Խարկովի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Խարկովի մարզ
Харківська область
Q1823647? Զինանշան
Flag of Kharkiv Oblast.svg
COA of Kharkiv Oblast.svg
Kharkiv regions.svg
Երկիր Ուկրաինա Ուկրաինա
Կարգավիճակ մարզ
Մտնում է Ուկրաինա
Ներառում է 27 շրջան, 17 քաղաք, 61 քաղաքատիպ ավան, 1682 գյուղ
Վարչկենտրոն Խարկով
ԲԾՄ 236 մետր
Մարզային պետական վարչության ղեկավար Միխայլո Մարկովիչ Դոբկին
Հիմնական լեզու ուկրաիներեն, ռուսերեն
Բնակչություն (2012)
2,738 միլիոն (6 %, 4 տեղ)
Խտություն 90,05
Տարածք 31,415 հազ. կմ² (5,2 %, 4 տեղ)
Բարձրություն ծովի մ-ից՝
 - Բարձրագույն կետ

 236 մ
Map of Ukraine political simple Oblast Charkiw.png
Kharkiv regions.svg
Հիմնադրված է փետրվարի 27, 1932 թ.
Սահմանում է Սումիի մարզ, Պոլտավայի մարզ, Դնեպրոպետրովսկի մարզ, Դոնեցկի մարզ, Լուգանսկի մարզ և Բելգորոդի մարզ
Ժամային գոտի UTC+2
ISO 3166-2 կոդ UA-63
Հեռախոսային կոդ +380 57
Փոստային ինդեքսներ 61xxx, 62xxx, 63xxx, 64xxx
Ավտոմոբիլային կոդ АХ
Կոորդինատներ: 49°35′24.000000100012″ հս․ լ. 36°25′48.000000099999″ ավ. ե. / 49.59000000002777853° հս․. լ. 36.43000000002777483° ավ. ե. / 49.59000000002777853; 36.43000000002777483
kharkivoda.gov.ua

Խարկովի մարզ (ուկր.՝ Ха́рківська о́бласть), մարզ Ուկրաինայի հյուսիս-արևելքում։ Ստեղծվել է 1932 թվականի փետրվարի 27-ին։[1] Տեղաբաշխված է Մերձդնեպրովյան ցածրավայրի և Միջինռուսական բարձրավայրի սահմաններում։ Սահմանակից է ուկրաինական Լուգանսկի, Դոնեցկի, Դնեպրոպետրովսկի, Պոլտավայի, Սումիի մարզերի և Ռուսաստանի հետ։ Տարածությունը 31 400 կմ2 է, բնակչություն՝ 2 738 000 (1979)։ Բաժանվում է 25 շրջանի, ունի 15 քաղաք, 62 քտա։ Կենտրոնը՝ Խարկով։ Խոշոր քաղաքներն են Խարկովը, Իզյումը, Լոզովայան, Լյուբոտինը, Բալակլեան, Կուպյանսկը, Մերեֆան։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարկովի մարզի մակերևույթը ալիքավոր հարթություն է, հյուսիսից հարավ թույլ թեքությամբ, մասնատված է գետային հովիտներով և հեղեղատներով։ Հյուսիս-արևելքում տարածվում են Միջին Ռուսական բարձրության լեռնաճյուղերը (բարձրությունը՝ մինչև 236 մ)։ Մարզի մեծ մասը գտնվում է Մերձդնեպրյան դաշտավայրում։ Օգտակար հանածոներից կան բնական գազ (Շեբելինկա, Եֆրեմովկա), գորշ ածուխ, քարաղ, ցեմենտի հումք, շինարարական և ապակու ավազ, հանքային ջրեր։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման չափավոր ցամաքային է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը - 8, 4 °C-ից - 7, 2 °C է, հուլիսինը՝ 20 °C-ից 21 °C, տարեկան տեղումները՝ 460 - 540 մմ։ Գլխավոր գետը Մևերսկի Դոնեցն է (Ուդա, Մժա, վոլչյա, Օսկոլ և այլ վտակներով), որի ավազանում կառուցված են Պեչենեգիի (սնում է Խարկովը) և Կրասնոօսկոլսկի (սնում է Սևերսկի Դոնեց - Դոնբաս ջրանցքը) ջրամբարները։ Մարզի տարածքով է անցնում Սևերսկի Դոնեց - Դոնբաս ջրանցքը։

Կենդանական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հողերը բերրի սևահողեր են, գետահովիտներում՝ մարգագետնային։ Կենդանական աշխարհին բնորոշ են այծյամը, գորշուկը, գայլը, կզաքիսը, աղվեսը, նապաստակը, ջրասամույրը, վայրի բադը, կտցարը, կաքավը, լորը, կրծողներ։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության 67%-ը ուկրաինացիներ են, 29, 4%-ը՝ ռուսներ, բնակվում են նաև հրեաներ, բելառուսներ, հայեր և այլք (1980)։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 97 մարդ է (1979), քաղաքային բնակչությունը՝ 75%։

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի զարգացած վերամշակող արդյունաբերություն (4/5-ը կենտրոնացված է Խարկովում), ինտենսիվ գյուղատնտեսություն, շինարարություն և տրանսպորտ։ Զարգացած է նաև վառելանյութի (բնական գազի), ապակու, ճենապակու և հախճապակու, բժշկական սարքերի, պոլիգրաֆիական արտադրությունը։

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղերն են հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի, կարտոֆիլի, կերային կուլտուրաների մշակությունը, անասնապահությունը և այգեգործությունը։ Զարգացած է պտղաբուծությունը, կաթնամսատու անասնապահությունը, խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, մեղվաբուծությունը։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկաթուղիների երկարությունը 1520 կմ (1976) է։ Հիմնական ուղիներն են՝ Մոսկվա-Խարկով - Դոնեցկ, Կիև-Պոլտավա - Խարկով-Կուպյանսկ։ Երկաթուղիների մեծ մասը էլեկտրիֆիկացված է։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 9 200 կմ է (կոշտ ծածկով՝ 5 հզ. կմ)։ Խարկովի մարզով են անցնում Մոսկվա-Խարկով-Սիմֆերոպոլ, Կիև-Խարկով-Դոնի Ռոստով ավտոճանապարհները։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ունի 21 բուհ (այդ թվում՝ Խարկովի համալսարանը), գործում են ծանր էլեկտրամեքենաշինության ԳՀԻ, քիմական և ցածր վոլտային ապարատաշինական նախագծային ինստիտուտները։ 1976 թվականին Խարկովի մարզում կար 1367 գրադարան, 6 թանգարան, 6 թատրոն, 1174 ակումբ, 1181 կինոսարք։ 1980 թվականի դրությամբ լույս են տեսնել «Սոցիալիստիչնա Խարկիվշչինա» («Սոցիալիստական Խարկովշչինա»), «Կրասնոյե զնամյա» («Կարմիր դրոշ»), «Լենինսկա զմինա» («Լենինյան հերթափոխ») մարզային լրագրերը։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարկովի մարզի վարչական կենտրոնն է Խարկով քաղաքը։

Մարզի վարչական միավորների քանակները՝

  • շրջաններ - 27;
  • բնակավայրեր - 1761, այդ թվում՝
    • գյուղական - 1683;
    • քաղաքային - 78, այդ թվում՝
      • քաղաքատիպ ավաններ - 61;
      • քաղաքներ - 17, այդ թվում՝
        • մարզային նշանակության քաղաքներ - 7;
        • շրջանային նշանակության քաղաքներ - 10;
  • գյուղական խորհուրդներ - 381։

Մարզում տեղական ինքնակառավարումը իրականացվում է Խարկովի մարզային խորհրդի կողմից, գործադիր իշխանությունն է՝ մարզային պետական վարչությունը։ Մարզի ղեկավարն է հանդիսանում մարզային վարչության նախագահը, որը նշանակվում է Ուկրաինայի նախագահի կողմից։

Շրջաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզային նշանակության քաղաքներ՝

Շրջանային նշանակության քաղաքներ՝

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խարկովի մարզում 2012 թվականի տվյալներով բնակվում էր 2, 738 միլիոն մարդ։

Բնակչության ազգային կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

(1970 թ. մարդահամար)` (2001 թ. մարդահամար)`
Ուկրաինացիներ 66, 2 70, 7 %[2]
Ռուսներ 29, 3 % 25, 6 %[2]
Հրեաներ 2, 7 % 0, 4 %
Բելառուսներ 0, 6 % 0, 5 %
այլ 1, 2 %
Հայեր 0, 4 %
Ադրբեջանցիներ 0, 2 %
Վրացիներ 0, 2 %

Խոշոր բնակավայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրեր, որոնց բնակչությունը գերազանցում է 10 հազարը
2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ի տվյալներով
Խարկով 1440, 6
Լոզովայա 68, 0 Վոլչանսկ 19, 4
Կուպյանսկ 58, 3 Դերգաչի 18, 6
Իզյում 52, 0 Բոգոդուխով 16, 0
Չուգուև 33, 2 Զմիյով 15, 6
Պերվոմայսկի 31, 2 Կոմսոմոլսկոե 15, 1
Բալակլեյա 30, 0 Սոլոնիցևկա 13, 4
Մերեֆա 22, 6 Նովայա Վոդոլագա 12, 4
Լյուբոտին 24, 6 Վիսոկի 10, 9
Կրասնոգրադ 21, 8 Բարվենկովո 10, 9
Պեսոչին 20, 7

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png