Գուրգեն Էդիլյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գուրգեն Էդիլյան
Գուրգեն Էդիլյան.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 25, 1885(1885-12-25)
Մահացել էհունվարի 18, 1942(1942-01-18) (56 տարեկանում)
Ազգությունհայ
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց
Մասնագիտությունհոգեբան
ԱշխատավայրԵրևանի պետական համալսարան

Գուրգեն Մեսրոպի Էդիլյան (դեկտեմբերի 25, 1885, գ. Քարվանսարա (այժմ՝ ք. Իջևան) - հունվարի 18, 1942, Տայշետ, ՌԽՖՍՀ), հայ անվանի հոգեբան, մանկավարժ, պրոֆեսոր, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորել է տեղի ծխական, Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցներում (1896-1898 թթ.)։ Ապա ընդունվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի լսարանական բաժինը (1898-19031904 թվականին մեկնել է արտասահման, սովորել Ենայի (Գերմանիա), Լայպցիգի (Գերմանիա) և Բեռնի (Շվեյցարիա) համալսարաններում։ 1909 թվականին փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան է ստացել (թեման՝ «Քննադատություն Ցիլլերի ձևական աստիճանների», 1912 թվականին հայերեն տպագրվել է Էջմիածնում՝ մեծ համբավ և ճանաչում բերելով նրան)։ Խորհրդայնացումից հետո նրա ողջ կյանքը կապված է բուհերի, Երևանի ու Մոսկվայի գիտահետազոտական ինստիտուտների հետ մինչև 1937 թ., երբ որպես «ժողովրդի թշնամի» աքսորվում է Սիբիր։ 1942 թ. հունվարի 18-ին մահանում է աքսորավայրում՝ մերձբայկալյան Տայշետ բնակավայրի մոտ։

Մանկավարժական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1909 թվականին Էդիլյանը վերադառնում է հայրենիք և շուրջ 30 տարի զբաղվում մանկավարժական գործունեությամբ։ Նա մանկավարժական աշխատանք է կատարել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1909-1914 թթ. Գևորգյան ճեմարանի դասարանական բաժնում դասավանդում է տարբեր առարկաներ (հոգեբանություն, մանկավարժության տեսություն և պատմություն, փիլիսոփայություն, հայոց լեզվի դասավանդման մեթոդիկա, գերմաներեն), իսկ լսարանական բաժնում փիլիսոփայություն, մանկավարժություն, հոգեբանություն. ղեկավարում մանկավարժական գործնական պարապմունքները։ 1914-1919 թթ. աշխատել է Ներսիսյան դպրոցում։1916 թվականից, պատերազմական ծանր տարիներին, եղել է Կովկասի գաղթականական որբանոցների տեսուչ, կազմակերպել անապաստան երեխաների կրթության և դաստիարակության գործը։ 1918 թվականին Հայաստանի Հանրապետության հռչակումից հետո ստանձնել է հանրապետության տարրական դպրոցների տեսուչի պարտականությունները։ Երկրորդ հանրապեպության առաջին տարիներին ղեկավարել է Գյումրիի ամերիկյան որբանոցները։ 1921 թ. էդիլյանը հրավիրվում է համալսարան և նշանակվում մանկավարժական ֆակուլտետի դեկան։ Հանդիսացել է Երևանի պետական համալսարանի հիմնադիրներից, համալսարանի մանկավարժության ու հոգեբանության առաջին դասախոսը։ 1922-1925 թթ. աշխատում է Ամերկոմի դպրոցների վերատեսչի պաշտոնում։ 1928-1933 թթ. կրկին աշխատում է պետական համալսարանում, դասավանդում հոգեբանություն, մայրենի լեզվի մեթոդիկա։ 1934 թվականին հրավիրվում է նոր կազմակերպված Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտ՝ որպես հոգեբանության և մանկավարժության դասախոս։ Նույն թվականին ստանում է պրոֆեսորի կոչում։ Ուսումնասիրել է ուսուցման տեսությունը, ընդհանուր և մանկավարժական հոգեբանությունը, զբաղվել հայոց լեզվի դասավանդման, մեթոդաբանության, դպրոցական դասագրքերի և ձեռնարկների ստեղծման, դատական հոգեբանության, գեղարվեստական երկի հոգեբանական վերլուծության, հայկական տառատեսակների և նրանց դյուրընթեռնելիության հարցերով։ Հեղինակ է հոգեբանությանը, մանկավարժությանը, մայրենի լեզվի դասավանդման մեթոդիկային, հայ գրականության պատմությանը վերաբերող մի շարք աշխատությունների[1]։ Առաջին մանկավարժ հոգեբանն էր, ով Հայաստանում դրեց հոգեբանական գիտական մտքի էքսպերիմենտալ (փորձառական) ուսումնասիրությունների հիմքերը, կազմակերպեց հոգեբանության կաբինետ ու գիտական լաբորատորիա և զբաղվեց հոգեկանի ուսումնասիրմամբ ու մեկնաբանմամբ։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դասավանդման ձևեր, Վաղարշապատ, 1913 թ.։
  • Դասավանդման խնդիրներ, Էջմիածին, 1914 թ։
  • Գաղթականական որբանոցներ, Թիֆլիս, 1917 թ.։
  • Աշխատանքի դպրոց, Էջմիածին, 1922 թ.։
  • Հայոց լեզվի մեթոդիկա, Թ., 1923 թ.։
  • Դպրոցական շենք, Երևան, 1927 թ.։
  • Ձեռագրի ուսուցման մեթոդիկա, Երևան, 1927 թ.։
  • Ուղղագրության ուսուցման մեթոդիկա, Երևան, 1927 թ.։
  • Լեզվի մեթոդիկա, Երևան, 1930 թ.։
  • Ձեռնարկ հոգեբանության, Երևան, 1930 թ.։
  • Խաչատուր Աբովյանի կյանքն ու գործունեությունը, 1936 թ., (ձեռագիր)։
  • Հիշողություն, Երևան, 1934 թ.։
  • Հոգեբանության ուրվագծեր, Երևան, 1958 թ։
  • Անտիպ էջեր, Երևան, 1988 թ.։
  • Դատական հոգեբանություն, Երևան, 2000 թ.։

Հղում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են

Ցոլակ Սիմոնյան (2012)։ Հայ մանկավարժության պատմություն (հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը)։ Երևան 

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հոգեբանություն (դեմքեր, փաստեր): Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ / Կազմ. Ս.Վ.Հովհաննիսյան, Է.Վ.Ասրիյան, խմբ. Հ.Մ.Ավանեսյան- Եր.: ԵՊՀ հրատ., 2010 թ. - 204 էջ։ Էջ 173: