում կանգնած էր լեգեոներների ջոկատը:

Համաձայն Ավետարանի՝ Հիսուս Քրիստոսի գլխավոր քարոզչական գործունեությունը տեղի է ունեցել Կափառնայումում: Այնուհետև քաղաքը հանդիսանում էր ձկնորսական գյուղ և սահման Կեսարիայից դեպի Դամասկոս ճանապարհին[3]: Կափառնայում Հիսուսը գտավ իր առաքյալներին՝ Պետրոսին, Անդրեաս առաքյալին, Հակոբոս և Հովհաննես առաքյալ եղբայրներին, և Մատթեոս առաքյալին: Երկրորդ դարում Կափառնայումում ձևավորվեց հրեաների մի համայնք, որը դարձավ քրիստոնյա: Հաջորդ դարում քաղաքում կառուցվեց եկեղեցի, և այն դարձավ քրիստոնյաների հենարանը:

Անկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հինգերորդ դարում քաղաքում ապրում էր մոտ 1500 մարդ, սակայն յոթերորդ դարում, պարսիկների և արաբների ներխուժումից հետո, քրիստոնյաներն ու հրեաները լքեցին քաղաքը:

Ժամանակակից վիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս Կափառնայումը պատկանում է իսրայելական ազգային զբոսայգիների համակարգին: 1838 թվականին հայտնաբերվել է Սպիտակ աղոթարանի ավերակները, սակայն հնագիտական հետազոտությունը սկսվել է միայն 20-րդ դարի սկզբին: Ենթադրվում է, որ 2-րդ դարում և 3-րդ դարի սկզբին կառուցված շենքը հանդիսանում էր աղոթարան, որը զգալիորեն վերակառուցվել է 5-րդ դարի վերջում և 6-րդ դարի սկզբին: Իր հերթին, այս շենքը կանգնած է ավելի հին կառույցի ավերակների վրա, հնարավոր է՝ աղոթարան, որտեղ քարոզել է Հիսուս Քրիստոսը: Աղոթարանի տարածքը պատկանում է Ֆրանցիսկյան միաբանությանը[4]:

1968 թվականին Սպիտակ աղոթարանից 30 մետր հեռավորության վրա հայտնաբերվել է տուն, որը նույնականացվում է Պետրոս առաքյալի տան հետ[5]: Հնագիտական պեղումները ցույց են տվել, որ 1-ին դարի վերջում տան մեկ սենյակը վերափոխվել է տուն եկեղեցու, որի վրա 5-րդ դարի երկրորդ կեսին կառուցվել է ութանկյանի բյուզանդական եկեղեցին, որը գոյատևել է երկու դար: 1990 թվականին այդ տարածքում կառուցվել է Պետրոս առաքյալի կաթոլիկ եկեղեցին, որը հզոր երկաթբետոնե հենարանների վրա կառուցված, ութանկյունաձև կառույց է: Տաճարի ներքևի կենտրոնական մասում են գտնվում Պետրոս առաքյալի տան հարգելի սենյակը և բյուզանդական եկեղեցու մնացորդները[6]:

1925 թվականին Կափառնայումի արևելյան մասում կառուցվել է հունական Սուրբ Առաքելոց ուղղափառ եկեղեցին[7]: Եկեղեցում կատարվում են հունական կղզու եկեղեցիների ավանդույթներից, որը բաղկացած է կիսագնդաձև խորանարդից և գմբեթից: Սակայն, ի տարբերություն հիմնական Հունաստանի, որտեղ գմբեթը ներկում են կապույտ գույնով, սակայն պարզվում է՝ դրանք վարդագույն են: Սա փոքր եկեղեցուն դարձնում է վառ գույնի գերիշխող տեսարան: Վանքի տարածքը հետաքրքիր է ոչ միայն հնագիտական պեղումներով, այլև այստեղ տիրում է այգիների և սիրամարգերի մթնոլորտ: Եկեղեցու ձևավորումը անսովոր վառ է ու պայծառ: Բոլոր այդ ընդարձակ տնտեսությունները պահում են հունական Մակեդոնիայից Իրինարխ (Միտաս) անունով միայն մեկ վանական[8]:

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեոդոր Դոստոևսկին քաղաքի անունը գործածել է իր «Ոճիր և պատիժ» վեպում: Սոնա Մարմելադովան Կափառնայումում վարձակալել է դերձակի բնակարանը: Այսպիսով, Դոստոևսկին միավորում է Սոնա Մարմելադովայի կերպարը ավետարանական ապաշխարող անառակի կերպարի հետ, որի հետ կաթոլիկ ավանդույթներում երկար ժամանակ Մարիամ Մագդաղենացու անունը նույնացվել է Կափառնայումի մոտ գտնվող Մագդալա քաղաքի անվան հետ: Գինետան մշտական հաճախորդ Սիմոն Մարմելադովայի դստեր կերպարը, ապրելով դեղին տոմսով, ուժեղացնում է «նախահեղափոխական» բառի նշանակությունը. «կափառնա»՝ գինետուն, հասարակաց տուն[9]:


Օնորե դը Բալզակը առաջնորդվել է անունը գործածելով՝ «Ֆերագագ, հեղեղների առաջնորդը» ստեղծագործության մեջ, ընդգրկված «13-րդ պատմություն» եռերկում (1833): Ֆրանսիական խոսակցականով «կափառնա» բառը (capharnatim), որը նշանակում է իրերի քաոսային խառնաշփոթ, քաոս, գործածվել է Բալզակի «Քսակ» էտյուդում տեղը նկարագրելու համար և բնալելի շենքը նկարագրելիս[10]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Капернаум / Л. А. Беляев // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  • Капернаум // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М., 1891—1892.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Капернаум // Библейская энциклопедия архимандрита Никифора. — М., 1891—1892
  2. Finney. The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology. — Eerdmans Publishing, 2017. — P. 251
  3. Православный паломник
  4. Коротков П. А., Тарханова С. В. Капернаум // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2012. — Т. XXX. — С. 533—543. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-031-8.
  5. Padfield D. Capernaum. — P. 6—7.
  6. Sanctuary Capernaum. St. Peter’s Memorial. Custodia Terræ Sanctæ.
  7. Коротков П. А., Тарханова С. В. Капернаум // Православная энциклопедия. — М. : Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2012. — Т. XXX. — С. 533—543. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 978-5-89572-031-8.
  8. Монастырь 12 апостолов в Святой Земле. Императорское православное палестинское общество.
  9. Словарь русского языка, составленный Вторым отделением Императорской Академии наук. СПб., 1908. Т. 4. Вып. 2. С. 395, 631—632
  10. «Живет же на квартире у портного Капернаумова» (Из комментария к «Преступлению и наказанию» Достоевского) / Березкина С. В. // Русская литература. 2013. № 4. С. 169—179

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

http://gde.co.il/kapernaum/