Ավետ Տերտերյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ավետ Տերտերյան
Teteryan AR.jpg
Հիմնական տվյալներ
Բնօրինակ անուն Ալֆրեդ Տերտերյան
Ծնվել է հուլիսի 291929
Բաքու[1]
Երկիր Flag of Armenia.svg Հայաստան
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Մահացել է դեկտեմբերի 11, 1994(1994-12-11) (տարիքը 65)
Եկատերինբուրգ[2]
Ժանրեր օպերա և սիմֆոնիա
Մասնագիտություն Կոմ­պո­զի­տոր

Ավետ (Ալֆրեդ) Տերտերյան (հուլիսի 29, 1929, Բաքու - դեկտեմբերի 11, 1994, Եկատերինբուրգ), հայ կոմպոզիտոր: ԽՍՀՄ (1991), ՀԽՍՀ (1984), ժողովրդական արտիստ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1977): Ավետ Տերտերյանը համարվում է նոր սիմֆոնիկ ոճի հիմնադիրը:

Երաժշտագետ Ռուբեն Տերտերյանի հայրը:

Կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետ Տերտերյանը ծնվել է Բաքվում: Հայրը եղել է բժիշկ, հանդես է եկել նաև որպես երգիչ: Մայրը, չունենալով պրոֆեսիոնալ երաժշտական կրթություն, հանդես է եկել որպես երգչուհի[3]: 1948 թվականին Տերտերյանը սկսել է ուսումը Բաքվի երաժշտական ուսումնարանում, 1951 թվականին տեղափոխվել է Երևան, Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարան: 1952 թվականին Տերտերյանը ընդունվում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորական բաժին, Էդվարդ Միրզոյանի դասարան: 1985 թվականից Տերտերյանը դասախոսել է կոնսերվատորիայում: Վախճանվել է 1994 թվականին: Հուղարկավորված է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում:

Երևանի Դավթաշեն համայնքի 4-րդ թաղամասում գործում է Ավետ Տերտերյանի անվան արվեստի դպրոցը[4]:

Երաժշտությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերտերյանի երաժշտությունը բազմազան չէ: Նա առավելապես հայտնի է իր սիմֆոնիկ երաժշտությամբ: Նրա սիմֆոնիաները իրենց նորարարական մեծ խիզախությամբ և հայկական հոգևոր երաժշտության մոնոդիաների ինքնատիպ կիրառմամբ նոր խոսք էին ոչ միայն հայկական կոմպոզիտորական արվեստում, այլև սովետական և համաշխարհային երաժշտության մեջ (որոշ սիմֆոնիաներում Տերտերյանը օգտագործել է դուդուկ, զուռնա, թառ և այլն): Կոնսերվատորիայում սովորելու տարիներին Ավետ Տերտերյանը ստեղծել է հիմնականում վոկալ և գործիքային ստեղծագործություններ, թավջութակի սոնատ, որը բարձր գնահատվեց մոսկովյան երիտասարդ կոմպոզիտորների ստուգատեսում: Տերտերյանի դիպլոմային աշխատանքը «Հայրենիքը» հինգմասանի շարք է նվագախմբի սոպրանոյի և բարիտոնի համար (Հ. Թումանյանի և Հ. Շիրազի խոսքերով): «Հայրենիք», այնուհետև «Հեղափոխություն» վոկալ-սիմֆոնիկ շարքերին հետևեց լարային կվարտետի ստեղծումը: Այստեղից է սկիզբ առել կոմպոզիտորի ուրույն գրելաոճը: Նա հրաժարվել է դասական հարմոնիայի համակարգից և նրա պարտադիր կանոններից: Նրա ոճը միաձուլված է արտասահմանյան ավանգարդիզմի և ազգային երաժշտության հետ: Տենրտերյանի համար մեկ հնչյունը ամբողջ թեմայի նշանակություն ունի, երաժտությունը կարող է ստեղծել և ապրեցնել այդ մեկ հնչյունով:

Տերտերյանի երաժշտական մտածողությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերտերյանը սիմֆոնիստ էր իր երաժշտական մտածողությամբ: Իր սիմֆոնիաներում կարծես փորձել է տալ մակրո և միկրո կոսմոսների փոխհարաբերությունը, այսինքն՝ փոքրագույն և մեծագույն աշխարհների՝ մեկը մյուսի հանդեպ ունեցած դիրքը, մարդու դիրքը, նրա զգայությունների հավերժի այդ ճանապարհին:

Սիմֆոնիաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրել է 8 սիմֆոնիա: Այստեղ նա կիրառել է ժամանակակից գրելաոճեր՝ ալեոտորիկա, սոնորայնություն, ատոնալություն, ձայնագրման մեխանիկական միջոցների օգտագործում և այլն: 1969 թվականին ստեղծեց իր առաջին սիմֆոնիան, որն իր մտահղացման ու իրականացման սկզբունքներով յուրատիպ ուղի բացեց հայկական երաժշտության մեջ: Սիմֆոնիան գրված է անսովոր նվագախմբային կազմի համար՝ պղնձյա փողայիններ, տարբեր հարվածային գործիքներ, երգեհոն և բաս կիթառ: Կիրառվող արտահայտչամիջոցները ստեղծում են անսովոր այլ հնչողություն:

1972 թվականին գրեց 2-րդ սիմֆոնիան՝ մեծ նվագախմբի, չմշակված արական ձայնի և խառը երգչախմբի համար: 2-րդ սիմֆոնիայի դրամատուրգիական կենտրոնը արդեն իր մեջ բովանդակում էր հայացք դեպի անցյալը, ներկան և ապագան:

1975 թվականին՝ 3-րդ սիմֆոնիա: Այստեղ նվագախմբի կազմում նա մտցրել էր զուռնա և դուդուկ: Այս սիմֆոնիան մարդկային կյանքի ունայնության, լինել-չլինելու հավերժ հարցի շուրջ մտորումների ամբողջություն է: Այս 3 սիմֆոնյաներում նա պահպանել է եռամաս և քառամաս կառուցվածք:

4-րդ սիմֆոնիայում Տերտերյանը կիրառել է ալեոտորիկայի սկզբունքը, որի համաձայն հնչյունների տևողությունը, դինամիկան կատարման ժամանակ որոշում է դիրիժորը: 4-րդ սիմֆոնիան ձայնային այնպիսի համակարգ ունի, որտեղ միաձուլվում են կիստոնային ձայնաշարեր, որոնք բացում են ճանապարհ դեպի քառորդ տոներ, դեպի նորագույն ժամանակի պարամետրեր: Այս սիմֆոնիայում է, որ Տերտերյանը անցնում է այն գիծը, որը Մալերի և նրա հետնորդների ուղղությունն էր: Կոմպոզիտորի ասելով այս սիմֆոնիան․

Aquote1.png отставляет слушателя наедине с самым собой и здесь наинается познания собствинного "я" ерез звук и тактику, музыку космоса и земли. Aquote2.png

4-րդ սիմֆոնիայում արմատապես փոխվում է ժամանակի և տարածության ձայնատարբերումը: 4-րդ սիմֆոնիան դարձավ այն սահմանագիծը, որտեղ առաջին անգամ լսվում է տիեզերքի վիբրացիան: Տերտերյանն այսպես է ասել.

Aquote1.png Творество- особый дар, отражение сверхуственного мира. Это погружениен в некое состаяние, в котором человек, обладающий даром принимать звуки, начинает слушать неслышимое- вибрацию Земли и Космоса. Aquote2.png

Այստեղից է գալիս սիմֆոնիայի հզոր ռիթմը երաժշտության ձայնային մելոսը: Օգտագործելով սիմֆոնիկ նվագախմբի գործիքները Տերտերյանը օգտագործում է նրանց հնարավորությունները ստեղծելու զարմանալի էֆեկտիվ երաժշտական ստրուկտուրա՝ «տեմբրոձայն» կամ «տեմբրոտարածություն»: Օրինակ՝ 4-րդ սիմֆոնիայում՝ նվագախմբում հայտվում է մեղմ բազմաձայն ակորդ, բաղկացած 57 հնչյունից: «Տեմբրոտարածքը» ժամանակ առ ժամանակ փոխում է իր երանգը, աստիճանաբար սեղմվելով՝ նա վերափոխվում է Դո-մաժորային եռահնչուն, ապա, աստիճանաբար ընդլայնվելով, վերադառնում է հիմնական «ակորդ-տարածքը»: Դա ստեղծում է զարմանալի հնչյունային խմբակցություններ:

5-րդ սիմֆոնիան մեկմասնի է: Գրված է սիմֆոնիկ նվագախմբի, քամանչայի և զանգերի համար: Այս սիմֆոնիայում քամանչայի հնչողությունը հակադրվում է սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ: Սիմֆոնիայի կառուցողական հիմքում ընկած է շերտային պոլիֆոնիան՝ ինտերվալային, ակորդային, կլաստերային, մագնիտոֆոնային և ռիթմային: Սիմֆոնիան իր կառուցվածքով ֆուգա է: Շատ հետաքրքիր է զարգանում ռիթմային շերտը: Կոմպոզիտորը ստեղծել է հատուկ ռիթմային ֆորմուլա, որը զարգանում է իմիտացիոն ձևով:

6-րդ սիմֆոնիան հորինվել է կամերային նվագախմբի և կամերային երգչախմբի համար, որտեղ հնչում է նաև ֆոնոգրամի միջոցով մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի հնչողությունը: Դրամատուգիայի հիմքում ընկած է տամ-տամի հարվածները: Լարայինների, վալտորնայի, չեմբոլայի, ֆլեյտայի, կլառնետի հնչյունները միաձուլվում են զանգերի ղողանջների, խորալի հետ: Խորալը երգում է հայկական այբուբենը, որտեղ իր ասկետիկ զսպվածությամբ առանձնանում է տենորի մեներգը: Այս սիմֆոնիայում միաձուլվում է Արևելքը և Արևմուտքը: 6-րդ սիմֆոնիան հեղինակն անվանեց տիեզերական մեսսա, ուր Տերտերյանն արդեն շոշափում է կյանքի, մահվան, ծննդյան գաղափարները: Այս սիմֆոնիայում է, որ հնչյունը ստանում է բացարձակ խորհրդանիշի իմաստ: Տերտերյանն այսպես է ատահայտվել.

Aquote1.png Для меня шестая симфония- какая-то вселенская месса, пеквием памяати по ушедшим во имя рождения. Понатия жизни, смерти и рождения здесь как-бы слиты во едино. И повтаряю, я стремился к воплащению вечной помяати: мы реально ощущаем присудствие ушедших, память о них живет в нас, в нашем искусстве, в общественном сознании человечества... Aquote2.png

7-րդ սիմֆոնիան - գրված է սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, մենակատար դափի և մագնիտոֆոնային ձայնագրության համար: Այս սիմֆոնիան սկսվում է ծիսերգային նախաբանով: 7-րդ սիմֆոնիայում Տերտերյանը ստեղծագործական վերերկրային կացությունից վերադառնում է դեպի մարդը, դեպի գոյության ռեալությունը, որում հաղթանակողը բանականությունն է:

7-րդ սիմֆոնիան ամենաինքնակենսագրականն է: Դա է հաստատում ինքը՝ կոմպոզիտորը.

Aquote1.png В творческом процессе рождается содержание- это и есть воплащенная в звуках идеа, свазенная с мировоззрением, эстетикой, жизненным опытом художника.В процессе создания произведения вряд ли можно сказать что-то о его содержании, то есть предсказать явление. Творчество- это самовыражение, а не звуковая живопись и по этому музыка будет наполнина тем содержанием, которым наполнена личность композитора. Aquote2.png

Վերջին՝ 8-րդ սիմֆոնիան, մեկմասանի է (1989): Անսովոր է գործիքային կազմը՝ մեծ սիմֆոնիկ նվագախումբը, 2 կանացի ձայն (սոպրանո և ալտ) և մագնիտաֆոնային հնչողության մեջ 2 սոպրանո, սինթեզատոր, զանգեր: Այս սիմֆոնիայում Տերտերյանը օգտագործում է ձայնի տեմբրային ամբողջ ուժը՝ անհանգստություն, գրգռավածություն առաջացնող հնչողությունից սկսած մինչև բացառիկ գեղեցկություն ունեցող հնչողություն:

Ավետ Տերտերյանի սիմֆոնիաները կատարել են Հայաստանում, Ռուսաստանում՝ հատկապես Եկատերինբուրգում (Սվերդլովսկ), Եվրոպայում՝ Գերմանիայում:

Օպերաները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետ Տերտերյանը ստեղծել է 2 օպերա: Իր առաջին օպերայում՝ «Կրակե օղակում» նա «շեղվեց» ազգային արվեստում օպերային ավանդական ձևի մասին կայունացած պատկերացումից՝ կարողանալով կերտել իր սեփական ոճը, ժամանակակից մտածողությանը հատուկ հարմոնիկ միջոցները, օրատորիայի ոճին բնորոշ շարադրանք: «Կրակե օղակում» օպերայի լիբրետոյի հեղինակ Վ. Շահնազարյանը Բ. Լավրենևի «Քառասունմեկերորդի» սյուժետային գիծը յուրովի կապեց Ե. Չարենցի «Ամբոխները խելագարված» և «Սոմա» պոեմների առանձին հատվածների հետ: Նման միահյուսումն առանձին երանգ հաղորդեց լիբրետոյին: Օպերայի կուռ դրամատուրգիայի ապահովման նախադրյալները նվագախմբի ելևէջային դարձվածքներից սկիզբ առած լայտմոտիվներն են և դրանց զարգացման ու ձևափոխման հնարամտությունները: Կոմպոզիտորը հրաժարվում է ասերգից, դիմում է երկխոսությունների, երաժշտության ընթացքին դինամիզմ հաղորդում: Երգչախումբը հանդես է գալիս մեկնաբանի, կարեկցողի, համակրողի, խորհրդատուի դիրքերից, նպաստում է սյուժեի լարված ընթացքին: «Երկրաշարժ» օպերան գրվել է Հայնրիխ ֆոն Կլայստի նովելի հիման վրա: Լիբրետոյի հեղինակներ են Ավետ Տերտերյանը և Գրետա Շտեխերը: Օպերայի բազմաշերտ կառույցին բնորոշ է հոգեբանական գերլարված ընթացքը, իրադարձությունների բնութագրման ոչ ավանդական ձևը, որը հատկապես երգչախմբի մոտ օրատորիալ գծեր է ձեռք բերում: Ամբողջ օպերան գրված է ասերգացային ձևով, սաղմոսային ժանրով: Օպերայի գործողությունը կատարվում է միջնադարում 1647թ և այստեղից էլ ծագում է հոգևոր երաժշտության կարևորությունը: Օպերայի երաժշտական լեզուն հիմնված է հայկական մոնոդիկ երաժշտական լադերի կվարտ-կվինտակորդների վրա: Սեկունդաները, որոնք առաջանում են հայկական մոնոդիայի դիատոնիկ ձայնաշարում, կիրառվել են հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների մեջ՝ Կոմիտասի, Ն. Տիգրանյանի, Ռ. Մելիքյանի, Ա. Խաչատրյանի, Էդ. Միրզոյանի, հարմոնիկ ինտերվալների ձևով, ակորդային գոյացուներով: Իսկ Տերտերյանի մոտ այդ սեկունդաները «քարացած» են: Հեղինակն արտահայտչամիջոցների համակարգում լայնորեն օգտագործել է մարդկային ձայնը՝ շշունջից մինչև ճիչ, ասերգից մինչև հուզական մեղեդի: Օպերայի պեմիերան տեղի է ունեցել 16 մարտի 2013 թ Մյունխենում: Գերմանացի հանդիսատեսը ցնցված էր այդ օպերայի երաժշտության ազդեցությունից: Տերտերյանը ստեղծել է մեկ բալետ Շեքսպիրյան «Ռիչարդ Գ» ողբերգության հիման վրա «Ռիչարդ Երրորդի մենախոսությունները»: Խուսափելով կայունացած բալետային ձևերից՝ կոմպոզիտորն առաջին հերթին հրաժարվել է տիպական պարային ռիթմաբանաձևային գոյացումներից: Ավետ Տերտերյանին չվիճակվեց իրակացնել հաջորդ մեծ մտահղացումը: Անավարտ մնացին 9-րդ սիմֆոնիան և «Վարդանանք» միստերիան: Նա վախճանվեց 1994 թ-ին Եկատերինբուրգում:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1948 - «Սոխակը և վարդը», Ձայնի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Ա. Լուշկինի: Նվիրված՝ Անժելա Հարությունյանին:
  • 1950 - Պրելյուդ դաշնամուրի համար:
  • 1951 - Պիես ջութակի և դաշնամուրի համար: Նվիրված՝ Գեորգի Աճեմյանին:
  • 1953 - «Դնեպր»: Բաս-բարիտոնի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Տ. Շևչենկոյի: Ռուսերեն թարգմանությունը՝ Մ. Իսակովսկու, հայերեն թարգմանությունը՝ Ա. Պողոսյանի:
  • 1953 - «Միայնակ ծառը»: Չորս ձայնանի ակապելլա երգչախմբի համար: Խոսք՝ Հ. Շիրազի:
  • 1954 - Պիես թավջութակի և դաշնամուրի համար: Նվիրված՝ Մեդեա Աբրահամյանին:
  • 1954 - «Ամեն գիշեր իմ պարտեզում»: Ձայնի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Ա. Իսահակյանի:
  • 1954 - «Ուռենի»: Սոպրանոյի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Ա. Իսահակյանի:
  • 1955 - Սոնատ թավջութակի և դաշնամուրի համար: Երեք մասով:
  • 1956 - «Ինչ լավ է այստեղ»: Էքսպրոմտ ձայնի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Ա. Տոլստոյի:
  • 1957 - «Թերթելով տարեթվերը»: Սոպրանոյի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Ս. Շչիպաչովի:
  • 1957 - «Կանչիր, ես կգամ»: Տենորի կամ սոպրանոյի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Հ. Շիրազի:
  • 1957 - «Հայրենիք»: Վոկալ-սիմֆոնիկ շարք՝ սոպրանոյի. բարիտոնի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար: Խոսք՝ Հ. Շիրազի (մասեր 1,2,3,5) և Հ. Թումանյանի (մաս 4): Հինգ մասով: Նվիրված՝ Էդվարդ Միրզոյանին:
  • 1958 -«Երգեր»: Երգչախմբի և փողային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Է. Մանուչարյանի: Նվիրված՝ Երաժշտական դպրոց-գիշերօթիկի սաներին:
  • 1959 - «Էստրադային երգ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար:
  • 1960 - «Հեղափոխություն»: Վոկալ-սիմֆոնիկ շարք սոպրանոյի, բարիտոնի և մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ե. Չարենցի: Հինգ մասով:
  • 1962 -«Ե՛կ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Վ. Հարությունյանի:
  • 1962 -«Կապույտ աչքեր»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Հ. Ղուկասյանի:
  • 1963 - Լարային քառյակ: Երկու ջութակի, ալտի և թավջութակի համար (Դո մաժոր): Երկու մասով: Նվիրված Իրինա Տիգրանովային:
  • 1963 -«Միայն դու գիտես»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Հ. Ղուկասյանի:
  • 1964 -«Ոսկեզօծ դաշտում»: Բարիտոնի դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Հ. Շիրազի:
  • 1964 - «Միգուցե վաղը»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1964 -«Ես կրկին սպասում եմ քեզ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1964 -«Աշնանային բլյուզ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի: Նվիրված՝ Յար-Կրավտչենկո Անատոլի Նիկիֆորովիչին:
  • 1964 -«Արի, պարենք»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1965 -«Որորոցային իմ քաղաքին»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1965 -«Չե՛մ հավատում ես»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1967 - «Կրակե Օղակ»: Օպերա երկու գործողությամբ, ութ պատկերով: Լիբրետտո՝ Վ. Շահնազարյանի՝ ըստ Բ. Լավրենևի «Քառասունմեկերորդը» պատմվածքի և Ե. Չարենցի բանաստեղծությունների մոտիվների:
  • 1967 -«Շարական»: Խառը երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (հատված «Կրակե Օղակ» օպերայից):
  • 1967 -«Որտեղի՞ց քեզ իմանալ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Վերդյանի:
  • 1968 -«Կանաչ աչքերով կինը»: Մեցցո-սոպրանոյի և դաշնամուրի համար: Խոսք՝ Գ. Էմինի (թարգմանությունը՝ Ե. Եվտուշենկոյի):
  • 1968 -«Էստրադային երգ»: Ձայնի և էստրադային նվագախմբի համար:
  • 1969 -Սիմֆոնիա: Պղնձյա փողայինների, հարվածայինների, դաշնամուրի, երգեհոնի և բաս-կիթառի համար: Չորս մասով: Նվիրված՝ Ռուբեն Բորիսի Տերտերյանին:
  • 1972 -Երկրորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի, արական ձայնի և խառը երգչախմբի համար: Երեք մասով: Նվիրված՝ Կարմեն Հովսեփի Տերտերյանին:
  • 1972 -Սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 1: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար:
  • 1974 -«Ֆանֆարներ»: Փողային և հարվածային գործիքների համար:
  • 1974 -Երաժշտություն երկու դաշնամուրի, շեփորի, հարվածայինների և ջութակների համար:
  • 1975 -Երրորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի, դուդուկների և զուռնաների համար: Երեք մասով: Նվիրված՝ Գերման Ռուբենի Տերտերյանին:
  • 1975 -Սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 2: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար:
  • 1975 -Երաժշտություն փողային և հարվածային գործիքների, օրգանելլայի և երկու դաշնամուրի համար:
  • 1976 -Չորրորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար: Մեկ մասով: Նվիրված՝ Դավիդ Խանջյանին:
  • 1977 -«Հիմն»: Կանտատ խառը երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար: Խոսք՝ Գ. Էմինի:
  • 1978 -Հինգերորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի, քամանչայի և մեծ զանգերի (զանգակատան) համար: Մեկ մասով: Նվիրված՝ Գենադի Ռոժդեստվենսկուն:
  • 1979 - «Ռիչարդ III-ի մենախոսությունները»: Բալետ երկու մասով: Լիբրետտո՝ Հ. Ղափլանյանի և Վ. Գալստյանի՝ ըստ Վ. Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» ողբերգության:
  • 1981 -Վեցերորդ սիմֆոնիա: Կամերային նվագախմբի, կամերային երգչախմբի և ինը ձայնագրությունների համար: Մեկ մասով: Նվիրված՝ Իրինա Գեորգիի Տիգրանովային:
  • 1981 - «Խաղում են տղան ու աղջիկը»: Ռոմանս ձայնի և կամերային նվագախմբի համար: Խոսք՝ Ա. Իսահակյանի:
  • 1984 - «Երկրաշարժ»: Օպերա երկու մասով: Լիբրետտո՝ Գերտա Շտեխերի և Ավետ Տերտերյանի՝ ըստ Հայնրիխ ֆոն Կլայստի՝ «Երկաշարժ Չիլիում» նովելի (գերմաներեն լեզվով):
  • 1985 - Երգչախումբ ակապելլա: Քառաձայն երգչախմբի համար:
  • 1987 -Յոթերորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի, դափի և ձայնագրությունների համար: Մեկ մասով: Նվիրված՝ Ալեքսանդր Լազարևին:
  • 1989 - Ութերորդ սիմֆոնիա: Մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի, երկու ձայնի (սոպրանո) և ձայնագրությունների համար: Մեկ մասով: Նվիրված՝ Մուրադ Աննամամեդովին:
  • 1991 - Երկրորդ լարային քառյակ: Երկու ջութակի, ալտի և թավջութակի համար:
  • 1994 - Իններորդ սիմֆոնիա (անավարտ): Մեծ նվագախմբի, երգչախմբի և ձայնագրությունների համար:

Երաժշտություն կինոյի համար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1973 -«Երևանյան օրերի խրոնիկա»: Գեղարվեստական կինոնկար: Ռեժիսոր՝ Ֆրունզե Դովլաթյան: Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի արտադրություն:
  • 1985 -«Ձիավոր, որին սպասում են» («Պարոն ավազակ»): Վ. Ռուբաշևսկու հետ համագործակցությամբ: Գեղարվեստական կինոնկար՝ երկու մասով: Ռեժիսոր՝ Դ. Կեսայանց:

Տերտերյանի երաժշտությունը օգտագործվում է բազմաթիվ կինոնկարներում՝

  • 1988 -«Մեր զրահապատ գնացքը» (ռեժիսոր՝ Մ. Պտաշուկ, Մինսկ, Բելոռուսիա)
  • «Երազահան» (ռեժիսոր՝ Լ. Սահակյանց, Երևան, Հայաստան)
  • 1989 – «Ըստ Է. Նեիզվեստնիի ստեղծագործական ուղու և Ավետ Տերտերյանի երաժշտության» (Ռեժիսոր՝ Վ. Բոնդարև, Մոսկվա, ԽՍՀՄ),
  • 1990 – «Ազգի թշնամին» (ռեժիսոր՝ Լ. Մարյագին, Մոսկվա, ԽՍՀՄ)
  • 1991 - «Ձայնն աղաղակող» (ռեժիսոր՝ Վիգեն Չալդրանյան, Երևան, Հայաստան)
  • «Թագավորների ուղին» (ռեժիսոր՝ Ե. Շիֆֆերս, Լենինգրադ, ԽՍՀՄ)
  • «Վերադարձ ավետյաց երկիր» (ռեժիսոր՝ Ա. Խաչատրյան, Երևան, Հայաստան)
  • 1993 - «Հին աստվածներ» (ռեժիսոր՝ Ա. Քաջվորյան, Երևան, Հայաստան)
  • 1993 – 1995 – ռեժիսոր և լրագրող՝ Ցվետլանա Պասկալևայի ֆիլմերը՝ Լեռնային Ղարաբաղի (ԼՂՀ) իրադարյությունների վերաբերյալ
  • 1994 - «Վերջին կանգառ» (ռեժիսոր՝ Ա. Խաչատրյան, Երևան, Հայաստան)
  • 1996 - «Հայր մեր» (ռեժիսոր՝ Ա. Քաջվորյան, Երևան, Հայաստան)
  • 1996 - «Ցասման հացը», (ռեժիսոր՝ Ա. Քաջվորյան, Երևան, Հայաստան)
  • 2009 - «Կայացում» (ռեժիսոր՝ Գ. Հարությունյան, Երևան, Հայաստան)
  • 2010 - «Արարատ» (ռեժիսոր՝ Տիգրան Խզմալյան, Երևան, Հայաստան)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]