Ֆրենսիս Առնոլդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրենսիս Առնոլդ
անգլ.՝ Frances Arnold
Frances Arnold EM1B5985 (44417097880).jpg
Ծնվել էհուլիսի 25, 1956(1956-07-25)[1] (64 տարեկան)
Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ[2]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունկենսաքիմիկոս, գյուտարար, համալսարանի պրոֆեսոր, ճարտարագետ, հետազոտող և ուսուցչուհի
Հաստատություն(ներ)Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ
Գործունեության ոլորտchemical engineering?
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[3], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ճարտարագիտական ազգային ակադեմիա, Բժշկության ազգային ակադեմիա (ԱՄՆ) և Լոնդոնի թագավորական ընկերություն
Ալմա մատերՓրինսթոնի համալսարան (1979), Կալիֆոռնիայի համալսարան, Բերքլի (1985) և Taylor Allderdice High School?
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր[4] (1985)
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն
Գիտական ղեկավարHarvey Warren Blanch?[5]
Եղել է գիտական ղեկավարHuimin Zhao?, Jesse D. Bloom?[5] և David Allan Drummond?[5]
ՊարգևներՏեխնոլոգիայի և նորարարության ասպարեզի ազգային մեդալ[6] Չարլզ Ստարկ Դրեյպերի մրցանակ Հազարամյակի տեխնոլոգիական մրցանակ[7][8] Գարվան-Օլին մեդալ[9] FASEB Excellence in Science Award? Ազգային գյուտարարների փառքի սրահ[10] Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[11] Raymond and Beverly Sackler Prize in Convergence Research? Նվաճումների մրցանակ Մեծ Բրիտանիայի Արքայական ինժեներական ակադեմիայի անդամ 100 կին[12] Fellow of the American Institute for Medical and Biological Engineering? Բաուերի մրցանակ գիտության բնագավառում ունեցած ձեռքբերումների համար[13] Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Բենջամին Ֆրանկլինի մեդալ ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ և Ամերիկյան գիտության զարգացմանն օժանդակող միության անդամ
Ամուսին(ներ)Jay Bailey?
ՀայրWilliam Howard Arnold?
Կայքche.caltech.edu/faculty/arnold_f/index.html
Frances Arnold Վիքիպահեստում

Ֆրենսիս Համիլթոն Առնոլդ (անգլ.՝ Frances Hamilton Arnold, հուլիսի 25, 1956(1956-07-25)[1], Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ[2])[14], ամերիկացի քիմիկոս-ինժեներ, Նոբելյան դափնեկիր: Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (Caltech) Քիմիական ճարտարագիտության, կենսաճարտարագիտության և կենսաքիմիայի պրոֆեսոր: 2018 թվականին պարգևատրվել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակով՝ ֆերմենտների ուղղորդված Էվոլյուցիայի համար:

Վաղ կյանք և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առնոլդը ծնվել է 1956 թվականին ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Էջվուդ համայնքում, Ջոզեֆին Ինմանի (ծննդյան անունը՝ Ռությո) և միջուկային ֆիզիկոս Ուիլյամ Հովարդ Առնոլդի ընտանիքում, գեներալ-լեյտենանտ Ուիլյամ Հովարդ Առնոլդի թոռնուհին է[15]: Մեծացել է Պիտսբուրգ քաղաքի Էջվուդ արվարձանում և Փիթսբուրգի Շեդիսայդ և Սկյուռների բլուր շրջաններում: 1974 թվականին ավարտել է քաղաքի Taylor Allderdice ավագ դպրոցը[16]: Ավագ դպրոցում սովորելու տարիներին ավտոստոպ տարբերակով հասնում էր Վաշինգտոն՝ բողոքելու Վիետնամական պատերազմի դեմ, ապրում էր իր վաստակածով՝ տեղական ջազ ակումբում աշխատելով որպես կոկտեյլ մատուցող, ինչպես նաև տաքսու վարորդ[17]:

1979 թվականին Առնոլդն ավարտել է Փրինսթոնի համալսարանի մեքենաշինական և ավիա-տեխնիկայի բաժինը և ստացել գիտության բակալավրի աստիճան, զբաղվել է արևային էներգիայի հետազոտությամբ[18]: Բացի պահանջվող դասընթացները, ուսանել է նաև տնտեսագիտություն, ռուսերեն և իտալերեն, տեսլականում ունենալով դիվանագետ կամ գործադիր տնօրեն դառնալու միտքը, ինչպես նաև մտադրություն է ունեցել միջազգային հարաբերությունների բնագավառում աստիճան ստանալու մասին[19]: Երկրորդ կուրսից հետո մեկնել է Իտալիա, աշխատել միջուկային ռեակտորի մասեր արտադրող գործարանում, այնուհետև վերադարձել է ավարտելու ուսումը[20]: Վերադառնալով Փրինսթոն՝ սկսել է ուսումնասիրությունները Փրինսթոնի Էներգետիկայի և շրջակա միջավայրի հետազոտությունների կենտրոնում, որտեղ գիտնականների և ինժեներների խումբը ղեկավարում էր Ռոբերտ Հ. Սոկոլովը՝ աշխատելով կայուն էներգիայի աղբյուրների ստեղծման համար, թեմա, որն առանցքային էր դառնալու Առնոլդի հետագա աշխատանքի համար[20]:

1979 թվականին Փրինսթոնի համալսարանն ավարտելուց հետո Առնոլդը Հարավային Կորեայում, Բրազիլիայում և Կոլորադոյի արևային էներգիայի հետազոտությունների ինստիտուտում աշխատել է որպես ինժեներ[20]: Արևային էներգետիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտում (այժմ` Վերականգնվող էներգիայի ազգային լաբորատորիա) աշխատել է հեռավոր վայրերում արևային էներգիայի կառույցների նախագծման վրա և օգնել է գրելու ՄԱԿ-ի պաշտոնաթերթերը[19]:

Այնուհետև ընդունվել է Կալիֆոռնիայի համալսարան, որտեղից 1985 թվականին ստացել է քիմիկոս-ինժեների դոկտորական աստիճան[20][21][22]: Ատենախոսական աշխատանքը կատարել է Հարվեյ Ուորեն Բլանխի լաբորատորիայում, ուսումնասիրել քրոմատագրաֆիայի տեխնիկան[21][23]:

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոկտորական ատենախոսությունը պաշտպանելուց հետո Առնոլդն ավարտել է Բերքլիի կենսաֆիզիկայի ասպիրանտուրան[24]: 1986 թվականին որպես հայցորդ միացել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի թիմին: 1986 թվականին եղել է պրոֆեսորի ասիստենտ, 1992 թվականին՝ դոցենտ, 1996 թվականին՝ պրոֆեսոր: 2000 թվականին կոչվել է Քիմիական ճարտարագիտության, կենսաճարտարագիտության և կենսաքիմիայի Դիք և Բարբարա Դիքինսոն պրոֆեսոր, 2017 թվականից՝ Լայնուս Կարլ Փոլինգ պրոֆեսոր[25]: 2013 թվականին նշանակվել է Կալթեք Դոննա և Բենջամին Մ. Ռոզենի անվան կենսաճարտարագիտական կենտրոնի տնօրեն[25]:

Առնոլդը Բիոէներգիայի միասնական ինստիտուտի խորհրդատվական խորհրդի և Գիտության և ճարտարագիտության բնագավառում Փաքարդի ասոցիացիայի անդամ է, աշխատում է Աբդուլահ թագավորի անվան գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանի (KAUST) նախագահի խորհրդատվական խորհրդում: Եղիսաբեթ թագուհու ճարտարագիտության բնագավառի մրցանակի հանձնման կազմի դատավոր է: Աշխատել է ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի գիտության և ժամանցի փոխանակման միության հետ`օգնելու հոլիվուդյան սցենարիստներին ճշգրիտ կերպով նկարագրել գիտական թեմաները[26]:

40-ից ավելի ԱՄՆ արտոնագրերի համահեղինակ է[22]: Համահիմնադրել է վերականգնվող ռեսուրսներից վառելիք և քիմիական նյութեր արտադրող Gevo, Inc. ընկերությունը[22]: 2013 թվականին իր երկու նախկին ուսանողներ՝ Պիտեր Մայնհոլդի և Պեդրո Կոելհոյի հետ համահիմնադրել են Provivi ընկերությունը, որը մշակել է բույսերի պաշտպանության համար թունաքիմիկատների այլընտրանքային հետազոտություններ[22][27]: 2016 թվականից հանդես է գալիս Illumina Inc.-ի գենոմիկայի ընկերության կորպորատիվ խորհրդի կազմում[28][29]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Munzinger-Archiv (գերմ.) — 1913.
  2. 2,0 2,1 2,2 (not translated to mul), (not translated to mul), (not translated to mul) ՅուԹյուբ(բազմ․) — 2005.
  3. http://www.nasonline.org/member-directory/members/2534069.html
  4. http://www.che.caltech.edu/faculty/arnold_f/index.html
  5. 5,0 5,1 5,2 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  6. https://www.nationalmedals.org/laureates
  7. https://phys.org/news/2016-05-biochemist-award-rewriting-dna-mimic.html
  8. https://taf.fi/millennium-technology-prize/winner-2016/
  9. https://www.acs.org/content/acs/en/funding-and-awards/awards/national/bytopic/francis-p-garvan-john-m-olin-medal.html
  10. https://www.invent.org/inductees/frances-arnold
  11. https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2018/summary/
  12. https://www.bbc.com/news/world-46225037
  13. https://www.fi.edu/laureates/frances-h-arnold
  14. "Francis H. Arnold – Facts – 2018". NobelPrize.org. Nobel Media AB
  15. Memorial Tributes։ National Academies Press։ September 26, 2017։ ISBN 978-0-309-45928-0։ doi:10.17226/24773 
  16. Guarino Ben (October 3, 2018)։ «'Her work is incredible': Pittsburgh native Frances Arnold shares Nobel Prize in chemistry»։ Pittsburgh Post-Gazette 
  17. Kharif Olga (March 15, 2012)։ «Frances Arnold's Directed Evolution»։ Bloomberg Businessweek։ Վերցված է September 1, 2012 
  18. «Princeton engineering alumna Frances Arnold wins Nobel Prize in Chemistry»։ Princeton University (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-10-04 
  19. 19,0 19,1 Ouellette Jennifer (2013-03-08)։ «The Director of Evolution»։ Slate (en-US)։ ISSN 1091-2339։ Վերցված է 2018-10-05 
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 «Evolution Gets an Assist»։ Princeton Alumni Weekly (անգլերեն)։ 2014-10-17։ Վերցված է 2018-10-05 
  21. 21,0 21,1 Arnold Frances Hamilton (1985)։ Design and Scale-Up of Affinity Separations) (PhD)։ University of California, Berkeley։ OCLC 910485566 – via ProQuest։ (subscription required (help)) 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 «Frances H. Arnold»։ NAE Website։ Վերցված է 2018-10-03 
  23. «A to G | Harvey W. Blanch»։ stage.cchem.berkeley.edu (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-10-03 
  24. «Interview with Frances H. Arnold – Design by Evolution»։ www.chemistryviews.org (անգլերեն)։ Վերցված է October 3, 2018 
  25. 25,0 25,1 «Frances Arnold Wins 2018 Nobel Prize in Chemistry | Caltech»։ The California Institute of Technology (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-10-04 
  26. «Frances Arnold's directed evolution»։ American Association for the Advancement of Science (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-10-03 
  27. Freeman David (2016-05-31)։ «Meet The Woman Who Launched A New Field of Scientific Study»։ Huffington Post (en-US)։ Վերցված է 2018-10-04 
  28. «This Nobel winner lost a son and two husbands and survived cancer»։ NBC News (en-US)։ Վերցված է 2018-10-05 
  29. «Board of Directors»։ Illumina (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-10-08