Իսրայելա-լիբանանյան հարաբերություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իսրայելա-լիբանանյան հարաբերություններ
Իսրայել և Լիբանան

Իսրայել

Լիբանան

Իսրայելա-լիբանանյան հարաբերությունները վերելքներ ու վայրէջքներ են ապրել 1940-ական թվականներին դրանց հաստատումից ի վեր։ Լիբանանը պաշտոնապես մասնակցել է 1948 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմին Իսրայելի դեմ, սակայն Լիբանանը Արաբական պետությունների լիգայի առաջին երկիրն էր, որը ազդարարեց Իսրայելի հետ զինադադարի պայմանագիր կնքելու ցանկությունը 1949 թվականին։ Լիբանանը չի մասնակցել 1967թվական-ի վեցօրյա պատերազմին, ոչ էլ 1973 թվականի Յոմ Կիպուրի պատերազմին, և մինչև 1970-ականների սկիզբը Լիբանանի սահմանը Իսրայելի հետ ամենահանգիստ սահմանն էր Իսրայելի և Արաբական պետությունների լիգայի հարակից որևէ այլ պետության միջև։ Երկկողմ հարաբերություններում ամենաբուռն ժամանակաշրջանը 1970-ական և 1980-ական թվականներն էին` Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Պատերազմի առաջին փուլերում Իսրայելը դաշնակցեց քրիստոնյա լիբանանյան զինյալների հետ, որոնք ղեկավարում էին Լիբանանի կառավարությունը 1980-ականների սկզբին։ Երկրները փաստացիորեն կարգավորեցին հարաբերությունները ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ստորագրված մայիսի 17-ի համաձայնագրով 1983 թվականին, սակայն այն չեղարկվեց Լիբանանի կողմից 1984 թվականի սկզբին դրուզների և շիա աշխարհազորայինների կողմից իշխանության գրավումից հետո։ Իսրայելը նաև 1979-1984 թվականներին աջակցել է անջատողական Ազատ Լիբանան պետությանը և նրա իրավահաջորդ Հարավային Լիբանանի բանակին։

Թել Ավիվի քաղաքապետարանը լուսավորվել է Լիբանանի դրոշի գույներով 2020 թվականին Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունից հետո։

Իսրայելի իրավապահները Լիբանանին վերաբերվում են՝ որպես «թշնամի պետության» [1]։ Իսրայելի քաղաքացիներին կամ ցանկացած այլ անձի, ով ունի Իսրայելի կողմից տրված կնիք կամ վիզա ունեցող անձնագիր, խստիվ արգելվում է մուտք գործել Լիբանան և կարող է ձերբակալվել կամ կալանավորվել հետագա քննության համար [2] [3] [4]։ 2008 թվականին Pew Research Center-ի հետազոտությունը ցույց տվեց, որ հրեաների վերաբերյալ բացասական տեսակետներն առավել տարածված են Լիբանանում, որտեղ լիբանանցիների 97%-ը բացասական կարծիք ունի հրեաների մասին [5]։ 2011 թվականին Pew Research Center-ի կողմից կրկին անցկացված հարցման ժամանակ, որը անցկացվել էր մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող Մերձավոր Արևելքի երկրներիում, հարցվածները հրեաների նկատմամբ խիստ բացասական հայացքներ ունեին։ Հարցաշարում լիբանանցիների միայն 3%-ն է հայտնել, որ դրական է վերաբերվում հրեաներին [6]։

Երկրների համեմատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը Իսրայել Լիբանան
Պաշտոնական անվանումը Իսրայելի Պետություն Լիբանանի Հանրապետություն
Պաշտոնական անվանումը մայրենի լեզվով מְדִינַת יִשְׂרָאֵל (Մեդինաթ Յիսրաել) الجمهورية اللبنانية (ալ-Յումհուրիյա ալ-Լուբնանիյա)
Զինանշան Emblem of Israel.svg Coat of arms of Lebanon.svg
Դրոշ Flag of Israel.svg Flag of Lebanon.svg
Բնակչություն 8,840,020 (2018) 6,082,000 (2017)
Տարածք 20,770 / 22,072 կմ2 10,452 կմ2
Բնակչության խտություն 401 մարդ/կմ2 582 մարդ/կմ2
Մայրաքաղաք Երուսաղեմ Բեյրութ
Ամենամեծ քաղաք Երուսաղեմ Բեյրութ
Կառավարման համակարգ Խորհրդարանական հանրապետություն Խորհրդարանական բազմադավանական հանրապետություն
Առաջին առաջնորդ Դավիդ բեն Գուրիոն Բեչարա Էլ Խուրի
Ներկայիս առաջնորդ Յաիր Լապիդ Միշել Աուն [7]
Հիմնական կրոնները Հուդայականություն՝ 74,3%, իսլամ՝ 17,8%, քրիստոնեություն՝ 1,9%, դրուզներ՝ 1,6%, այլ՝ 4,4% Իսլամ՝ 54%, քրիստոնեություն՝ 40,5% [8]
ՀՆԱ (անվանական) $305,707 միլիարդ ($38,004՝ մեկ շնչի հաշվով) [9] $49,919 միլիարդ [10]
($11,068՝ մեկ շնչի հաշվով)
ՀՆԱ (PPP) $288,244 միլիարդ ($35,833՝ մեկ շնչի հաշվով) $81,122 միլիարդ [10] [7] ($17,986՝ մեկ շնչի հաշվով) [11]
Արժույթ Նոր իսրայելական շեկել (₪) (ILS) լիբանանյան ֆունտ (LBP)

Ժամանակագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940-1975 թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիբանանը փոքր մասնակցություն ունեցավ 1948 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմին, որտեղ նրա բանակը մասնակցեց միայն ալ-Մալիքիայի ճակատամարտին 1948 թվականի հունիսի 5-6-ին։ «Հիրամ» գործողության ընթացքում Իսրայելը գրավեց 15 գյուղ Հարավային Լիբանանում մինչև Լիտանի գետը։ Մինչ իսրայելցի գեներալներից մեկն առաջարկեց գրավել Բեյրութը, ինչը, նրա պնդմամբ, կարող էր իրականացվել տասներկու ժամում, Իսրայելի վարչապետ Դավիդ բեն Գուրիոնը մերժեց առաջարկը։ Լիբանանի և Իսրայելի միջև զինադադարի պայմանագիրը [12] համեմատաբար պարզ էր։ Ի տարբերություն այլ զինադադարի համաձայնագրերի, չկար որևէ կետ, որը մերժում էր Կապույտ գիծը որպես միջազգային սահման Լիբանանի և Պաղեստինի նախկին բրիտանական մանդատը միջև (կապված չէ Պաղեստինի ներկայիս կառավարության հետ), որը շարունակվում է դիտարկվել՝ որպես դե յուրե միջազգային սահման։ Արդյունքում իսրայելական ուժերը նահանջեցին այն գյուղերից, որոնք գրավել էին 1948 թվականի հոկտեմբերին հարձակողական գործողությունների ժամանակ։

Ի տարբերություն արաբական այլ պետությունների՝ Լիբանանի հրեական բնակչությունն աճել է 1948 թվականին Իսրայել պետության հիմնադրումից հետո, հիմնականում Լիբանանում մեծ թվով քրիստոնյա բնակչության շնորհիվ։

1950-ականների սկզբին Բեյրութը Արևելյան Երուսաղեմի հետ կապող ուղիղ չվերթները քիչ չէին։ 1951 թվականին Middle East Airlines-ը՝ լիբանանյան ազգային ավիափոխադրողը, ընդլայնեց իր տարածաշրջանային ցանցը՝ ներառելով Արևելյան Երուսաղեմը, Հորդանանը։ Նաև «Էյր Լիբան»-ը՝ լիբանանյան մեկ այլ ավիափոխադրող, 1945 թվականից Բեյրութը Երուսաղեմի հետ կապող երթուղիներ ուներ։ Այնուամենայնիվ, 1967 թվականի վեցօրյա պատերազմը մոտ երկու շաբաթով խափանեց Middle East Airlines-ի գործունեությունը և հանգեցրեց դեպի Երուսաղեմ թռիչքների դադարեցմանը։ Լիբանանը չնչին դեր խաղաց Վեցօրյա պատերազմում՝ իրականացնելով մեկ օդային հարձակում պատերազմի առաջին օրը, երբ կորցրեց մեկ ինքնաթիռ [13]։

Յոմ Կիպուրի պատերազմի ժամանակ Լիբանանը ռադիոլոկացիոն ստորաբաժանումներ ուղարկեց Սիրիա՝ հակաօդային պաշտպանության համար, սակայն ձեռնպահ մնաց պատերազմին մասնակցելուց [14]։

1970–1971 թվականներին Հորդանանում «Սև սեպտեմբերից» հետո ՊԱԿ-ը Հորդանանից տեղափոխվեց Հարավային Լիբանան, որտեղից հարձակումներ էր իրականացրել Իսրայելի դեմ։ Իսրայելը զերծ չմնաց լիբանանյան ենթակառուցվածքների թիրախավորումից, երբ վրեժխնդիր էր լինում ֆիդայինների հարձակումներին, հատկապես 1968 թվականին Բեյրութի օդանավակայանի գրոհի ժամանակ [15]։ Սա Լիբանանին, որը հիմնականում դուրս էր մնացել արաբա-իսրայելական զինված հակամարտություններից, վերածեց Իսրայելի և պաղեստինյան ֆիդայիների միջև մարտադաշտի։

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմ (1975–1990 թվականներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը սկսվել է 1975 թվականին, երբ քաթայիբական զինյալները դարանակալել էին ավտոբուսի վրա՝ սպանելով ինքնաթիռում գտնվող 27 պաղեստինցի ուղևորներին։ Պատերազմի բարդությունները կապված էին Լիբանանի բաժանված քաղաքական կառուցվածքի հետ, որը բաժանում էր շիա ու սուննի մահմեդականներին և քրիստոնյաներին։

1982 թվականին՝ քաղաքացիական պատերազմի կեսին, Իսրայելը ներխուժեց Լիբանան այն բանից հետո, երբ «Աբու Նիդալի» կազմակերպության զինված անձը մահափորձ կատարեց Շլոմո Արգովի դեմ։ Իսրայելի վարչապետը միջադեպի համար մեղադրեց ՊԱԿ-ին և օգտագործեց այն որպես պատրվակ՝ սկսելու «Խաղաղություն Գալիլեայի համար» գործողությունը և 1982 թվականի Լիբանանյան պատերազմը [16]։ Ներխուժման ժամանակ Իսրայելը դաշնակցեց Քաթայիբ քրիստոնեական զինյալ խմբավորման հետ՝ ընդդեմ ՊԱԿ-ի և շիա աշխարհազորայինների։ ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) գրել է, որ 1982 թվականի հունիսի 4-ի իսրայելական հարձակման սկզբից մինչև օգոստոսի 15-ը Իսրայելի ռմբակոծությունների հետևանքով զոհվել է 29506 լիբանանցի և պաղեստինցի, որոնց 80 տոկոսը խաղաղ բնակիչներ էին [17]։ Մի քանի հազար մարդ ձերբակալվել և պահվել է Իսրայելի կողմից վերահսկվող բանտերում։ Իսրայելական բանակը դադարեցրել է Արևմտյան Բեյրութի էլեկտրամատակարարումը և ջրամատակարարումը, ինչի հետևանքով մոտ 3 ամսով ջրից և էլեկտրականությունից զրկվել է առնվազն 300 հազար խաղաղ բնակիչ [18]։ Նրանց կողմից Արևմտյան Բեյրութի բնակելի թաղամասերի ռմբակոծությունները լայնածավալ էին, և տեղի ունեցան քաղաքացիական գույքի համատարած ոչնչացում [18]։ Հիվանդանոցի ոչնչացման դեպքերում հանձնաժողովը հայտարարել է, որ հաստատություններում զենք կամ զինամթերք չի եղել, սակայն Գազայի հիվանդանոցը երեք ժամ շարունակ ուժեղ ռմբակոծվել է [18]։

Այն բանից հետո, երբ 1982 թվականի ամռանը ՊԱԿ-ը դուրս մղվեց Բեյրութից, Իսրայելը հույս ուներ օգնել Քրիստիան Բաչիր Գեմայելին իշխանության անցնել Լիբանանի նախագահի պաշտոնում։ Բաչիր Գեմայելը գնաց Իսրայելի ափամերձ Նագարիա քաղաք՝ հանդիպելուՄենախեմ Բեգինի և Արիել Շարոնի հետ։ Բեգինը և Շարոնն առաջարկեցին Իսրայելին և Լիբանանին հաստատել լիարժեք դիվանագիտական հարաբերություններ, սակայն Գեմայելն առաջարկեց պաշտոնական չհարձակման պայմանագիր։ Երբ Շարոնը հիշեցրեց Գեմայելին, որ Իսրայելն այդ ժամանակ վերահսկում էր Լիբանանի մեծ մասը, և որ խելամիտ կլինի հետևել Իսրայելի հրահանգներին, Գեմայելը ձեռքերը մեկնեց և պատասխանեց.` «Ձեռնաշղթաներ դրե՛ք։ ․․․Ես ձեր վասալը չեմ» [19]։ Գեմայելը հեռացավ Իսրայելից՝ առանց որևէ պաշտոնական համաձայնության։ Ընտրություններից առաջ նա սպանվեց Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցության կողմից՝ կրկին ճգնաժամի մեջ գցելով Լիբանանը։

Ընդդիմադիր խմբավորումների կողմից Լիբանանի նախագահի սպանությունից հետո իսրայելական բանակը գրավեց Բեյրութը և թույլ տվեց լիբանանյան ուժերին մտնել Սաբրա և Շատիլա փախստականների ճամբարներ, որտեղ նրանք իրականացրել են հիմնականում պաղեստինցիների և լիբանանցի շիաների կոտորած։ Կոտորվել է 1390-3500 խաղաղ բնակիչ [18]։ Այն առաջացրեց միջազգային զայրույթ Իսրայելի գործողությունների հանդեպ, հատկապես այն պատճառով, որ ՊԱԿ-ն արդեն հեռացվել էր Լիբանանից։ Իսրայելի կառավարության Կահանի հանձնաժողովը արյունահեղության համար անձամբ պատասխանատու է համարել պաշտպանության նախարար Արիել Շարոնին։ Միջադեպը հանգեցրեց նրան, որ նա հրաժարական տվեց պաշտպանության նախարարի պաշտոնից, սակայն նա մնաց Իսրայելի նախարարների կաբինետում, հետագայում՝ 2001 թվականին, դարձավ Իսրայելի վարչապետ։

Իսրայելը և Լիբանանը 1983 թվականի մայիսի 17-ին ստորագրեցին համաձայնագիր, որը խաղաղության պայմանագիր էր [20]։ Լիբանանը պայմանագիրը ստորագրել է ամերիկյան և իսրայելական ճնշման ներքո, սակայն դրան դեմ է եղել Սիրիան։ Համաձայնագիրը պայմանավորված էր սիրիական ուժերի դուրսբերմամբ, ինչը տեղի ունեցավ միայն 2005 թվականի ապրիլին։ Պայմանագրի բովանդակության մեծ մասը պարունակվում էր գաղտնի արձանագրություններում և հուշագրերում, և այն չարժանացավ Հորդանանի և Սաուդյան Արաբիայի ակնկալվող հավանությանը։ Լիբանանի օրենսդիր մարմինը վավերացրեց պայմանագիրը 80 ձայների տարբերությամբ, սակայն շատ թույլ և անկայուն ներքին դիրքերում գտնվող նախագահ Ամին Գեմայելը չեղյալ հայտարարեց խաղաղության պայմանագիրը 1984 թվականի մարտի 5-ին սիրիական անդադար ճնշման և դրուզների և շիա աշխարհազորայինների կողմից Արևմտյան Բեյրութի գրավման տակ։ ԱՄՆ ծովայինները նահանջեցին այն բանից հետո, երբ Իսրայելը սկսեց դուրս գալ Լիբանանից։

1990-ական թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը աստիճանաբար կանգ առավ 1989 թվականի Թաիֆի համաձայնագրից հետո։ Ավելին, 1991 թվականի Իրաք-քուվեյթյան պատերազմի հաջողությունը նոր հնարավորություններ ստեղծեց Մերձավոր Արևելքում խաղաղության հաստատման համար։ 1991 թվականի հոկտեմբերին, Միացյալ Նահանգների և այն ժամանակվա Խորհրդային Միության հովանավորությամբ, Մադրիդում տեղի ունեցան Մերձավոր Արևելքի խաղաղ բանակցություններ, որտեղ Իսրայելը և նրա արաբ հարևանների մեծամասնությունը ուղիղ երկկողմ բանակցություններ վարեցին՝ հասնելու համար արդար, երկարատև և համապարփակ խաղաղության՝ հիմնված ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 242 եւ 338 (և 425՝ Լիբանանի հետ) բանաձևերի եւ «հող խաղաղության դիմաց» հայեցակարգի վրա։ Լիբանանը, Հորդանանը, Սիրիան և պաղեստինցիների ներկայացուցիչները շարունակել են բանակցությունները մինչև 1993 թվականի սեպտեմբերին Իսրայելի և պաղեստինցիների միջև Օսլոյի միջանկյալ խաղաղության համաձայնագրերի կնքումը, իսկ 1994 թվականի հոկտեմբերին Հորդանանն ու Իսրայելը համաձայնագիր ստորագրեցին։ 1996 թվականի մարտին Սիրիան և Իսրայելը մադրիդյան բանակցությունների ևս մեկ փուլ անցկացրեցին. Լիբանանի հետ բանակցությունները չշարունակվեցին։

Այս ընթացքում Իսրայելը շարունակում էր ռազմական ճանապարհով գրավել լիբանանյան հողերի 10%-ը հարավային գոտում, որը կոչվում էր Հարավային Լիբանանի անվտանգության գոտի։ Ի պատասխան՝ Սիրիայի և Իրանի աջակցությամբ ստեղծվեց «Հեզբոլլահ» շիա խմբավորումը։ Նրանք պարտիզանական պատերազմ վարեցին Իսրայելի դեմ՝ օկուպացիային դիմակայելու համար։ 1990 թվականին իսրայելական բանակը այրեց ձիթապտղի այգիները՝ «Հեզբոլլահի պարտիզաններին թաքնվելուց զրկելու համար» [21]։ Իսրայելական բանակը մոտ 130,000 ական է տեղադրել ամբողջ գոտում, ինչը մահացու է դարձնում գյուղատնտեսությամբ զբաղվելը [21]։ Մինչ լարվածությունը շարունակվում էր աճել, 1993 թվականին Իսրայելի վարչապետ Իցհակ Ռաբինը սկսեց «Հաշվետվություն» գործողությունը՝ նպատակ ունենալով կտրել Հեզբոլլահի մատակարարման գծերը, ոչնչացնել նրա ճամբարները և ստիպել լիբանանցի խաղաղ բնակիչներին փախչել հյուսիս [22]։ 1996 թվականի ապրիլի սկզբին Իսրայելը իրականացրեց «Ցասման ողկույզ» ռազմական գործողությունը՝ ի պատասխան Լիբանանի հարավում իսրայելական ռազմակայանների վրա Հեզբոլլահի գործողությունների։ 16 օր տևած գործողությունը պատճառ է դարձել, որ Հարավային Լիբանանի հարյուր հազարավոր խաղաղ բնակիչներ լքել են իրենց տները։ Ապրիլի 18-ին իսրայելական մի քանի արկերը հարվածել են փախստականների բնակավայրերին, ինչի հետևանքով զոհվել է այնտեղ ապաստանած 102 խաղաղ բնակիչ։

1990-ականների ընթացքում Իսրայելում մեծանում էր դժգոհությունը Լիբանանի որոշ մասերի օկուպացիայի վերաբերյալ։ Դժգոհությունը մեծացավ 1997 թվականին ուղղաթիռի կործանման պատճառով, որի հետևանքով զոհվեցին 73 իսրայելցի զինվորներ, որոնք մեկնում էին Լիբանան։ Էհուդ Բարաքը վարչապետի նախընտրական քարոզչություն է իրականացրել՝ առաջ քաշելով Լիբանանից զորքերի դուրս բերումը։ 1999 թվականի հունիսի 28-ին ԱՄՆ-ում Լիբանանի դեսպան Ֆարիդ Աբաուդը դիմեց Լոս Անջելեսի Համաշխարհային գործերի խորհրդին՝ [23] խաղաղության գործընթացին նոր թափ հաղորդելու համար [24]։ Ի վերջո, 2000 թվականի մայիսի 23-ին իսրայելացի զինվորականները իրականացրել են իսրայելական զորքերի դուրսբերում հարավից և Բեքաայի հովտից՝ փաստացիորեն վերջ տալով 22 տարվա օկուպացիային։ Հարավային Լիբանանի բանակը (ՀԼԲ) փլուզվեց և մոտ 6000 ՀԼԲ անդամներ և նրանց ընտանիքները լքեցին երկիրը, թեև ավելի քան 2200-ը վերադարձել էին մինչև 2001 թվականի դեկտեմբերը։ Իսրայելական զորքերի դուրսբերումից հետո Լիբանանում շատերը սկսեցին կոչ անել վերանայել սիրիական զորքերի շարունակական ներկայությունը, որը 2001 թվականի վերջին գնահատվում էր մոտավորապես 25,000։

Լիբանանի ենթակառուցվածքների ավերակները, որոնք թողել են իսրայելացի զինվորականները, մասնավորապես ջրային ենթակառուցվածքների, կործանարար են եղել Հարավային Լիբանանի համար։ Լիբանանի կառավարությունը դիմեց այնպիսի կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Արաբական հիմնադրամը, Քուվեյթի հիմնադրամը և Զարգացման ու վերակառուցման խորհուրդը, որոնք մոտ 50 միլիոն դոլար են ներդրել ջրային ցանցերի վերականգնման համար, և 63 միլիոն դոլար՝ վերակառուցելու ավերված դպրոցների, հիվանդանոցների և էլեկտրակայանների ենթակառուցվածքները [21]։

Հարաբերությունները զորքերի դուրս բերումից հետո (2000-ականներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի հունիսի 16-ին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդն ընդունեց Գլխավոր քարտուղարի զեկույցը, որը ստուգում էր Իսրայելի համապատասխանությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 425 բանաձևին և իսրայելական զորքերի դուրսբերումը սահմանազատված լիբանանյան-իսրայելական բաժանման գծից («Կապույտ գիծ»), որը գծվել էր ՄԱԿ-ի քարտեզագիրների կողմից։ (Լիբանանի և Իսրայելի միջև միջազգային սահմանը դեռ պետք է որոշվի խաղաղության համաձայնագրի շրջանակներում։) Օգոստոսին Լիբանանի կառավարությունը ավելի քան 1000 ոստիկան և զինվոր է տեղակայել նախկին անվտանգության գոտում, սակայն Հեզբոլլահը նաև դիտորդական կետեր է պահպանել և պարեկություն է իրականացրել Կապույտ գծի երկայնքով։ Մինչ Լիբանանն ու Սիրիան համաձայնել են հարգել Կապույտ գիծը, երկուսն էլ առարկություններ են գրանցել և շարունակում են պնդել, որ Իսրայելն ամբողջությամբ դուրս չի եկել լիբանանյան հողից։ Երբ 2000 թվականի սեպտեմբերին պաղեստինյան ինթիֆադայի հետ տարածաշրջանային լարվածությունը սրվեց, Հեզբոլլահը վկայակոչեց Կապույտ գծի անհամապատասխանությունները, երբ հոկտեմբերի 7-ին կրկին ներխուժեց Իսրայելի տարածք՝ գերի վերցնելով երեք իսրայելցի զինվորների Շեբայի դաշտեր կոչվող տարածքում։ Լիբանանի և Սիրիայի միջև սահմանի երկայնքով Իսրայելի կողմից վերահսկվող այս հիմնականում անբնակ տարածքին հավակնում է Լիբանանը, թեև ՄԱԿ-ը և Իսրայելը համաձայն են, որ Շեբայի դաշտերը Սիրիայի մի մասն է [25]։ Հեզբոլլահը ձգտում էր գերիներին օգտագործել՝ որպես լծակներ լիբանանցի բանտարկյալներին ազատելու համար։

Մայրիների հեղափոխություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մայրիների հեղափոխության սկզբից ի վեր հույսերը մեծացել էին իսրայելա-լիբանանյան խաղաղության պայմանագրի կնքման վերաբերյալ։ 2005 թվականի մայիսին Newsweek-ի հարցազրույցում Սաադ Հարիրին ասել է. «Մենք կցանկանայինք խաղաղություն հաստատել Իսրայելի հետ։ Մենք պատերազմներ չենք ուզում։ Մենք հուսով ենք, որ խաղաղ գործընթացն առաջ է ընթանում մեր, սիրիացիների, արաբական բոլոր երկրների հետ», բայց նա ավելացրեց, որ Լիբանանը չի ստորագրի առանձին խաղաղության պայմանագիր, ինչպես դա արել են Հորդանանն ու Եգիպտոսը։ Լիբանանի մյուս առաջնորդները էլ ավելի կոշտ էին արձագանքում։

2006 թվականի լիբանանյան պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիբանանի վարչապետ Ֆուադ Սինիորան 2006 թվականի օգոստոսին ասել էր, որ Լիբանանը կլինի «վերջին արաբական երկիրը, որը խաղաղություն կկնքի Իսրայելի հետ», քանի որ 2006 թվականին լիբանանյան պատերազմի ժամանակ զոհվել են մեծ թվով խաղաղ բնակիչներ [26]։ Հեզբոլլահի առաջնորդ Հասան Նասրալլահը հայտարարեց «Մահ Իսրայելին» և խոստացավ «ազատագրել» Երուսաղեմը։

Wikileaks-ի կողմից հրապարակված դիվանագիտական հեռագրերի պահոցում պարզվել է, որ 2008 թվականին Լիբանանի պաշտպանության նախարարը ԱՄՆ-ի միջոցով հաղորդագրություն է ուղարկել Իսրայելին, որում ասվում էր, որ լիբանանյան բանակը ձեռնպահ կմնա Իսրայելի և Հեզբոլլահի միջև ապագա հակամարտություններից, և որ բանակը, ինչպես նշված է հեռագրերում, «այդ ստորաբաժանումների հետ կտեղափոխվեն նախնական դիրքը, որպեսզի նրանք կարողանան մնալ իրենց բազաներում, երբ Իսրայելը գա «Հեզբոլլահի» համար, ավելացրել է Մուրը [27]։ Բացի այդ, նա Իսրայելին խորհուրդ է տվել ապահովել «չռմբակոծել կամուրջներն ու ենթակառուցվածքները քրիստոնեական շրջաններում»։ Ըստ Լիբանանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Միշել Սիսոնի՝ «Մուրն առաջարկել է որոշ գաղափարներ, որոնք ուղղված են խուսափելու քրիստոնյա բնակչությանը Իսրայելի դեմ շրջելուց, երբ Հեզբոլլահի հետ հաջորդ պատերազմը տեղի ունենա։ . . Մուրը նաև ներկայացրել է իր հրամանները լիբանանյան բանակին, երբ/եթե Իսրայելը ներխուժի Հեզբոլլահին հակազդելու համար»։

Ընդհանուր հանգիստ՝ սահմանային միջադեպերով (2010-ականներ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսրայելի պաշտպանության բանակի զինվորը 2010 թվականի նոյեմբերին փրկել է լիբանանցի տարեց կնոջը։

2010 թվականի օգոստոսի 3-ին Լիբանանի սահմանամերձ Ադաիսսե գյուղի մոտ բախում է տեղի ունեցել Իսրայելի պաշտպանության բանակի և Լիբանանի զինված ուժերի միջև այն բանից հետո, երբ սահմանին գործող իսրայելական պարեկը բախվել է լիբանանյան զորքերի հետ։ Իսրայելը պնդում էր, որ զորքերը մնացել են Իսրայելի տարածքում, մինչդեռ Լիբանանը պնդում էր, որ զինվորները հատել են սահմանը՝ ծառեր արմատախիլ անելու համար։ Դրան հաջորդած կրակահերթը հանգեցրեց երեք լիբանանցի զինվորների և իսրայելցի մեկ բարձրաստիճան հրամանատարի մահվան. Վիրավորվել են նաև երկու իսրայելցի և հինգ լիբանանցի զինվորներ։ Սպանվել է նաև լիբանանցի լրագրող։ Այնուհետև իսրայելական հրետանին և ուղղաթիռները հարվածներ են հասցրել լիբանանյան բանակի մի քանի դիրքերի և Լիբանանի բանակի հարավային կենտրոնակայանի վրա՝ ոչնչացնելով մի քանի ռազմական մեքենաներ։

2010 թվականի նոյեմբերի 13-ին Իսրայելի հյուսիսային սահմանի երկայնքով պարեկություն իրականացնող Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտնաբերել է 80-ամյա լիբանանցի կնոջ, ում հագուստը խճճվել էր սահմանի փշալարերին լիբանանյան կողմում։ Տարեց կինը խճճվել էր փշալարերի մի հատվածում, որը հարակից է եղել ականապատ դաշտին, և երբ պարզվել է, որ լիբանանյան բանակը չի կարող օգնել նրան, ներս է մտել Իսրայելի պաշտպանության բանակը։ Ինժեներական, հետախույզների և Գոլանիի զորքերի միացյալ ռազմական ուժերը կնոջը բերեցին Իսրայելի տարածք, մինչ լիբանանյան բանակը հետևում էր փրկարարական գործողություններին [28]։ Համոզվելով, որ կինը չի տուժել, ՅՈՒՆԻՖԻԼ-ի ներկայացուցիչները կապ հաստատեցին լիբանանյան բանակի հետ և համաձայնեցրին նրա վերադարձը Լիբանան Ռոշ ՀաՆիկրա անցակետով։

2013 թվականի դեկտեմբերի 15-ին լիբանանցի զինվորը Ռոշ ՀաՆիկրա անցակետում կրակել և սպանել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի զինվորին։

2019 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Իսրայելի սահմանի ուղղությամբ հրթիռային հարվածներից մեկ օր անց, Հասան Նասրալլահը ասաց, որ Հեզբոլլահը կսկսի թիրախավորել իսրայելական անօդաչու թռչող սարքերը, որոնք թռչում են Լիբանանի օդային տարածքում, և հայտարարեց, որ Իսրայելի դեմ պայքարում «կարմիր գծեր» չկան։ Եթե կրկին հարձակվեն, նա ասաց, որ Հեզբոլլահը կհարվածի Իսրայելի «ներսին» [29]։

2020 թվականի Բեյրութի պայթյունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2020 թվականի օգոստոսին Բեյրութում տեղի ունեցած ավերիչ պայթյունից հետո Իսրայելի Թել Ավիվ քաղաքը իր քաղաքապետարանի շենքը լուսավորեց լիբանանյան դրոշով՝ ցանկանալով կիսել համերաշխությունը, չնայած երկու ազգերը պաշտոնական հարաբերություններ չունեն [30]։ Իսրայելը նաև առաջարկել է օգնել Լիբանանին երրորդ կողմի միջոցով [31]։ Շատ լիբանանցիներ և իսրայելցիներ թերահավատորեն էին արձագանքել [32] [30]։

Աբրահամի արձանագրությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2020 թվականին Իսրայելը պատմական խաղաղության պայմանագրեր է ստորագրել Արաբական Միացյալ Էմիրությունների և Բահրեյնի հետ՝ երկու արաբական երկրների, որոնք ընդհանուր մշակութային կապ ունեն Լիբանանի հետ, և դա հնարավորություն է տալիս Լիբանանին խաղաղության պայմանագիր կնքել Իսրայելի հետ՝ հիմնականում հակաիրանական տրամադրությունների աճի պատճառով Հեզբոլլահի դեմ [33]։

Ենթադրյալ լրտեսների ձերբակալություններ Լիբանանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականի ապրիլից մինչև 2010 թվականի հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում Լիբանանի իշխանությունները ձերբակալել են գրեթե 100 մարդու, ովքեր կասկածվում էին Իսրայելի համար լրտեսության մեջ։ Շատերին սպասվում էր մահապատիժ, որը Լիբանանի կառավարությունը հայտարարեց, որ մտադիր է իրականացնել։ Սակայն մահապատիժները հետագայում դե ֆակտո կասեցվեցին Լիբանանում՝ փոխարինելով ցմահ բանտարկությամբ՝ որպես առավելագույն պատիժ [34] [35]։

Վեճ բնական գազի շուրջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականին Իսրայելը Միջերկրական ծովում իր ափերի մոտ բնական գազի հսկայական պաշարներ հայտնաբերեց։ Թեև Իսրայելի գտածոն գտնվում է իր տարածքային բացառիկ տնտեսական գոտում, վեճը բխում էր այն հավանականությունից, որ գազի հանքավայրն անցնում է մինչև Լիբանանի սահմանը։ Նման իրավիճակում ընդհանուր սկզբունքը գրավման կանոնն է, որտեղ յուրաքանչյուր կողմին թույլատրվում է վերցնել այնքան, որքան կարող է իր կողմից։ Իսրայելն արդեն սկսել է հետախուզումն ու շինարարությունը իր կողմից, մինչդեռ լիբանանյան իշխանությունները դեռ պաշտոնապես չեն սահմանազատել իր բացառիկ տնտեսական գոտին կամ չեն նախաձեռնել հետախուզական իրավունքների համար հայտեր ներգրավելու գործընթացը [36]։ Լիբանանի էներգետիկայի նախարար Ջեբրան Բասիլը նախազգուշացրել է, որ Լիբանանը թույլ չի տա Իսրայելին կամ «իսրայելական շահերին սպասարկող» որևէ ընկերության՝ «մեր տարածքում գտնվող» գազ արդյունահանել։ Բեյրութն ավելի վաղ զգուշացրել էր ամերիկյան «Noble Energy» ընկերությանը չմոտենալ իր տարածքին։ Ի պատասխան՝ Իսրայելի ենթակառուցվածքների նախարար Ուզի Լանդաուն զգուշացրել է Լիբանանին, որ Իսրայելը պատրաստ է ուժ կիրառել՝ իր ափերի մոտ հայտնաբերված գազի պաշարները պաշտպանելու համար [37]։

2010 թվականի օգոստոսի 17-ին Լիբանանի խորհրդարանը օրենք է ընդունել, որը թույլ է տալիս ծովում նավթի և գազի հանքավայրերի հետախուզումն ու հորատումը։ Օրենքը կոչ էր անում ստեղծել գանձարան և կոմիտե, որը կվերահսկի հետախուզման և հորատման աշխատանքները։ Խոսնակ Նաբիհ Բերրիի խորհրդական Ալի Համդանն ասել է, որ ակնկալում է, որ իրավունքները աճուրդի կհանվեն մինչև 2011 թվականի վերջը։ «Սա, անկասկած, գլխավոր հիմնաքարն է Լիբանանի նավթային քաղաքականության մեջ... և կօգնի Լիբանանին իր պաշարները բաժանել բլոկների, ի վերջո մրցույթներ հրավիրել և սկսել իրավունքների բաշխման համաձայնագրերի ուսումնասիրությունը»[38]։

Վեճի շուրջ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ հյուրընկալված բանակցությունները սկսվել են 2020 թվականի հոկտեմբերի 12-ին [39]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Abukhater Maher (17 April 2014)։ «Israeli arrest of Arab citizen over Lebanon visit angers rights groups»։ Los Angeles Times։ Վերցված է 26 November 2014 
  2. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-03-09-ին։ Վերցված է 2016-03-09 
  3. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-11-ին։ Վերցված է 2016-03-09 
  4. «Lebanon»։ travel.state.gov։ Վերցված է 2016-06-27 
  5. «Unfavorable Views of Jews and Muslims on the increase in Europe»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-12-18-ին  Pew Global Attitudes Research September 17, 2008, page 10
  6. «Muslim-Western Tensions Persist»։ PEW Global Attitudes Report։ 21 July 2011։ Վերցված է 19 September 2013 
  7. 7,0 7,1 «The World Factbook»։ www.cia.gov։ Վերցված է 2016-06-27 
  8. «2012 Report on International Religious Freedom»։ U.S. Department of State։ 2013-05-20։ Վերցված է 2013-11-15 
  9. «Report for Selected Countries and Subjects»։ International Monetary Fund։ April 2014։ Վերցված է September 22, 2015 
  10. 10,0 10,1 «Lebanon»։ International Monetary Fund։ Վերցված է 19 April 2012 
  11. «2015 Revision of World Population Prospects»։ United Nations Department of Economic and Social Affairs 
  12. «TEXT OF AN ARMISTICE AGREEMENT BETWEEN LEBANON AND ISRAEL»։ United Nations Security Council։ 23 March 1949։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-01-10-ին  Armistice Agreement UN Doc S/1296 23 March 1949
  13. «Notes on the history of airtravel in Lebanon»։ Վերցված է 2014-03-04 
  14. Rabinovich, I. The War for Lebanon, 1970–1985. p.105. "Lebanon was perceived as Israel's one harmless neighbour, a state that since 1949 had not taken part in the Arab–Israeli wars …"
  15. Fisk Robert (2002)։ «3»։ Pity the Nation: The Abduction of Lebanon։ New York: Thunder's Mouth Press / Nation's Books։ էջ 74։ ISBN 1-56025-442-4 
  16. Bird Kai (2014)։ The Good Spy: The Life and Death of Robert Ames։ Random House։ էջ 288։ ISBN 9780307889775 
  17. «Lebanon's Legacy of Political Violence»։ International Center for Transitional Justice 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 «Lebanon's Legacy of Political Violence»։ International Center for Transitional Justice 
  19. Shlaim Avi (2001)։ The Iron Wall: Israel and the Arab World։ W.W. Norton & Company։ էջ 415։ ISBN 0-393-32112-6 
  20. «Israel-Lebanon Draft Peace Agreement, 1983»։ www.mideastweb.org։ Վերցված է 2016-06-27 
  21. 21,0 21,1 21,2 Amery Hussein (2002)։ Water Wars in the Middle East: A Looming Threat։ The Geographical Journal 
  22. Lockery Neill (1999)։ The Difficult Road to Peace։ UK: Ithaca Press։ էջ 162 
  23. «Los Angeles World Affairs Council > Home»։ www.lawac.org 
  24. «Farid Abboud: Peace Process»։ Արխիվացված է օրիգինալից September 21, 2007-ին 
  25. Report of the Secretary-General on the implementation of Security Council resolutions 425 (1978) and 426 (1978), May 22, 2000.
  26. Hatoum Leila (2006-08-31)։ «Siniora vows to be last in making peace with Israel»։ The Daily Star (Lebanon)։ Վերցված է 2012-11-15 
  27. Daragahi Borzou, Lutz Meris (December 3, 2010)։ «Lebanon defense chief worked with U.S. against Hezbollah, leaked cable says»։ Los Angeles Times 
  28. Einav Hagai (14 November 2010)։ «IDF rescues Lebanese woman caught in border fence»։ Ynetnews։ Վերցված է 2016-06-27 
  29. «'bold, brave' attack»։ timesofisrael։ Վերցված է 2 September 2019 
  30. 30,0 30,1  
  31. Hendrix Steve (August 6, 2020)։ «After recent tensions, Israel offers aid for devastated Beirut»։ The Washington Post 
  32. «'We'll light up Tel Aviv…with our rockets': Lebanese rebuff Israeli solidarity»։ www.timesofisrael.com։ 6 August 2020 
  33. «How Lebanon may be forced to make peace with Israel | Opinion»։ Haaretz 
  34. «Lebanon to release convicted Israeli spy»։ Վերցված է 2016-06-27 
  35. «The Advocates for Human Rights»։ www.theadvocatesforhumanrights.org 
  36. «Potential Lebanese- Israeli Conflict over Natural Gas Revisited»։ www.yalibnan.com։ Վերցված է 2016-06-27 
  37. Goldstein Tani (24 June 2010)։ «Landau: Israel willing to use force to protect gas finds»։ Ynetnews։ Վերցված է 2016-06-27 
  38. «Archived copy»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-08-20-ին։ Վերցված է 2010-08-17 
  39. Lazaroff Tovah, Nahmias Omri (1 October 2020)։ «First Israeli-Lebanese talks in 30 years to be held on maritime dispute»։ Jerusalem Post։ Վերցված է 13 October 2020