Գաստրին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գաստրին
Տեսակսպիտակուց[1]
Բնորոշիչներ

Գաստրին, ստամոքսի G և ենթաստամքսային գեղձի D-բջիջների կողմից արտադրվող հորմոն։ Հանդիսանում է մարսողական գլխավոր հորմոններից մեկը։ Գաստրինի համար պատասխանատու գենը գտնվում է 17-րդ քրոմոսոմի երկար ճյուղում[2]։ Գաստրինի առկայության մասին առաջին անգամ ենթադրվել է բրիտանացի ֆիզիոլոգ Ջոն Սիդնեյ Էդկինսի կողմից 1905 թվականին,[3][4] իսկ առաջին անգամ աջատվել է 1964 թվականին Լիվերպուլի համալսարանում Ռոդերիկ Ալֆրեդ Գրեգորիի կողմից[5]։ Այդ թվականին բացահայտվեց նաև նրա կառուցվածքը[6]։

Քիմիական կառուցվածք և ընկալիչներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբերում են մեծ գաստրին (կամ գաստրին-34), փոքր գաստրին (գաստրին-17) և մինի գաստին (գաստրին-14), որոնք համապատասխանաբար բաղկացած են 34, 17 և 14 ամինաթթուներից։ Քիմիական կառուցվածքով բոլոր գաստրինները նման են իրար։ Հորմոնի ակտիվ կենտրոնը, որը միանում է գաստրինային ընկալիչներին, բաղկացած է 5 ամինաթթուներից։ Գաստրին-34-ը հիմնականում արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձում, իսկ գաստրին-17-ն ու գաստրին-14-ը՝ հիմնականում ստամոքսում։

Գաստրինային ընկալիչները մետաբոտրոպ տիպի են, որոնց ակտիվացման դեպքում բարձրանում է ներբջջային ադենիլատցիկլազի քանակությունը։ Այս հանգամանքը ստամոքսի վերադիր բջիջներիում խթանում է աղաթթվի արտադրությունը։

Ֆիզիոլոգիական նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • խթանում է ստամոքսահյութի, հատկապես՝ աղաթթվի արտազատումը,
  • մասամբ խթանում է նաև պեպսինի և լորձի արտազատումը ստամոքսում,
  • թուլացնում է ստամոքսի դատարկումը, դրանով նպաստելով մարսողության երկարացմանը ստամոքսում,
  • խթանում է E պրոստագլանդինի արտազատումը ստամոքսի լորձաթաղանթի կողմից, որն առաջացնում է ստամոքսի անոթների լայնացում, դրանց արյունամատակարարման ուժեղացում, ստամոքսի լորձաթաղանթի ֆիզիոլոգիական այտուց, լեյկոցիտների գաղթ դեպի լորձաթաղանթ (լեյկոցիտներն իրենց կողմից արտադրված ֆերմենտների և ֆագոցիտոզի միջոցով մասնակցում են մարսողությանը),
  • խթանում է սեկրետինի, խոլեցիստոկինին-պանկրեոզիմինի, սոմատոստատինի հյութազատությունը և նպաստում սննդանյութերի աղիքային մարսողությանը։

Կարգավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թափառող նյարդով ստամոքսի խթանման դեպքում գաստրինի սինթեզը մեծանում է։ Ինսուլինը, ացետիլխոլինը, հիստամինը, գերկալցիումեմիան,[7] արյան մեջ ազատ ամինաթթուների առկայությունը նույնպես խթանում են այս հորմոնի արտազատումը։ Դրանց հակառակ, ստամոքսում աղաթթվի, E պրոստագլանդինի բարձր պարունակությունը, ինչպես նաև սոմատոստատինը, ներսածին մորֆինանման նյութերը՝ էնդորֆիններն ու էնկեֆալինները թուլացնում են գաստրինի արտազատումը։ Գաստրինի հյութազատությունը թուլացնում են նաև խոլեցիստոկինինը և սեկրետինը, որի ֆիզիոլոգիական նշանակությունն այն է, որ մարսողության աղիքային փուլում նվազի ստամոքսահյութի արտադրումը[8][9]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. UniProt
  2. Lund T, Geurts van Kessel AH, Haun S, Dixon JE (1986)։ «The genes for human gastrin and cholecystokinin are located on different chromosomes»։ Hum. Genet. 73 (1): 77–80։ PMID 3011648։ doi:10.1007/BF00292669 
  3. Edkins JS (մարտի 13, 1906)։ «The chemical mechanism of gastric secretion»։ J. Physiol. (Lond.) 34 (1–2): 133–44։ PMC 1465807։ PMID 16992839 
  4. Modlin IM, Kidd M, Marks IN, Tang LH (1997)։ «The pivotal role of John S. Edkins in the discovery of gastrin»։ World J Surg 21 (2): 226–34։ PMID 8995084։ doi:10.1007/s002689900221 
  5. doi:10.1136/gut.5.2.103
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  6. doi:10.1038/204931a0
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  7. Feng Jianying (2010)։ «Calcium-sensing receptor is a physiologic multimodal chemosensor regulating gastric G-cell growth and gastrin secretion»։ PNAS 107 (41): 17791–17796։ doi:10.1073/pnas.1009078107 
  8. Holst J, Orskov C, Seier-Poulsen S. (1992)։ «Somatostatin is an essential paracrine link in acid inhibition of gastrin secretion»։ Digestion 51 (2): 95–102։ PMID 1354190։ doi:10.1159/000200882 
  9. Leonard Johnson (June 1983)։ «Effects of Somatostatin and Acid on Inhibition of Gastrin Release in Newborn Rats»։ Endocrinology 114 (3): 743–746։ PMID 6141932։ doi:10.1210/endo-114-3-743 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]