Ռուդոլֆ Շտայներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռուդոլֆ Շտայներ
Rudolf Steiner
Steiner um 1905.jpg
Ռուդոլֆ Շտայներ
Անունը Ռուդոլֆ Շտայներ
Բնօրինակ
անունը
Rudolf Steiner
Ծնվել է փետրվար 27, 1861
Ծննդավայր Կրալյեվիցա,
Խորվաթիա,
Ավստրիական կայսրություն
Մահացել է մարտ 30, 1925
Մահվան վայր Դորնախ, Շվեյցարիա

Ռուդոլֆ Շտայներ, Շտայներ (գերմ.՝ Rudolf Steiner, փետրվար 27, 1861 Կրալևեչ, Խորվաթիա (նախկին Ավստրո-Հունգարական կայսրություն), մարտ 30, 1925, Դորնախ, Բազելի մոտ, Շվեյցարիա), ավստրիական փիլիսոփա-միստիկ, գրող, էզոթերիկ, հոգևոր ուսմունքի հիմնադիր, որը հայտնի է ինչպես անտրոպոսոֆիա։

Կենսագրական տվյալներ[խմբագրել]

Շտայների ծնողները ծագումով Ավստրիայի գերմանացիներից էին։ Հայրը երկաթուղային ծառայող էր, և նրա մասնագիտության բերումով հաճախ էր ընտանիքը փոխում բնակավայրը։ 1863-ին Շտայներները տեղափոխվում են Փոթշախի երկաթգծային փոքրիկ կայարանը։ Մերձալպյան գեղատեսիլ բնության և այդ բնության մեջ նոր-նոր ներխուժող տեխնիկայի հարևանությամբ էլ անցնում են Ռուդոլֆ Շտայների մանկության առաջին տարիները։ 1868-ին տեղափոխվում են Նոյդյորֆ։ 1872-ին Ռուդոլֆը սկսում է հաճախել Վիներ-Նոյշտադթի ռեալական դպրոցը, որտեղ առնչվում է բնագիտական և տեխնիկական առարկաների հետ։ Զուգահեռաբար ծանոթանում է գերմանական դասական գրականությանը՝ Գյոթե, Շիլլեր, Լեսսինգ։ Տասնվեց տարեկան հասակում սկսում է ուսումնասիրել Կանտի «Զուտ բանականության քննադատությունը»։

Տունը, որտեղ ծնվել է Շտայները, Խորվաթիա

1879թ. ավարտելով ռեալական դպրոցը, Շտայներն ընդունվում է Վիեննայի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց։ Ուսումնասիրում է մաթեմատիկա, ֆիզիկա, անալիտիկ մեխանիկա, կենդանաբանություն, հանքաբանություն, քիմիա, բուսաբանություն, երկրաբանություն, գրականության պատմություն, պետական իրավունք։ Հաճախում է գերմանական գրականության մասին Գյոթեի մեծ գիտակ Կարլ Յուլիուս Շրյոերի դասախոսություններին։ Զուգահեռաբար համալսարանում լսում է Ռոբերտ Ցիմմերմանի ու Ֆրանց Բրետանոյի փիլիսոփայական դասախոսությունները։ Սկսում է կարդալ Ֆիխթե, ծանոթանում է Վիեննայի մշակութային հարուստ կյանքին։ Շփվում է բազմաթիվ նշանավոր անհատականությունների հետ։

1882-ին Կարլ Յուլիուս Շրյոերի միջամտությամբ 21-ամյա Շտայներին առաջարկում են Յոզեֆ Քյուրշների հրատարակած «Գերմանական ազգային գրականության» մոնումենտալ շարքում խմբագրելու և լույս ընծայելու Գյոթեի բնագիտական աշխատությունները։ Շտայների համար սկսվում է Գյոթեի բնագիտության ինտենսիվ ուսումնասիրությունը, որը ծավալուն մեկնություններով ամփոփվում է շարքի հինգ հատորներում։ Հետագայում այս ֆունդամենտալ աշխատանքը զարգանում է և լույս տեսնում Գյոթեի իմացաբանությանը նվիրված առանձին գրքերով («Գյոթեի աշխարհայացքի իմացաբանական հիմնագծերը», 1886, «Գյոթեի աշխարհայացքը», 1897)։ Այս ուսումնասիրությունների շնորհիվ Գյոթեն դառնում է Շտայների կյանքի կարևորագույն տարրը։

Գյոթեի բնագիտական երկերի հրատարակմանը զուգահեռ Շտայները մասնավոր դասեր է տալիս՝ ապրուստը հոգալու համար։ Շտայների մանկավարժական տասնհինգամյա գործունեությունը հետագայում իր պտուղներն է տվել Վալդորֆյան մանկավարժության մեթոդաբանական կառոցվածքում։ 1886-ին Շտայներին առաջարկում են աշխատակցել Գյոթեի երկերի Վայմարյան հրատարակությանը։ 1889-ին Շտայները մեկնում է Վայմար՝ Գյոթեի արխիվում ծանոթանալու աշխատանքային ծրագրին, իսկ 1890-ից սկսում է աշխատանքը, որը ձգվում է մինչև 1897թ.։ Չնայած խիստ հետաքրքիր ու դժվարին ուսումնասիրություններին, Շտայներին ճնշում էին արխիվային տառակեր աշխատանքն ու արխիվի հեղձուցիչ մթնոլորտը։ Այդ ամենով հանդերձ, ընդլայնվում է Շտայների ծանոթությունների շրջանակը, «հայտնագործվում են» Հեկկելը, Նիցշեն, Շտիռները։

1891թ. Ռոստոկում պաշտպանում է դոկտորական թեզ՝ «Ճանաչողության տեսության հիմնահարցը, հատուկ ուշադրություն դարձնելով Ֆիխթեի "Գիտության ուսմունքին"» վերնագրով: Այն լույս է տեսնում 1892թ.՝ «Ճշմարտություն և գիտություն. "Ազատության փիլիսոփայության" ներածություն» խորագրով։ Այսպիսով, 1891-1893թթ. վայմարյան փորձությունների շրջանում Շտայները ստեղծում է «Ազատության փիլիսոփայությունը», որը լույս է տեսնում 1893թ. նոյեմբերին՝ «Ժամանակակից մի աշխարհայեցողության հիմունքներ. Հոգեկան դիտարկման արդյունքներ ըստ բնագիտական մեթոդի» ենթավերնագրով։

1894թ. Շտայները Վայմարում ծանոթանում է Նիցշեի քրոջ՝ Էլիզաբեթ Ֆյորսթեր-Նիցշեի հետ, և հնարավորություն է ստանում ծանոթանալ Նիցշեի արխիվին։ 1895թ. լույս է տեսնում «Ֆրիդրիխ Նիցշե. իր ժամանակի դեմ պայքարողը» գիրքը։ Նիցշեի ողբերգական կյանքի օրինակով Շտայները ցույց է տալիս ազատության և ինդիվիդուալիզմի ըմբռնման սաղմերը։

1897թ. տեղափոխվում է Բեռլին։ Օ. Է. Հարթլեբենի հետ համատեղ խմբագրում է «Գրականության ամսագիրը» և «Դրամատուրգիական թղթերը»։ 1899-1904թթ. դասավանդում է Բեռլինի «Աշխատավորների կրթության դպրոցում»։

1901-1902թթ. լույս են տեսնում «Աշխարհայեցողությունները և կենսահայեցողությունները 19-րդ դարում» գրքի առաջին և երկրորդ հատորները, որոնք 1914թ. հրատարակվում են ընդլայնված տարբերակով՝ «Փիլիսոփայության առեղծվածները» վերնագրով։ Բեռլինի Թեոսոֆիական ընկերության հրավերով սկսում է ոգեգիտական (անտրոպոսոֆական) դասախոսությունների շարքը, որոնք հիմք են դառնում «Միստիկան նոր ժամանակների հոգևոր կյանքի արշալույսին» գրքի համար։

1902թ. լույս է տեսնում «Քրիստոնեությունն իբրև միստիկական փաստ և հին աշխարհի միստերիաները» գիրքը, «Բարձրագույն ճանաչողության աստիճանները» գրքերը։ Դասախոսություններով հանդես է գալիս Գերմանիայի և Եվրոպայի տարբեր քաղաքներում։ 1910-ին լույս է տեսնում «Գաղտնագիտությունը»։

Առաջին Գյոթեանումը

1913թ. Շտայներն իր աշակերտների հետ դուրս է գալիս Թեոսոֆական ընկերությունից և հիմնում է Անտրոպոսոֆական ընկերությունը։ Դոռնախում (Շվեյցարիա)դրվում են անտրոպոսոֆական հոգևոր կենտրոնի՝ «Գյոթեանումի» հիմքերը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի աշխարհակործան մթնորոլտում, երբ թշնամանքով միմյանց դեմ էին ելել եվրոպական տարբեր ազգություններ, վերջիններիս անհատ ներկայացուցիչները Շտայների նախագծով կառուցում են մի շինություն, որը պիտի խորհրդանշեր կատարյալ մարդու գաղափարը։

Պատերազմից հետո, եվրոպական երկրներում և հատկապես Գերմանիան ստեղծված խիստ ծանր տնտեսական և հոգևոր իրավիճակում, մեծ վերելք է ապրում Շտայների սոցիալական գործունեությունը։ 1919թ. լույս է տեսնում «Սոցիալական հարցի գլխավոր կետերը» աշխատությունը։ Սեպտեմբերին Շտուտգարդում հիմնադրվում է առաջին ազատ Վալդորֆյան դպրոցը։ 1920թ.-ից եվրոպական տարբեր երկրներում վերսկսում է բնագիտության, բժշկության, տնտեսագիտության, մանկավարժության վերաբերյալ դասախոսությունները։ Շտայների կարդացած դասախոսությունների թիվը հասնում է շուրջ վեց հազարի։

1922թ. հրդեհվում է Գյոթեանումի նոր ավարտված շինությունը, ինչին Շտայները պատասխանում է բազմաբնույթ գործունեության նոր ծավալումներով։ 1923թ. վերահիմնվում է «Անտրոպոսոֆական ընկերությունը» որպես «Համընդհանուր անտրոպոսոֆական ընկերություն»՝ Շտայների նախագահությամբ։ Նոր նախագիծ է ստեղծում Գյոթեանումի նոր շինության համար։

1925թ. լույս է տեսնում Ռուդոլֆ Շտայների վերջին գիրքը՝ «Իմ կյանքի ուղին» վերնագրով։

Մահանում է Գյոթեանումի իր արվեստանոցում՝ 1925թ. մարտի 30-ին։

Երկերի լիակատար ժողովածու[խմբագրել]

Աշխատություններ

  1. Գյոթեի բնագիտական աշխատությունները, Ռուդոլֆ Շտայների ներածականներով ու մեկնություններով, 5 հատոր
  2. Գյոթեի աշխարհայացքի իմացաբանական հիմնագծերը
  3. Ճշմարտություն և գիտություն. «Ազատության փիլիսոփայության» ներածական
  4. Ազատության փիլիսոփայություն
  5. Ֆրիդրիխ Նիցշե. իր ժամանակի դեմ պայքարողը
  6. Գյոթեի աշխարհայացքը
  7. Միստիկան նոր ժամանակների հոգևոր կյանքի արշալույսին
  8. Քրիստոնեությունը որպես միստիկական փաստ և հին աշխարհի միստերիաները
  9. Թեոսոֆիա. ներածություն վերզգայական աշխարհայաճանաչողության և մարդու կոչման
  10. Ինչպե՞ս հասնել բարձրագույն աշխարհների ճանաչողության
  11. Աքաշա-քրոնիկայից
  12. Բարձրագույն ճանաչողության աստիճանները
  13. Գաղտնագիտության ակնարկ
  14. Չորս դրամա-միստերիաներ
  15. Մարդու և մարդկության հոգևոր առաջնորդություն
  16. Անտրոպոսոֆական հոգեօրացույց
  17. Մարդու ինքնաճանաչողության ճանապարհը
  18. Ոգեկան աշխարհի շեմը
  19. Փիլիսոփայության առեղծվածները
  20. Մարդու առեղծվածի մասին
  21. Հոգու առեղծվածների մասին
  22. Գյոթեի ոգետեսակի հայտնակերպությունը իր «Ֆաուստի» և «Հեքիաթի» միջոցով
  23. Սոցիալական հարցի էությունը ներկայի և ապագայի կենսաանհրաժեշտություններում
  24. Հոդվածներ սոցիալական օրգանիզմի եռանդամության և 1915-921թթ. իրադրության մասին
  25. Տիեզերագիտություն, կրոն և փիլիսոփայություն
  26. Անտրոպոսոֆական հիմնադրույթներ
  27. Բուժարվեստի ընդլայնման հիմունքներ՝ ըստ ոգեգիտական իմացությունների
  28. Կյանքիս ուղին

Հոդվածների ժողովածուներ[խմբագրել]

29. Հոդվածներ դրամատուրգիայի վերաբերյալ, 1889-1900

30. Անտրոպոսոֆիայի մեթոդաբանական հիմքերը։ Հոդվածներ փիլիսոփայության, բնագիտության, էսթետիկայի և հոգեբանության վերաբերյալ, 1884-1901

31. Հոդվածներ մշակույթի և արդի պատմության վերաբերյալ, 1887-1901

32. Հոդվածներ գրականության վերաբերյալ, 1886-1902

33. Կենսագրություններ և կենսագրական էսքիզներ, 1894-1905

34. Լուցիֆեր-Գնոզիս; Հիմնարար հոդվածներ անտրոպոսոֆիայի վերաբերյալ և հաղորդումներ «Լուցիֆեր» ու «Լուցիֆեր-Գնոզիս» պարբերականներից, 1903-1908

35. Փիլիսոփայություն և անտրոպոսոֆիա. հոդվածների ժողովածու, 1904-1918

36. Գյոթեանումի գաղափարը արդի մշակույթի ճգնաժամում։ Հոդվածների ժողովածու «Das Goetheanum» շաբաթաթերթից, 1921-1925

Հրապարակումներ ժառանգությունից[խմբագրել]

38-47. Նամակներ-Ասույթներ-Բեմական մշակումներ-Գծանկարներ չորս դրամա-միստերիաների համար, 1910-1913թթ.-Անտրոպոսոֆիա.1910թ. դրվագ-Էսքիզների և ֆրագմենտների ժողովածու-Հրապարակումներ նոթատետրերից

Դասախոսություններ[խմբագրել]

1. Հրապարակային դասախոսություններ[խմբագրել]

51-67. Բեռլինյան դասախոսություններ, 1903/04-1917/18թթ.

68-84. Հրապարակային դասախոսություններ, դասախոսական ցիկլեր և բարձրագույն դպրոցի դասընթացներ Եվրոպայի տարբեր վայրերում, 1906-1924թթ

2. Դասախոսություններ Անտրոպոսոֆական ընկերության անդամների համար[խմբագրել]

91-244. Ընդհանուր-անտրոպոսոֆական բովանդակության դասախոսություններ և դասախոսական ցիկլեր-Ավետարանական դիտարկումեր-Քրիստոսաբանություն-Ոգեգիտական մարդաբանություն-Տիեզերական և մարդկային պատմություն-Սոցիալական հարցի հոգևոր նախահիմքերը-Մարդու կապը տիեզերքի հետ-Կարմայական դիտարկումներ

251-265. Դասախոսություններ և հոդվածներ, նվիրված Անտրոպոսոֆական շարժման և Անտրոպոսոֆական ընկերության պատմությանը

3. Դասախոսություններ և դասընթացներ կյանքի առանձին բնագավառների վերաբերյալ[խմբագրել]

271-292. Դասախոսություններ արվեստի վերաբերյալ.Ընդհանուր արվեստ-Էվռիթմիա-Խոսքարվեստ և դրամատիկական արվեստ-Երաժշտություն-Շինարարական արվեստ և ճարտարապետություն-Արվեստի պատմություն 293-311. Դասախոսություններ դաստիարակության վերաբերյալ 312-319. Դասախոսություններ բժշկության վերաբերյալ 320-327. Դասախոսություններ բնագիտության վերաբերյալ 328-341. Դասախոսություններ սոցիալական կյանքի և սոցիալական կյանքի օրգանիզմի եռանդամության վերաբերյալ 347-354. Դասախոսություններ Գյոթեանումի շինարարների համար

Արվեստի գործեր[խմբագրել]

Վերատպություններ և հրապարակումներ գեղարվեստական ժառանգությունից[խմբագրել]

Ռուդոլֆ Շտայների նկարչական և գրաֆիկական ուրվանկարների և էսքիզների վերատպություններ. Գեղանկարչական էսքիզներ առաջին Գյոթեանումի համար-Ուսումնական էսքիզներ նկարիչների համար-Ծրագրային պատկերներ էվռիթմական բեմադրությունների համար-Էվռիթմական ձևեր-Էվռիթմական շարժումների ուրվանկարներ, և այլն

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Արա Գուրզադյան, «Ռուդոլֆ Շտայները և նրա «Ազատության փիլիսոփայությունը», հրատարակություն՝ Ռուդոլֆ Շտայներ, «Ազատության փիլիսոփայություն», Երևան, Սարգիս Խաչենց, 1998։
  • Ռուդոլֆ Շտայներ, Ինչպե՞ս հասնել բարձրագույն աշխարհների ճանաչողության, Եր., Սարգիս Խաչենց, 2007, գերմաներենից թարգմանեց՝ Տիգրան Աբելյան։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են