Կրոնը Նոր Զելանդիայում
Նոր Զելանդիայի խոշորագույն կրոնները[1] Կաթոլիկություն (12.61%) Անգլիկանություն (11.79%) Երիցականություն (8.47%) Այլ քրիստոնեություն (15.14%) Հինդուիզմ (2.11%) Բուդդիզմ (1.50%) Իսլամ (1.18%) Այլ կրոններ (1.53%) Չեն նշել (4.44%) Անկրոնություն (41.92%)
Կրոնը Նոր Զելանդիայում այնտեղ բնակվող ժողովուրդների կրոնական համոզմունքների ամբողջությունն է։ Նոր Զելանդիան բազմադավան երկիր է և չունի պետական կրոն։ 2013 թվականի դրությամբ Նոր Զելանդիայի բնակչության մեծամասնությունը (48%) դավանում է քրիստոնեություն, 42%-ը կրոնապաշտ չէ, մոտ 6%-ը դավանում է կրոններ, որոնք քրիստոնեության ճյուղեր չեն համարվում, նրանց թվում ամենախոշորը հինդուիզմն է[1]։
Չնայած պետական կրոնի բացակայությանը, միապետը պարտավոր է անգլիկանություն դավանել։ Հավատքի ազատությունը պաշտպանվում է Վայտանգի պայմանագրի ստորագրման պահից[2]։
Նախքան եվրոպական գաղութացումը տեղի բնակչության՝ մաորիները, դավանում էին անիմիզմ։ Ավելի ուշ քրիստոնյա միսիոներները մաորիների մեծ մասին դավանափոխեցին քրիստոնեության։ Նոր Զելանդիայում հաստատված եվրոպացի ներգաղթյալների մեծ մասը եկել է բրիտանական կղզիներից, նրանք հիմնել են երկրի Անգլիկան, կաթոլիկ և Երիցական եկեղեցիները։ Շոտլանդացի ներգաղթյալները հիմնականում բնակություն են հաստատել Օտագոյում և Սաութլենդում, ուստի այնտեղ ամենախոշոր դավանանքը Երիցականությունն էր, մյուս շրջաններում գերիշխում էր Անգլիկանությունը։ Չնայած այն հանգամանքին, նորզելանդացիների որ 47,5%-ը իրեն քրիստոնյա է համարում, սակայն, պարբերաբար եկեղեցիներ այցելում են, ամենայն հավանականությամբ, մոտ 15%-ը%[3]։
1990-ականներից քրիստոնյաների թիվը կայուն նվազում է, իսկ անկրոն մարդկանց թիվն աճում։ Ասիայից կանոնավոր ներգաղթի սկսելու հետ ավելացել է նաև ոչ քրիստոնյա, այլադավան մարդկանց թիվը։
Ընդհանուր տեղեկություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2013 թ․ մարդահամարի տվյալներով բնակչության 48%-ը իրենց քրիստոնյա են ճանաչել[1]։ Երկրի բնակիչների կրոնական պատկանելության պատկերը հետևյալն է[1]․
Կրոն | Перепись 2011 | 2006թ․ մարդահամար | 2001թ․ մարդահամար | Փոփոխությունը (%) | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Քանակը | % | Քանակը | % | Քանակը | % | 2001—2013 | ||
Քրիստոնեություն | 1 858 977 | 47,65 | 2 027 418 | 54,16 | 2 043 843 | 58,92 | ▼ | |
Կաթոլիկություն | 492 105 | 12,61 | 508 437 | 13,58 | 485 637 | 14,00 | ▼ | |
ԱՆգլիկանություն | 459 771 | 11,79 | 554 925 | 14,82 | 584 793 | 16,86 | ▼ | |
Երիցականություն, Կոնգրեգացիոն եկեղեցի և Կալվինականություն | 330 516 | 8,47 | 400 839 | 10,71 | 431 139 | 12,43 | ▼ | |
«Քրիստոնեություն» (առանց բաժանման) | 216 177 | 5,54 | 186 234 | 4,97 | 192 165 | 5,54 | ▬ | |
Մեթոդականություն | 102 879 | 2,64 | 121 806 | 3,25 | 120 546 | 3,48 | ▼ | |
Հիսունականներ | 74 256 | 1,90 | 79 155 | 2,11 | 67 182 | 1,94 | ▬ | |
Բապտիզմ | 54 345 | 1,39 | 56 913 | 1,52 | 51 423 | 1,48 | ▼ | |
Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցի կամ մորմոնիզմ | 40 728 | 1,04 | 43 539 | 1,16 | 39 915 | 1,15 | ▼ | |
Եղբայրություն[en] | 18 624 | 0,48 | 19 617 | 0,52 | 20 397 | 0,59 | ▼ | |
Եհովայի վկաներ | 17 931 | 0,46 | 17 910 | 0,48 | 17 829 | 0,51 | ▼ | |
Ադվենտիստներ | 17 085 | 0,44 | 16 191 | 0,43 | 14 868 | 0,43 | ▬ | |
Ավետարանական քրիստոնյաներ, Վերածնվածները, Ֆունդամենտալիստներ | 15 381 | 0,39 | 13 836 | 0,37 | 11 016 | 0,32 | ▬ | |
Ուղղափառություն | 13 806 | 0,35 | 13 194 | 0,35 | 9 576 | 0,28 | ▲ | |
Փրկության բանակ | 9 162 | 0,23 | 11 493 | 0,31 | 12 618 | 0,36 | ▼ | |
Բողոքականություն (առանց բաժանման) | 4 998 | 0,13 | 3 954 | 0,11 | 2 787 | 0,08 | ▲ | |
Լյութերականություն | 3 903 | 0,10 | 4 476 | 0,12 | 4 314 | 0,12 | ▬ | |
Church of Christ and Associated Churches of Christ | 2 145 | 0,05 | 2 991 | 0,08 | 3 270 | 0,09 | ▬ | |
Միավորված եկեղեցիներ և Էկումենիզմ | 999 | 0,03 | 1 419 | 0,04 | 1 389 | 0,04 | ▬ | |
Ասիական քրիստոնեություն | 132 | <0,01 | 195 | 0,01 | 195 | 0,01 | ▬ | |
Այլ քրիստոնեություն | 3 714 | 0,10 | 3 798 | 0,10 | 3 558 | 0,10 | ▬ | |
Հինդուիզմ | 89 319 | 2,11 | 64 392 | 1,72 | 39 798 | 1,15 | ▲ | |
Բուդդիզմ | 58 404 | 1,50 | 52 362 | 1,40 | 41 634 | 1,20 | ▲ | |
Մաորական քրիստոնեություն | 52 947 | 1,36 | 65 550 | 1,75 | 63 597 | 1,83 | ▼ | |
Ռատանա | 40 353 | 1,03 | 50 565 | 1,35 | 48 975 | 1,41 | ▼ | |
Ռինգատու[en] | 13 272 | 0,34 | 16 419 | 0,44 | 15 291 | 0,44 | ▼ | |
Մաորական քրիստոնեություն (առանց բաժանման) | 222 | 0,01 | 219 | 0,01 | 237 | 0,01 | ▬ | |
Այլ մաորական քրիստոնեություն | 333 | 0,01 | 360 | 0,01 | 426 | 0,01 | ▬ | |
Իսլամ | 46 149 | 1,18 | 36 072 | 0,96 | 23 631 | 0,68 | ▲ | |
Սպիրիտուալիզմ և Նյու-Էյջ կրոններ | 18 285 | 0,47 | 19 800 | 0,53 | 16 062 | 0,46 | ▬ | |
Սպիրիտուալիզմ | 7 776 | 0,20 | 7 743 | 0,21 | 5 856 | 0,17 | ▲ | |
Բնապաշտության վրա հիմնված կրոններ | 5 943 | 0,15 | 7 125 | 0,19 | 5 838 | 0,17 | ▬ | |
Սատանիզմ | 840 | 0,02 | 1 164 | 0,03 | 894 | 0,03 | ▬ | |
Նյու-Էյջ (առանց բաժանման) | 441 | 0,01 | 669 | 0,02 | 420 | 0,01 | ▬ | |
Սայենտոլոգիա | 318 | 0,01 | 357 | 0,01 | 282 | 0,01 | ▬ | |
Այլ Նյու-Էյջ կրոններ | 3 015 | 0,08 | 2 871 | 0,08 | 2 784 | 0,08 | ▬ | |
Հուդայականություն | 6 867 | 0,18 | 6 858 | 0,18 | 6 636 | 0,19 | ▬ | |
Այլ կրոններ | 34 245 | 0,88 | 24 450 | 0,65 | 18 780 | 0,54 | ▲ | |
Սիկհիզմ | 19 191 | 0,49 | 9 507 | 0,25 | 5 199 | 0,15 | ▲ | |
Այլ կրոններ | 5 202 | 0,13 | 4 830 | 0,13 | 4 641 | 0,13 | ▬ | |
Բահայի | 2 634 | 0,07 | 2 772 | 0,07 | 2 988 | 0,09 | ▬ | |
Մաորիների կրոնը | 2 595 | 0,07 | 2 412 | 0,06 | 1 995 | 0,06 | ▬ | |
Թեիզմ | 1 782 | 0,05 | 2 202 | 0,06 | 1 491 | 0,04 | ▬ | |
Զրադաշտականություն | 972 | 0,02 | 1 071 | 0,03 | 486 | 0,01 | ▬ | |
Չինական ավանդական կրոն | 906 | 0,02 | 912 | 0,02 | 1 269 | 0,04 | ▬ | |
Ճապոնական ավանդական կրոն | 423 | 0,01 | 384 | 0,01 | 303 | 0,01 | ▬ | |
Ջայնիզմ | 207 | 0,01 | 111 | <0,01 | 57 | <0,01 | ▬ | |
Այլ | 333 | 0,01 | 258 | 0,01 | 351 | 0,01 | ▬ | |
Ընդամենը կրոնավոր | 2 146 167 | 53,64 | 2 271 921 | 60,69 | 2 232 564 | 64,36 | ▼ | |
Անկրոնություն | 1 635 345 | 41,92 | 1 297 104 | 34,65 | 1 028 049 | 29,64 | ▲ | |
Չեն պատասխանել հարցմանը | 173 034 | 4,44 | 242 607 | 6,48 | 239 241 | 6,90 | ▼ | |
Ընդամենը պատասխանել են | 3 901 167 | 100,00 | 3 743 655 | 100,00 | 3 468 813 | 100,00 | ||
Չի ընդգրկվել վիճակագրության մեջ (այնպիսի պատասխաններ, ինչպես օրինակ «չգիտեմ» և անորոշ հավատքներ) | 347 301 | 292 974 | 287 376 | |||||
Ընդամենը | 4 242 048 | 4 027 947 | 3 737 277 |
Քրիստոնեություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Religious_affiliation_in_New_Zealand_1991-2013_-_bar_chart.svg/220px-Religious_affiliation_in_New_Zealand_1991-2013_-_bar_chart.svg.png)
Մեծ թվով եվրոպացիների (հիմնականում բրիտանացիներ)՝ Նոր Զելանդիա ժամանելուց հետո, ինչպես նաև մաորիների՝ քրիստոնեություն ընդունելուց հետո քրիստոնեությունը դարձավ երկրի խոշորագույն կրոնը։
Քրիստոնեության խոշորագույն ճյուղերը քիչ են փոխվել 2001-2006 թվականներին. կաթոլիկների և մեթոդիստների թիվն ավելացել է, անգլիկանների, երիցականների, կոնգրեգացիոնալիստների և ռեֆորմիստների թիվը՝ նվազել։ Քրիստոնեության փոքր ուղղությունների շարքում ամենամեծ աճը գրանցել է ուղղափառությունը (+37,8 %), ավետարանական քրիստոնյաները, վերածնվածները և ֆունդամենտալիստները (+ 25,6%), հիսունականները (+ 17,8%)[4]։
Չնայած այն հանգամանքին, որ քրիստոնեության դիրքերը դեռևս ամուր են, հաճախելիությունը Նոր Զելանդիայի եկեղեցիներ միջինում միշտ ավելի ցածր է եղել, քան արևմտյան երկրների եկեղեցիներում[5]։ Եկեղեցիներ այցելելու ցուցանիշը 10-20% է. Նոր Զելանդիայի աստվածաշնչյան հասարակությունը 2008 թվականի իր հետազոտության մեջ նշել է, որ նորզելանդացիների 15%—ը այցելում է եկեղեցի առնվազն ամեն շաբաթ, իսկ 20%-ը՝ առնվազն ամեն ամիս[3]։
Ավանդական հավատքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Մաորիների կրոնը հեթանոսությունն է, պատմականորեն այն դավանել են և մասամբ դավանում են այժմ Նոր Զելանդիայի մաորիները։ Այս դավանանքին բնորոշ են անիմիզմը և նախնիների զարգացած պաշտամունքով։ Այն հետաքրքիր է դիցաբանության բարդ համակարգով, որը հիմնականում նմաություններ ունի Պոլինեզիայի ժողովուրդների հիմնական առասպելների հետ։ Քրիստոնեությունը դուրս մղեց մաորիների ավանդական հավատքները և այսօր մաորիների մեծ մասը քրիստոնյաներ են[6]։
Մաորիները քրիստոնեության հիման վրա ստեղծել են երկու սինկրետիկ կրոններ՝ ռատանա և ռինգատու[en]:
Իսլամ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Canterbury_Mosque_12_June_2006.jpg/220px-Canterbury_Mosque_12_June_2006.jpg)
Իսլամը Նոր Զելանդիա ներթափանցեց գաղթականների հետ 19-րդ դարի կեսին։ Բայց մուսուլման համայնքը սկսեց ընդլայնվել 1990-ական թվականներից։ Մուսուլմանների թվի ավելացումը գլխավորապես կապված է փախստականների անվերջ հոսքի հետ այնպիսի երկրներից, ինչպիսիք են Ֆիջին, Սոմալին, Աֆղանստանը, Իրաքը, Բոսնիա և Հերցեգովինան։ Բացի այդ, այդ գործընթացում իրենց ներդրումն ունեն Մալայզիայից և Սինգապուրից եկած ուսանողները։ Շուրջ 1000 մաորիներ իսլամ են ընդունել[6]։ Մուսուլմանների ընդհանուր թիվը 1,2% է։
Հուդայականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հուդայականությունը սկսեց ներթափանցել Նոր Զելանդիա 19-րդ դարի կեսերին՝ հրեա ներգաղթյալների հետ միասին։ 2013 թվականին Նոր Զելանդիայի բնակչության 0.2%-ը հրեա է ճանաչվել՝ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների համեմատ գրանցելով 200-ով ավելի մեծ ցուցանիշ[7][8].։ Ամենամեծ հրեական համայնքները այնպիսի քաղաքներում են, ինչպիսիք են Օքլենդը, Վելինգտոնը և Դանիդինը։ Դանիդինում աշխատում է աշխարհի ամենահարավային սինագոգը[9]։
Բահայի
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բահայի կրոնի հետևորդները Նոր Զելանդիայում հայտնվել են 20-րդ դարի սկզբին։ Այդ ժամանակից ի վեր բահայի հավատքը դինամիկ կերպով զարգանում է։ 1924 թվականին կազմակերպվեց Նոր Զելանդիայի Բահայի ազգային հոգևոր խորհրդի ժողովը[10]։ 1957 թվականին Նոր Զելանդիայում բահայիներն ընտրեցին իրենց առաջին ազգային հոգևոր խորհուրդը[11]։ 1963 թվականին երկրում կային չորս մեծ խորհուրդներ և 18 բնակավայրեր՝ բահայիների ավելի փոքր խմբերով[12]։ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով կային 2800 բահայի դավանողներ տեղական 45 խորհուրդներում և շուրջ 20 բահայի դավանող փոքր խմբեր[13]։ Կրոնական հարցերով զբաղվող վարչության գնահատականներով 2005 թվականին շուրջ 7400 բահայի կար։
Այլ կրոններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հինդուիզմը, բուդդիզմը Նոր Զելանդիայում փոքրամասնության կրոններ են համարվում։ Հիմնականում այդ կրոնները դավանում են Ասիայից եկած ներգաղթյալները և նրանց ժառանգները։
Էլեկտրոնային փոստով քվեարկումների շնորհիվ 2001 թվականին ավելի քան 53 000 մարդ նշել էր, որ ջեդայ է։ Եթե այդ պատասխանը վավեր համարվեր, ջեդայները կկազմեին հարցման մասնակիցների 1,5%-ը, և ջեդայիզմը կհամարվեր քրիստոնեությունից հետո երկրի ամենամեծ կրոնը, սակայն վիճակագրական բյուրոն ներառել էր նրանց ‹‹պատասխանը հասկանալի է, բայց չի ներառվի հաշվարկում›› կետում[14]։ 2006 թվականին ջեդաիզմ դավանողների թիվը կրկնակի անգամ պակասեց (20 000)[15]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 «2013 Census per about culture and identity – Religious affiliation». Stats NZ – stats.govt.nz. 2014 թ․ ապրիլի 15. Վերցված է 2017 թ․ օգոստոսի 24-ին.(չաշխատող հղում)
- ↑ «Religious Diversity in New Zealand - Statement on Religious Diversity» (PDF). New Zealand Human Rights Commission and Victoria University. 2007. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2014 թ․ օգոստոսի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 19-ին.
- ↑ 3,0 3,1 «Արխիվացված պատճենը» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2010 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 19-ին.«Արխիվացված պատճենը» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2010 թ․ մայիսի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ մարտի 19-ին.
- ↑ «QuickStats About Culture and Identity». Statistics NZ Home > Census > 2006 Census Data > About a Subject. Statistics New Zealand (www.stats.govt.nz). Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ ապրիլի 3-ին. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 29-ին.
- ↑ Ward, Kevin Towards 2015: the future of mainline Protestantism in New Zealand(անգլ.) // Journal of Beliefs & Values : journal. — Research Unit, Department of Internal Affairs, 2006. — Т. 27. — № 1. — С. 13—23.
- ↑ 6,0 6,1 «Маори (история народа, 40 фото и изображений)» (ռուսերեն). Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
- ↑ Stephen Kevin, Jews in New Zealand, Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture (Vol. 1), p. 538
- ↑ American Jewish Year Book 2012: The Annual Record of the North American Jewish Communities (eds. Arnold Dashefsky & Ira M. Sheskin), p. 266.
- ↑ Levine, Stephen I. (1999). The New Zealand Jewish community. Lexington Books. p. 30. ISBN 978-0-7391-0003-5 {{{заглавие}}}.
- ↑ «Bahá'í Reference Library - Arohanui: Letters from Shoghi Effendi to New Zealand, Pages 93-94». reference.bahai.org. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
- ↑ «"New Zealand community – Historical timeline". New Zealand Community. National Spiritual Assembly of the Bahá'ís of New Zealand». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ փետրվարի 27-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
- ↑ «Bahá'í Faith, The: 1844-1963» (անգլերեն). bahai-library.com. Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ հոկտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.
- ↑ «QuickStats About Culture and Identity» (անգլերեն). www.stats.govt.nz. Վերցված է 2017 թ․ հոկտեմբերի 13-ին.(չաշխատող հղում)
- ↑ Perrott, Alan (2002 թ․ օգոստոսի 31). «Jedi Order lures 53,000 disciples». The New Zealand Herald. Արխիվացված է օրիգինալից 2005 թ․ հունվարի 16-ին. Վերցված է 2006 թ․ ապրիլի 5-ին.
- ↑ «Jedi knights wane, migrant religions grow». Dominion Post. 2006 թ․ դեկտեմբերի 8. Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 29-ին. «'... census general manager Nancy McBeth told The Dominion Post there were more than 20,200 followers of the force – down from 54,000 in 2001.'»