Jump to content

Աջափնյակ (վարչական շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աջափնյակ (այլ կիրառումներ)
Աջափնյակ
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ԿարգավիճակԵրևանի վարչական բաժանում
Մտնում էԵրևան
Շրջանի CEOԱրտակ Ադամյան
Բնակչություն110,300 մարդ (2024)
Տարածք25.82կմ²
(11․21 %)
40°11′57″N 44°28′14″E / 40.199166666667°N 44.470555555556°E / 40.199166666667; 44.470555555556
yerevan.am/en/districts/achapnyak/

Աջափնյակ, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի 12 վարչական շրջաններից մեկը: Գտնվում է քաղաքի հյուսիսարևմտյան մասում՝ Հրազդան գետի աջ ափին, որտեղից էլ ստացել է իր անվանումը։ Ընդհանուր սահմաններ ունի Արաբկիր, Դավթաշեն, Կենտրոն և Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանների հետ։ Արտաքին սահմանագծով հարում է Արագածոտնի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերին։

Բնակչությունը` 110,300 մարդ (2024), տարածքը` 25,82 կմ²։

Հնագույն ժամանակաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աջափնյակի տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս հնագույն ժամանակներից, ինչի մասին վկայում են Սիլիկյան թաղամասում հայտնաբերված մ.թ.ա. 2-րդ և 1-ին հազարամյակների դամբարանադաշտերն ու բնակատեղիները։ Այս գտածոները փաստում են, որ Հրազդան գետի աջ ափն ունեցել է ակտիվ կենսագործունեություն բրոնզե և երկաթե դարերում՝ հանդիսանալով պատմական Երևանի հնագույն բնակավայրերի բնական շարունակությունը։

Խորհրդային ժամանակաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարչական շրջանի ժամանակակից պատմությունն սկզբնավորվել է 1950-ական թվականներին։ Մայրաքաղաքի կենտրոնական հատվածների գերբնակեցումը թոթափելու և բնակարանային ֆոնդն ընդլայնելու նպատակով՝ ՀԽՍՀ իշխանությունների կողմից որոշում կայացվեց կառուցապատել Հրազդան գետի աջափնյա բարձրադիր հարթավայրը։ Թաղամասի կառուցապատման գլխավոր հատակագիծը մշակվել է ճարտարապետներ Միքայել Մազմանյանի և Հովհաննես Նազարյանի կողմից։ Աջափնյակը հանդիսացել է Երևանի առաջին փորձարարական շրջանը, որտեղ ներդրվել և լայնորեն կիրառվել է արդյունաբերական շինարարության մեթոդը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն ընձեռեց իրականացնել տիպային պանելային և բլոկային բնակելի շենքերի զանգվածային ու հոսքային կառուցում՝ հիմք դնելով քաղաքաշինական նոր՝ միկրոշրջանային համակարգին։

1950-1960-ական թվականներին կառուցապատվել են Աջափնյակի բուն թաղամասերը (1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ զանգվածներ), որոնք բնորոշվում էին ցածրահարկ և միջին հարկայնության տիպային շենքերով ու կանաչապատ ներբակային տարածքներով։ 1970-1980-ական թվականներին շրջանն ընդլայնվել է դեպի հյուսիս և արևմուտք, ինչի արդյունքում հիմնադրվել են Նորաշեն, Նազարբեկյան (նախկինում՝ Հարավ-արևմտյան Գ-3 թաղամաս) և Սիլիկյան թաղամասերը։ Հետագա ընդլայնման ընթացքում հիմնադրված 15-րդ և 16-րդ թաղամասերում ներդրվեցին բարձրահարկ պանելային կառուցապատման նոր լուծումներ, որոնք նախատեսված էին մեծաթիվ բնակչության տեղավորման համար։

Հետխորհրդային ժամանակաշրջան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի անկախացումից հետո Աջափնյակի կառուցապատումն ընթացավ նախկինում հաստատված հատակագծային սկզբունքներով, թեև սեփականության իրավունքի փոփոխությունն էական ազդեցություն ունեցավ շրջանի քաղաքաշինական պատկերի վրա։ 1990-ական և 2000-ական թվականներին ավարտվեց մի շարք բազմաբնակարան շենքերի կառուցումը Նազարբեկյան և Նորաշեն թաղամասերում։ Միևնույն ժամանակ, շրջանի սահմանագծին հարող տարածքներն ընդլայնվեցին անհատական բնակելի տների զանգվածային շինարարության հաշվին։

2020-ական թվականներից վարչական շրջանում մեկնարկել է մասնավոր ներդրումներով իրականացվող լայնածավալ բնակարանաշինություն, որն ուղղված է նոր բնակելի թաղամասերի հիմնադրմանը։

Տնտեսություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աջափնյակ վարչական շրջանի տնտեսական կառուցվածքում առաջնային դեր են խաղում շինարարության, սպասարկման և թեթև արդյունաբերության ոլորտները։ Շրջանի տնտեսական ակտիվությունը վերջին տարիներին պայմանավորված է մասնավոր հատվածի կողմից իրականացվող բնակարանաշինական խոշոր ծրագրերով և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի ընդլայնմամբ։ Արդյունաբերական նշանակության ձեռնարկությունները ներկայացված են սննդամթերքի, դեղագործական և շինանյութերի արտադրությամբ։

Վարչական շրջանի տարածքում գործում են մշակութային և կրթական բազմաթիվ օջախներ, այդ թվում՝ երկու երաժշտական (Ա. Տեր-Ղևոնդյանի և Մ. Միրզոյանի անվան) և մեկ արվեստի դպրոց, ինչպես նաև համայնքային գրադարաններ։ Շրջանի տարածքում են գտնվում հանրապետական նշանակության խոշորագույն կառույցներ, ինչպիսիք են Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրը և Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը՝ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտով։

Վարչական շրջանի տրանսպորտային ցանցը ներառում է մի քանի տասնյակ փողոցներ և մայրուղիներ, որոնցով անցնում են շուրջ 30 ավտոբուսային և մեկ տրոլեյբուսային (№ 15) երթուղիներ։ Շրջանի հիմնական տրանսպորտային զարկերակներն են Քըրք Քըրքորյան, Հալաբյան, Մազմանյան և Շիրազի փողոցները։ Աջափնյակն ունի տարանցիկ նշանակություն. այստեղով են անցնում դեպի Գյումրի (Մ-1) և Արմավիր (Մ-5) տանող միջպետական ավտոճանապարհները։ Տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ընդլայնման նպատակով նախատեսված է Երևանի մետրոպոլիտենի «Աջափնյակ» կայարանի կառուցումը, որը կապահովի թաղամասի ուղիղ կապը քաղաքի կենտրոնի հետ՝ Հրազդանի կիրճի վրայով անցնող կամրջի միջոցով։

Վարչական շրջանի տարածքում գործում են կրթական տասնյակ հաստատություններ, այդ թվում՝ 20 նախադպրոցական հաստատություն և շուրջ 25 հանրակրթական դպրոց: Մասնավոր կրթական բնագավառում գործում են «Քվանտ» վարժարանը, «Հայ կրթություն» և «Էլիտար» կրթահամալիրները, ինչպես նաև «Լիտլ Էնջելս» միջազգային դպրոցը: Բարձրագույն կրթության ոլորտը ներկայացված է «Հայբուսակ» (հիմնադրված 1990 թ.) և Ագրարային (հիմնադրված 1992 թ.) համալսարաններով: Շրջանի գիտական հենքը 1943 թվականից ներկայացնում է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտահետազոտական կենտրոնը: 1993-ից այստեղ գործել է Մոնթե Մելքոնյանի անվան վարժարանը, որը հետագայում տեղափոխվել է այլ վայր: 2011 թվականին շրջանում հիմնադրվել է Թումո ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնը, որն ապահովում է արտադպրոցական լրացուցիչ ուսուցում:

Աջափնյակ վարչական շրջանում գտնվում են տարբեր մարզաձևերի մասնագիտացված դպրոցներ և համալիրներ։ 1968 թվականից գործում է Աջափնյակի մանկապատանեկան մարզադպրոցը, որտեղ իրականացվում է բասկետբոլի, վոլեյբոլի և շախմատի ուսուցում։ Մարզական կյանքի զարգացման նպատակով 2005 թվականին հիմնադրվել է «ԱրմՖայթինգ» պրոֆեսիոնալ ֆեդերացիայի խառը մարտարվեստների դպրոցը, իսկ 2013-ից շրջանում գործում է նաև շախմատի մասնագիտացված դպրոցը։ Վահագնի թաղամասի տարածքում է տեղակայված «Արարատ» մարզահամալիրը, որն ապահովում է պայմաններ տարբեր մարզաձևերով զբաղվելու համար։ Մարզական ենթակառուցվածքների կարևոր մաս է կազմում նաև Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրը, որը հյուրընկալում է միջազգային և հանրապետական նշանակության մրցաշարեր։

Առողջապահություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աջափնյակ վարչական շրջանի առողջապահական համակարգը բաղկացած է հանրապետական նշանակության բժշկական կենտրոններից և նեղ մասնագիտացված գիտահետազոտական հաստատություններից։ Շրջանի տարածքում է գտնվում 1970 թվականին հիմնադրված «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնը, որը հանդիսանում է Հայաստանի խոշորագույն բուժհիմնարկներից մեկը։ Ոլորտային ենթակառուցվածքների մաս են կազմում նաև Վ. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնը, Ս. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը և Մաշկաբանության ազգային կենտրոնը։ Բնակչության առաջնային առողջապահական սպասարկումն իրականացվում է թիվ 15 և թիվ 20 պոլիկլինիկաների միջոցով։ Բացի այդ, շրջանում գործում են Ճառագայթային բժշկության և այրվածքների գիտական կենտրոնը, ինչպես նաև Վերարտադրողական առողջության, պերինատոլոգիայի, մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի հանրապետական ինստիտուտը։

Տեսարժան վայրեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աջափնյակ վարչական շրջանի տեսարժան վայրերն ընդգրկում են պատմամշակութային հուշարձաններ, ճարտարապետական կառույցներ և հանրային կանաչապատ գոտիներ։ Շրջանի տարածքում է գտնվում Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, որը հանդիսանում է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված համազգային նշանակության կոթող։ Դրան հարակից է Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրը, որն աչքի է ընկնում իր ինքնատիպ ու մոնումենտալ ճարտարապետական լուծումներով և հանդիսանում է մայրաքաղաքի կարևորագույն հանրային կառույցներից մեկը։ Բնակչության հանգստի և ժամանցի կազմակերպման համար առանցքային նշանակություն ունեն Թումանյանի և Բուենոս Այրեսի զբոսայգիները, որոնք հանդիսանում են շրջանի հիմնական կանաչապատ տարածքները։ Հատկանշական է, որ վարչական շրջանի տարածքում այս պահին գործող եկեղեցի չկա. 2000-ական թվականներից մեկնարկած Սուրբ Խաչ եկեղեցու շինարարությունն առայժմ մնում է անավարտ։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]