Տեստոստերոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Տեստոստերոն
Testosterone.PNG
Testosteron 3d.png
Ընդհանուր տեղեկություններ
Դասական անվանակարգում (8R,9S,10R,13S,14S,17S) - 17-հիդրօքսի-10,13-դիմեթիլ- 1,2,6,7,8,9,11,12,14,15,16,17- դոդեկահիդրոցիկլոպենտա[a]ֆենանտրեն -3-ոն
Քիմիական բանաձև C₁₉H₂₈O₂
Մոլային զանգված 288,209 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Հալման ջերմաստիճան 155 °C °C
Քիմիական հատկություններ
Դասակարգում
CAS համար 58-22-0
PubChem 6013
EINECS համար 200-370-5
SMILES CC12CCC3C(C1CCC2O)CCC4=CC(=O)CCC34C
ЕС 200-370-5
ChEBI 5791
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)

Տեստոստերոն, մարդու և բարձրակարգ ողնաշարավորների արական սեռական հորմոն։ Արտադրվում է հիմնականում սերմնարաններում։ Քիմիական կառուցվածքով ստերոիդ է։ Անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 155°С, ջրում վատ է լուծվում, օրգանական լուծիչներում՝ լավ (առաջին անգամ բյուրեղային վիճակում ստացվել է 1935 թվականին, ցուլի ամորձիներից)։ Տղամարդու արյան մեջ տեստոստերոնի բնականոն քանակությունը 0,5—0,6 մկգ 100 մչ է, կանանցը՝ 0,12 մկգ/ 100 մլ։ Հասուն տղամարդու օրգանիզմում օրական արտադրվում է 15 մգ տեստոստերոն։ Տեստոստերոնը խթանում է արական սեռական օրգանների և երկրորդային սեռական հատկանիշների զարգացումը։

Տղամարդու մոտ տեստոստերոնն ունի կարևոր նշանակություն արական վերարտադրողական օրգանների հյուսվածքների՝ սերմնարանների և շագանակագեղձի, ինչպես նաև երկրորդային սեռական հատկանիշների՝ ավելացող մկանային և ոսկրային զանգվածի, մարմնի մազերի աճի, ձևավորման մեջ[2]: Տեստոստերոնը նաև կարևոր է առողջության և նորմալ կենսագործունեության,[3], ինչպես նաև օստեոպորոզի կանխարգելման համար[4]:

Հասուն տղամարդու մոտ տեստոստերոնի մակարդակը 7-8 անգամ ավելի մեծ է, քան հասուն կնոջ մոտ[5], բայց քանի որ տղամարդու մոտ տեստոստերոնի օգտագործումը մեծ է, օրական տղամարդու մոտ ավելի քան 20 անգամ մեծ է[6][7]: Կանայք ավելի զգայուն են հորմոնի նկատմամբ[8]: Տեստոստերոն կա համարյա բոլոր ողնաշարավորների մոտ։ Ձկների մոտ սինթեզվում է մի փոքր տարբերվող 11-կետոտեստոստերոն[9]: Միջատների մոտ անալոգ միացությունը էկդիզոնն է[10]: Ամենուր հանդիպող ստերոիդներից կարելի է ենթադրել որ սեռական հորմոններն ունեն վաղ էվոլյուցիոն պատմություն[11]:

Բժշկության մեջ տեստոստերոնը օգտագործվում է տղամարդկանց սեռական գեղձերի ֆունկցիայի անբավարարության, կանանց դաշտանադադարի (կլիմաքս) խանգարումների դեպքում և որոշ ուռուցքների բուժման նպատակով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 testosterone
  2. Mooradian AD, Morley JE, Korenman SG (February 1987)։ «Biological actions of androgens»։ Endocr. Rev. 8 (1): 1–28։ PMID 3549275։ doi:10.1210/edrv-8-1-1 
  3. Bassil N, Alkaade S, Morley JE (June 2009)։ «The benefits and risks of testosterone replacement therapy: a review»։ Ther Clin Risk Manag 5 (3): 427–48։ PMC 2701485։ PMID 19707253 
  4. Tuck SP, Francis RM (2009)։ «Testosterone, bone and osteoporosis»։ Front Horm Res։ Frontiers of Hormone Research 37: 123–32։ ISBN 978-3-8055-8622-1։ PMID 19011293։ doi:10.1159/000176049 
  5. Torjesen PA, Sandnes L (March 2004)։ «Serum testosterone in women as measured by an automated immunoassay and a RIA»։ Clin. Chem. 50 (3): 678; author reply 678–9։ PMID 14981046։ doi:10.1373/clinchem.2003.027565 
  6. Southren AL, Gordon GG, Tochimoto S, Pinzon G, Lane DR, Stypulkowski W (May 1967)։ «Mean plasma concentration, metabolic clearance and basal plasma production rates of testosterone in normal young men and women using a constant infusion procedure: effect of time of day and plasma concentration on the metabolic clearance rate of testosterone»։ J. Clin. Endocrinol. Metab. 27 (5): 686–94։ PMID 6025472։ doi:10.1210/jcem-27-5-686 
  7. Southren AL, Tochimoto S, Carmody NC, Isurugi K (November 1965)։ «Plasma production rates of testosterone in normal adult men and women and in patients with the syndrome of feminizing testes»։ J. Clin. Endocrinol. Metab. 25 (11): 1441–50։ PMID 5843701։ doi:10.1210/jcem-25-11-1441 
  8. Dabbs M, Dabbs JM (2000). Heroes, rogues, and lovers: testosterone and behavior. New York: McGraw-Hill. ISBN 0-07-135739-4. 
  9. Nelson, Randy F. (2005). An introduction to behavioral endocrinology. Sunderland, Mass: Sinauer Associates. էջ 143. ISBN 0-87893-617-3. 
  10. De Loof A (October 2006)։ «Ecdysteroids: the overlooked sex steroids of insects? Males: the black box»։ Insect Science 13 (5): 325–338։ doi:10.1111/j.1744-7917.2006.00101.x 
  11. Mechoulam R, Brueggemeier RW, Denlinger DL (September 1984)։ «Estrogens in insects»։ Journal Cellular and Molecular Life Sciences 40 (9): 942–944։ doi:10.1007/BF01946450 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 657 CC-BY-SA-icon-80x15.png