Գեռնիկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գեռնիկա (այլ կիրառումներ)
Բնակավայր
Գեռնիկա
բասկ.՝ Gernika-Lumo
Դրոշ Զինանշան
Gernika-Lumo flag.svg Escudo de Gernika Lumo.svg

Arbol de Gernika día.jpg
Կոորդինատներ: 43°19′1″ հս․ լ. 2°40′36″ ամ. ե. / 43.31694° հս․. լ. 2.67667° ավ. ե. / 43.31694; 2.67667
ԵրկիրԻսպանիա Իսպանիա
Հիմնադրված է1366 թ.
Մակերես8,6 կմ²
ԲԾՄ10±1 մետր
Պաշտոնական լեզուբասկերեն
Բնակչություն16 972 մարդ (2018)[1][2]
Ժամային գոտիUTC+1
Հեռախոսային կոդ94
Փոստային ինդեքսներ48300
Ավտոմոբիլային կոդBI
Պաշտոնական կայքgernika-lumo.net/in_index.asp
##Գեռնիկա (Իսպանիա)
Red pog.png

Գեռնիկա (պաշտոնական ամբողջական անվանումը` Գեռնիկա ի Լունո իսպ.՝ Guernica y Luno, բասկ.՝ Gernika-Lumo), քաղաք Իսպանիայի հյուսիսում, Բասկերի երկրում`Բիսկայա նահանգում։ Զբաղեցնում է 8.6 կմ² տարածք, ունի 16.869 բնակիչ (2016)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից հեռավորությունը 33 կմ է: Գտնվում է Բիլբաոյից հյուսիս-արևելք:

Բասկերի մշակույթի հին կենտրոնն է։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի հիմնադիր Տելյո Ալֆոնսոյի արձանը

Քաղաքը հիմնադրվել է 1366 թվականի ապրիլի 28-ին Տելյո Կաստիլացու կողմից: Այն բասկերի մշակութային ու պատմական կենտրոնն է: Ժամանակի ընթացքում քաղաքը ձեռք է բերել բասկյան քաղաքներին բնորոշ ձև` զուգահեռ փողոցներ (Գոենկալ, Ազոկեկալե, Արտեկալե, Բարենկալե) և անկյունագծային փողոց (Սանտա Մարիա փողոց), իսկ ամեն տարածքի վերջում կա եկեղեցի:

Քաղաքի կյանքը խիստ կառուցվածքային է եղել, որի նպատակն է եղել պահպանել գերակշռող միջին խավը: Այս մոդելը գրեթե չի փոփոխվել մինչև 17-րդ դարի վերջը:

Ոչ մեծ բլրի վրա են գտնվում Ժողովների տունն ու նշանավոր Գեռնիկայի ծառը: Հին ավանդույթի համաձայն` բասկերը և միջնադարյան Եվրոպայի այլ ժողովուրդներ հավաքներ են կազմակերպել ծառի տակ` քննարկելով համայնքին վերաբերող հարցեր: Բիսկայան նահանգում վարչական ամեն կենտրոն (մերինդադ) ունեցել է այդ նշանակությամբ իր ծառը, սակայն հարյուրամյակի ընթացքում Գեռնիկայի ծառը յուրահատուկ իմաստ է ստացել: Այն եղել է Լումոյի մուտքի մոտ` Գեռնիկազարայում` մի փոքր մատուռի հարևանությամբ:

Բիակայան օրենքները շարունակվել են ընդունվել ծառերի տակ մինչև 1876 թվականը, երբ ամեն քաղաք ու գյուղ երկուական ներկայացուցիչ են ուղարկել գլխավոր ժողովին: Ժողովրդավարության այս հին ձևը նշել են փիլիսոփա փիլիսոփա Ժան-Ժակ Ռուսոն, բանաստեղծ Ուիլյամ Վորդսվորթը, դրամատուրգ Տիրսո դե Մոլինան, իսկ կոմպոզիտոր Խոսե Իպարագիրեն գրել է երաժշտական պիես` «Գեռնիկայի ծառը» (բասկ.՝ Gernikako Arbola) վերնագրով:

Երբ Բիսկայան մարզը մտել է Կաստիլիայի թագավորության կազմի մեջ, Կաստիլիայի թագավորը, այցելելով Գեռնիկա, ծառի տակ հանդիսավոր երդում է տվել պահպանել Բիսկայան թերակղզու օրենքները: Ֆերդինանդ արքայի երդումը 1476 թվականի հունիսի 30-ին պատկերված է Ֆրանցիսկո դե Մենդիետայի «Արքայական հասարակություն» (անգլ.՝ The Royal audience) կտավում: 1875 թվականի հուլիսի 3-ին` Կառլիստական պատերազմների ժամանակ գահի հավակնորդ Դոն Կոռլոսը` Հաբսբուրգների դինաստիայից, նույնպես այցելել է Գեռնիկա և երդում տվել: 19-րդ դարում ծառի տակ կայացել են մասնավոր հավաքներ:

18-րդ դարում քաղաքի կենտրոնում եղել է հրապարակ, որի հարևանությամբ գտնվել են քաղաքապետարանը, հասարակական բանտը, հիվանդանոցը և ծերանոցը: Քաղաքացիների առօրյա զբաղմունքներից են եղել գյուղատնտեսական մշակաբույսեր աճեցնելը, արհեստները և առևտուրը:

Այս շրջանը եղել է տարածքային հարցերի շրջան: Վեճերը վերջնականապես կարգավորվել են մինչև 1882 թվականը, երբ միացել են երկու համայնքներ` ձևավորելով Գեռիկա-Լումոն:

Արդյունաբերական առաջին ընկերությունները հիմնադրվել են 20-րդ դարի սկզբին: Դա նպաստել է բնակչության թվաքանակի աճին. 1920 թվականին 4.500 բնակիչ ունեցող քաղաքը 1936 թվականին ունեցել է արդեն 6.000 բնակիչ:

1937 թվականի ապրիլի 26-ին, իտալա-գերմանական ինտերվենցիայի և քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Գեռնիկան ենթարկվել է գերմանական ավիացիայի ռմբակոծմանը։ Գեռնիկայի բարբարոսական ոչնչացումը առաջ է բերել աշխարհի առաջավոր մարդկության վրդովմունքը[3]։ Այդ իրադարձությանն է նվիրված Պաբլո Պիկասոյի «Գեռնիկա» նկարը (1937

Մշակութային հետաքրքրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմականորեն Գեռնիկան համարվում է Բիսկայա նահանգի խորհրդարանի նստավայրը, որի գործադիր մարմինը գտնվում է հարևան Բիլբաոյում:

Նախորդ դարերում Լումոն եղել է ավանդական Բիսկայան հավաքների վայրը. Օրդունյան, Գեռնիկան գտնվել են Բիսկայայի լորդի անմիջական վերահսկողության տակ: Ժամանակի ընթացքում առանձին հավաքների դերը փոխարինվել է Գեռնիկայում միասնական հավաքով, և 1512 թվականին Գեռնիկայի նշանավոր կաղնին դարձել է բասկերի իրավունքների խորհրդանիշը:

Ծառերը միշտ նորացվել են հենց իրենց իսկ սերմերով: Այդ ծառերից մեկը պահպանվել է մինչև 19-րդ դարը (Հին կաղնի), և այժմ կարելի է տեսնել նրա չոր կոճղը: Նրա փոխարեն 1860 թվականին տնկված ծառը չորացել է 2004 թվականին և իր հերթին փոխարինվել նորով: Սակայն նոր կաղնին ևս խնդիր ունի, և այն չեն փոխարինի նորով, մինչև տարածքի հողը չվերականգնվի:

Գեռնիկայի կաղնու մոտ կառուցվել է էրմիտաժ, որը պետք է դառնար հավաքների վայր: Նրա հարևանությամբ Ժողովների տունն է, որը կառուցվել է 1826 թվականին:

Խաղաղության խորհրդանիշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1937 թվականի ապրիլի 26-ին Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում գերմանացիների ռմբակոծության արդյունքում քաղաքը հավասարեցվել է գետնին: Հիտլերը դրանով իր աջակցությունն էր հայտնում գեներալ Ֆրանկոյին: Գրեթե չորս ժամ տևած ռմբակոծությունը այդ տակտիկան հետագայում կիրառելու փորձարկություն էր:

1987 թվականին նշվել է ռմբակոծության 50-րդ տարին. քաղաքում Նահատակ քաղաքների միջազգային կազմակերպության նախնական համաժողովն է կազմակերպվել, ինչից հետո համաժողովը շարունակվել է Մադրիդում, ուր ներկա են եղել աշխարհի շատ քաղաքների ներկայացուցիչներ: Այդ ժամանակից ի վեր Գեռնիկա-Լումոն այդ միավորման անդամ է: 1988 թվականին բասկ քանդակագործ Էդուարդո Չիլիդան հուշարձան է կառուցել, որի կողքին 1990 թվականին տեղադրվել է բրիտանացի քանդակագործ Գենրի Մուրի քանդակը: Այս երկու քանդակներն էլ խորհրդանշում են Գեռնիկան` որպես խաղաղության քաղաք:

Աշխարհի խորհրդանիշ շարժման շրջանակներում Գեռնիկան բարեկամացել է այլ քաղաքների հետ: Այդ կարգավիճակը ներառում է համագործակցություն մշակույթի, կրթության և արդյունաբերության ոլորտներում:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 18 CC-BY-SA-icon-80x15.png