Կարլ Օրֆ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարլ Օրֆ
Carl Orff profile view.jpg
Ծնվել է հուլիսի 10, 1895({{padleft:1895|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[1][2][3]
Մյունխեն, Բավարիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[4]
Երկիր Flag of the German Empire.svg Գերմանական կայսրություն
Flag of the German Reich (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Վայմարյան Հանրապետություն
Flag of Germany.svg Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
Մահացել է մարտի 29, 1982({{padleft:1982|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3] (86 տարեկանում)
Մյունխեն, Բավարիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[5][6]
Ժանրեր օպերա
Մասնագիտություն կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երաժշտության ուսուցիչ, համալսարանի պրոֆեսոր և գրող
Գործիքներ երգեհոն
Շրջանավարտ Մյունխենի երաժշտության և թատրոնի բարձրագույն դպրոց
Անդամակցություն Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա
Ամուսին Liselotte Orff և Luise Rinser
Կայք orff.de

Կարլ Օրֆ (գերմ.՝ Carl Orff, լրիվ անունը՝ Կարլ Հենրիխ Մարիա Օրֆ, գերմ.՝ Karl Heinrich Maria Orff, հուլիսի 10, 1895({{padleft:1895|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[1][2][3], Մյունխեն, Բավարիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն[4] - մարտի 29, 1982({{padleft:1982|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[1][2][3], Մյունխեն, Բավարիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[5][6]), գերմանացի երգահան: Նրա ստեղծագործություններից առավել հայտնի է «Կարմինա Բուրանա» (1937) կանտատը։ Մեծ ավանդ ունի երաժշտական կրթության զարգացման գործում։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլի պապը հայրական գծով մկրտված հրեա էր, իսկ մյուս նախնիները բավարացիներ էին: Հայրը սպա էր, նվագում էր տարբեր գործիքներ՝ դաշնամուր և լարային մի քանի նվագարաններ: Մայրը, որը սիրողական դաշնակահար էր, որդու մոտ վաղ տարիքում է նկատում երաժշտական տաղանդ և սկսում է սովորեցնել նրան: Եվ այդպես, արդեն ինը տարեկանում Կարլը գրում էր երաժշտական երկար և կարճ ստեղծագործություններ՝ իր սեփական տիկնիկային թատրոնի համար:

1912-1914 թվականներին Կարլը սովորում է Մյունխենի երաժշտության և թատրոնի բարձրագույն դպրոցում: 1914 թվականից ուսումը շարունակում է Հերման Զիլչերի մոտ: Դրանից երկու տարի անց արդեն դառնում է Մյունխենի կամերային թատրոնի կապելմայստերը: 1917 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Կարլ Օրֆը կամավոր մեկնում է ծառայելու բանակում, Բավարական առաջին դաշտային հրետանային գնդում: 1918 թվականին, պատերազմից հետո, նրան հրավիրում են ստանձնելու Մանհայմի Ազգային թատրոնի կապելմայստերի պաշտոնը՝ Վիլհելմ Ֆուրտվենգլերի ղեկավարությամբ: Այնուհետև Կարլ Օրֆն սկսում է աշխատել Դարմշտադտի մեծ դքսության Պալատական թատրոնում:

Կարլ Օրֆը:

1920 թվականին Կարլ Օրֆն ամուսնանում է Ալիսե Զոլշերի (գերմ.՝ Alice Solscher) հետ: Մեկ տարի անց ծնվում է նրանց միակ զավակը՝ Գոդելան: Դստեր ծննդից չորս տարի անց Օրֆը բաժանվում է կնոջից: 1923 թվականին Կարլը ծանոթանում է Դորոթի Գյունտերի հետ (գերմ.՝ Dorothee Günther) և հաջորդ տարվա մեջ Մյունխենում միասին հիմնում են գիմնաստիկայի, պարի և երաժշտության «Գյունտերշյուլե» դպրոցը: 1925 թվականից մինչև մահը Կարլ Օրֆը եղավ այդ դպրոցի ղեկավարը՝ աշխատելով սկսնակ երաժիշտների հետ: Մշտապես շփվելով երեխաների հետ, նա մշակում է երաժշտական կրթության իր թեորիան:

«Կարմինա Բուրանա» կանտատան (լատիներեն՝ Carmina Burana) շատ հանրահայտ էր Երրորդ Ռայխում: Պրեմիերան կայացել է Ֆրանկֆուրտում 1937 թվականին: Կանտատան հանդիսավոր, գովերգական ժանրի երաժշտական ծավալուն ստեղծագործություն է՝ մեներգչի, երգեցիկ խմբի և նվագախմբի համար: Նացիստական քննադատներից ոմանք այս ստեղծագործությունն անվանեցին «դեգեներատիվ», մինչդեռ ուրիշները, ինչպես օրինակ Յոզեֆ Գեբելսը, այն համարեցին «գերմանական երաժշտության օրինակ»: Նացիստական տարիներին Օրֆը միակ կոմպոզիտորն էր, որ արձագանքեց Շեքսպիրի «Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսի համար նոր երաժշտություն գրելու պաշտոնական հրավերին: Դա եղավ այն բանից հետո, երբ արգելվեց Ֆելիքս Մենդելսոնի երաժշտությունը: Այն գրելու համար Օրֆն օգտվեց իր նախկին սևագրերից:

Օրֆը մտերիմ ընկերական հարաբերություններ ուներ Վիեննայի գաուլայտեր և «Երիտասարդ հիտլերականների» ղեկավարներից մեկի՝ Բալդուր ֆոն Շիրախի հետ: Նա մտերիմ էր նաև Կուրտ Հյուբերի հետ, որը «Սպիտակ վարդ» ընդդիմադիր շարժման հիմնադիրներից մեկն էր և մահվան դատապարտվեց Ազգային դատական պալատի կողմից և սպանվեց 1943 թվականին: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Օրֆը հայտարարեց, որ ինքն էլ այդ շարժման մասնակից էր և անձամբ ընդգրկված էր դիմադրության թևի աշխատանքներում: Սակայն այդ առթիվ չկա ոչ մի փաստ, բացի նրա խոսքերից, ուստի որոշ ուսումնասիրողներ կասկածի տակ են առնում Օրֆի այդ հայտարարության իսկությունը: Հայտնի է, որ Օրֆը չի օգտագործել իր կապերն ու մտերմությունը ֆոն Շիրախի հետ՝ Հյուբերին մահից ազատելու համար՝ զգուշանալով սեփական կյանքը վտանգի տակ դնելուց: Բայց, դրան զուգահեռ, նա երբեք ի պաշտպանություն նացիստական ռեժիմի ոչ մի հրապարակային հայտարարությամբ հանդես չի եկել:

Անձնական կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրֆը եղել է Հռոմի Կաթողիկե եկեղեցու հետևորդ: Ամուսնացել է չորս անգամ՝ Ալիսե Զոլշերի (1920-1925 թթ.), Գերտրուդ Վիլլերտի (1939-1953 թթ.), Լուիզ Ռինսերի (1954-1959 թթ.) և Լիզելոտ Շմիտցի (1960 թ.) հետ: Նրա միակ զավակը՝ Գոդելա դուստրը (1924-2013), ինչպես նշվեց, ծնվել էր առաջին ամուսնությունից: Նա հիշում էր, որ հոր հետ հարաբերությունները երբեմն դժվար էին կառուցվում:

Մահը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Օրֆի գերեզմանը՝ Արդեխ եկեղեցում:

Կարլ Օրֆը մահացել է քաղցկեղից 1982 թվականին 86 տարեկան հասակում: Նա ապրել է չորս իշխանությունների օրոք՝ Գերմանական կայսրության, Վայմարյան հանրապետության, Նացիստական Գերմանիայում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետությունում: Թաղված է Բենեդիկտյան միաբանության Անդեխ վանքի բարոկկո ոճի եկեղեցում:

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Օրֆն առավելապես հայտնի է իր «Կարմինա Բուրանա» կանտատայով: Վերնագիրը նշանակում է Բոյերնի երգերը (Բոյերնը վարչական շրջան է Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում): Գրվել է 1935-1936 թվականների ընթացքում: Ստեղծագործության լրիվ վերնագիրը լատիներենով «Carmina Burana: Cantiones profanae cantoribus et choris cantandae comitantibus instrumentis atque imaginibus magicis» է: Այն Օրֆի եռագրության առաջին մասն է, որի հաջորդ մասերն են «Կատուլլայի երգերը» (լատիներեն՝ Catulli Carmina) և «Ափրոդիտեի հաղթանակը» (իտալ.՝ Trionfo di Afrodite): «Կարմինա Բուրանան» արտահայտում է կոմպոզիտորի հետաքրքրությունը գերմանական միջնադարյան պոեզիայի նկատմամբ: Ամբողջ եռագրությունը կոչվում է «Trionfi» («Հաղթանակներ»): Կարլ Օրֆն իր այս ստեղծագործությունը բնութագրել է որպես տոնակատարություն մարդկության հաղթանակի, որը կայացել է մարմնի և տիեզերքի հավասարակշռության շնորհիվ: Երաժշտությունը գրվել է հիստրիոնյան բանաստեղծությունների հիման վրա, որոնք պահպանվել են 13-րդ դարի մի ձեռագրում: Այն հայտնաբերվել էր 1803 թվականին Բենեդիկտյան միաբանության Բոյերնի վանքում, որը գտնվում է Բավարիայի տարածքում: Բոյերն անվանումը լատիներենում հնչում է Բուրանա (Burana), և միջնադարյան թափառաշրջիկ դերասանների բանաստեղծական այդ ժողովածուն հայտնի է «Բոյերնի (կամ Բուրանայի) երգեր» անվամբ: Չնայած եռագրության որոշ հատվածներում առկա են ժամանակակից կոմպոզիցիոն մոտեցումներ, սակայն Օրֆը փայլուն կերպով արտահայտել է միջին դարերի ոգին՝ գրավիչ ռիթմերի ու պարզ տոնայնությունների միջոցով: «Կարմինա Բուրանայի» հաջողությունը ստվերի մեջ թողեց Կարլ Օրֆի՝ նախկինում հրապարակած ստեղծագործությունները, բացի «Catulli Carmina»-յից և «Entrata»-յից: Պատմական տեսանկյունից «Կարմինա Բուրանան», հավանաբար, Նացիստական Գերմանիայում ստեղծված և հրապարակավ առաջինը կատարված ամենահայտնի ստեղծագործությունն է: Այս ստեղծագործությունը հանրության հավանությանն արժանացավ այն աստիճան, որ Օրֆը շուտով Ֆրանկֆուրտում պատվեր ստացավ գրելու նոր երաժշտություն՝ «Միջամառային գիշերվա երազ» պիեսի համար, քանի որ արգելվել էր Ֆելիքս Մենդելսոնի երաժշտությունը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Օրֆը հայտարարեց, որ իրեն չի գոհացնում իր գրած երաժշտությունը, սկսեց մշակել դրա վերջնական տարբերակը, որն առաջին անգամ հանդիսատեսին ներկայացվեց 1964 թվականին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]