Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսա
իսպ.՝ Federico Mayor Zaragoza
Federico Mayor Zaragoza 1-1.jpg
Ծնվել էհունվարի 27, 1934(1934-01-27)[1] (85 տարեկան)
Բարսելոնա, Իսպանիա
ՔաղաքացիությունFlag of Spain.svg Իսպանիա[2]
Մասնագիտությունկենսաքիմիկոս, քաղաքական գործիչ, համալսարանի պրոֆեսոր, դիվանագետ, դեղագործ, գրող և բանաստեղծ
Հաստատություն(ներ)Մադրիդի ինքնավար համալսարան, Գրանադայի համալսարան և Միավորված ազգերի կազմակերպություն
Պաշտոն(ներ)ICDB commissioner?, կրթության նախարար, Director-General of UNESCO?, Իսպանիայի խորհրդարանի պատգամավոր[3] և Եվրոպական պարլամենտի պատգամավոր[4]
ԱնդամակցությունԵվրոպական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Մոլդովայի գիտությունների ակադեմիա, Ռումինական ակադեմիա, Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Իսպանական ազգային հետազոտական խորհուրդ, Severo Ochoa Molecular Biology Center?, Fundación Ramón Areces?, Հռոմեական ակումբ, Բժշկության թագավորական ազգային ակադեմիա, Royal Academy of Pharmacy?, Section of biological sciences Instite of Research Catalonia?[5], Q60315089?[6], Եվրոպական ակադեմիա[7] և Եվրոպայի բժիշկների արքայական ակադեմիա
Ալմա մատերՄադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարան
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր (1958)
Տիրապետում է լեզուներինիսպաներեն[8] և կատալաներեն
Եղել է գիտական ղեկավարMaría Cascales Angosto?
ՊարգևներԳիտական ավանդի համար ազգային շքանշանի Մեծ խաչ Կառլոս III-ի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ Ալֆոնս X Իմաստունի շքանշանի մեծ խաչ Սան Ժորդիի Խաչ[9] Քվեբեկի Ազգային շքանշանի սպա[10] Լավալի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[11] Կատալոնիայի խորհրդարանի մեդալ Անդալուզիայի սիրելի որդի Abdus Salam Medal? Medalla de Honor al Fomento de la Invención?[12][13] honorary doctorate of the University of Oviedo?[14] Q28918638? Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի շքանշանի մեծ խաչ Լեհաստանի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ honorary doctorate of Seville University? Պերի արևի օդենի մեծ խաչ Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանի պատվավոր դոկտոր honorary doctor of the University Polytechnic of Catalonia? Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան Սիսներոսի շքանշանի Մեծ խաչ honorary doctorate of the University of La Rioja?[15] Սանտյագո դե Կոմպոստելայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[16] Գրանադայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[17] honorary doctorate of the University of Salamanca?[18] honorary doctorate of the University of Malaga?[19] Մուրսիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[20] Ալկալայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[21] Լաս Պալմաս-դե-Գրան-Կանարիա համալսարանի պատվավոր դոկտոր[22] honorary doctorate of the University of Extramadura?[23] և Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր[24]
ԿուսակցությունԴեմոկրատական կենտրոնի միություն
Federico Mayor Zaragoza Վիքիպահեստում

Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսա (իսպ.՝ Federico Mayor Zaragoza, հունվարի 27, 1934(1934-01-27)[1], Բարսելոնա, Իսպանիա), իսպանացի գիտական, քաղաքական-հասարակական գործիչ, բանաստեղծ, գրող:

Գիտնական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1956 թվականին Ֆեդերիկո Մայորն ավարտել է Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանը բիոքիմիկոսի մասնագիտությամբ: Երկու տարի անց դեղագիտության ոլորտում պաշտպանել է դոկտորական աստիճան: Նրան լայն ճանաչում են բերել նորածինների մոտ ուղեղի նյութի փոփոխման մասին աշխատանքները:

Երեսուն տարեկան հասակում Ֆեդերիկո Մայորը Գրանադայի համալսարանում դարձել է դեղագիտության ֆակուլտետի` բիոքիմիայի պրոֆեսոր: 1968-1972 թվականներին ստանձնել է նույն հալասարանի ռեկտորի պաշտոնը: Այս շրջանում նա սկսել է վաղ ախտորոշման միջոցով մտավոր հետամնացությունը հայտնաբերելու աշխատանքները:

1973 թվականից Ֆեդերիկո Մայորը Մադրիդի ինքնավար համալսարանում (իսպ.՝ Universidad Autónoma de Madrid) եղել է բիոքիմիայի պրոֆեսոր: Նրա ակտիվ մասնակցությամբ այդ համալսարանում և Գիտական հետազոտությունների բարձրագույն խորհրդում (անգլ.՝ High Council for Scientific Research (CSIC)) 1974 թվականին հիմնադրվել է Սևերո Օչոայի անվան մոլեկուլյար կենսաբանության կենտրոն[25]: 1976 թվականին ընտրվել է Բժշկական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի ակադեմիկոս:

Քաղաքական ու պետական գործիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարիերայի արագ աճը, գիտական շրջանակներում ճանաչումը և հասարակական ակտիվ գործունեությունը Ֆեդերիկո Մայորին բերեցին քաղաքականություն:

Տարբեր տարիների Ֆեդերիկո Մայորը օրենսդիր ու գործադիր մարմիններում զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ, մասնավորապես եղել է Իսպանիայի կրթության ու գիտության նախարարի տեղակալ (1974-1975), Իսպանիայի կառավարության նախագահի խորհդական (1977-1978), Իսպանական խորհրդարանի պատգամավոր Դեմոկրատական կենտրոնի միության կողմից Գրանադայի ընտրական շրջանի տարածքից (1977-1978), կրթության և գիտության նախարար (1981-1982), Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր Իսպանիայից (1987-1989):

Ֆեդերիկո Մայորի կարիերայում նրա կարևոր պաշտոններից են եղել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենի տեղակալի (1978 թվականից) և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենի պաշտոնները:

1996 թվականից Ֆեդերիկո Մայորը եղել է «Երկրի խարտիայի» միջազգային հռչակագրի մշակման հանձնաժողովի անդամ, որի վերջնական տարբերակը ընդունվել է 2000 թվականի մարտին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի փարիզյան շտաբ-գրասենյակում[26][27]: Որպես «Աշխարհի մշակույթի» միջազգային ֆոնդի նախագահ` Ֆեդերիկո Մայորը նպաստել է «Երկրի խարտիայի» գաղափարների տարածմանը ոչ միայն դպրոցներում ու համալսարաններում, այլև քաղաքային իշխանություններում, խորհրդարանում, գործադիր իշխանության այլ ճյուղերում[28]:

Ակտիվորեն մասնակցել է «Երկրի խարտիայի» գաղափարների մեկնաբանությանը, ելույթ ունեցել Երկրի զարգացման նոր ուղիների բացահայտման վերաբերյալ` ընդգծելով ընդհանուր համահարթեցման միտումներում մշակութային ինքնատիպությունը ներդաշնակ պահպանելու անհրաժեշտությունը: Հանդես է եկել մարդու ոչ միայն նյութական, այլև հոգևոր արժեքները զարգացնելու գաղափարով, մարդու իրավունքների ու ազատության պահպանման, տնտեսական արդարության ձեռքբերումների ապահովման թեմաներով:

Ձևակերպելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաքելությունը` նա ամեից առաջ շեշտել է մարդու իրավունքները, ամբողջ աշխարհում խաղաղ գոյության ու հանդուրժողականության գաղափարները: Ֆեդերիկո Մայորի գլխավորությամբ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ստեղծել է «Աշխարհի մշակույթ» ծրագիրը, որը ներառում է հետևյալ հիմնական բաժինները` կրթություն խաղաղության համար, մարդու իրավունք ու դեմոկրատիա, մեկուսացման ու աղքատության դեմ պայքար, մշակութային բազմազանություն ու միջմշակութային հաղորդակցություն, կոնֆլիկտների կանխում և խաղաղության ամրապնդում: Այս հարցերը դարձել են միջազգային հանդիպումների ու համաժողովների ժամանակ քննարկվող հիմնական թեմաները: Այդպիսի միջոցառումների արդյունքում ամրապնդվել է լուսավորման ամրապնդման, գիտության զարգացման, մշակույթների փոխադարձ հարգանքի, իրավական համակարգի կատարելագործման անհրաժեշտությունը[29]:

Սկսած 2001 թվականից` ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան հռչակում է մշակույթների մերձեցման միջազգային տասնամյակ (2001-2010, 2013-2022)[30]:

2002 թվականին Ֆեդերիկո Մայորը հիմնել է «Քաղաքացիական հասարակական ցանցի համաշխարհային ֆորումը», որի առաջին հավաքը կայացել է Բարսելոնայում: 2002 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է «Եվրոպական հետազոտական խորհրդի» (անգլ.՝ European Research Council, ERC) փորձագետների խմբի նախագահ[25]:

Լսարան Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանում, որտեղ սովորել է Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսան

2005 թվականին նա դարձել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին կից «Քաղաքակրթության դաշնակցության» համանախագահներից մեկը, մասնակցել է Պորտու Ալեգրիի Միջազգային սոցիալական համաժողովի նախապատրաստման աշխատանքներին (Բրազիլիա):

Հետագայում Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսան շարունակել է իր գիտական ու հասարակական ակտիվ գործունեությունը, դարձել Եվրոպայի գիտական նախաձեռնության նախագահը, Խաղաղության ակադեմիայի պատվավոր նախագահ (ֆր.՝ Académie de la Paix), Միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտի պատվավոր դոկտոր[31]:

Գերմանիայի ազգային գրադարանի կատալոգում նշվում է Ֆեդերիկո Մայորի մոտ 20 հրատարակում (1967-2008)` գրքեր, նամակներ, ելույթներ (ագլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն), որոնցից որոշ գործեր ունեն համահեղինակներ, օրինակ` Քոֆի Անանի հետ գրել է «Նամակ հետագա սերոնդներին» (անգլ.՝ Letters to future generations), Մարիու Սուարիշի հետ գրել է «Եվրոպան որպես փարո՞ս» (գերմ.՝ Europa als Leuchtturm?) գործերը[32][33][34]:

Իր հոդվածերում Ֆեդերիկո Մայորը մշտապես ընդգծել է ժողովրդավարական բազմակողմանիության կարևորությունը[35][36][37]:

Բանաստեղծ և գրող[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բացի գիտական բազմաթիվ հրապարակումներից` Մայորը հրատարակել է նաև բանաստեղծությունների չորս գիրք` «A contraviento» («Քամուն հակառակ», 1985), «Aguafuertes» («Փորագրություններ», 1991), «El fuego y la esperanza» («Բոց և հույս», 1996) և «Terral» («Ափամերձ քամի», 1997): Հրատարակել է նաև արձակ ստեղծագործությունների ժողովածուներ` «Un mundo nuevo» («Նոր աշխարհ», 1999), «Los nudos gordianos» («Գորդյան հագույց», 1999), «Mañana siempre es tarde» («Վաղը միշտ ուշանում է», 1987), «La nueva página» («Նոր էջ», 1994), «Memoria del futuro» («Ապագայի հիշողություններ», 1994), «La paix demain» («Վաղվա աշխարհ», 1995), «Science and Power» («Գիտություն և իշխանություն», 1995) և «Un idéal en action» («Գործունեության իդեալ», 1996)[25]:

Մշակութային ծրագրերի աջակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեդերիկո Մայորը 12 տարի եղել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրեն (1987-1999):

1988 թվականի մայիսի 26-ին Ֆեդերիկո Մայորը նամակ է ուղարկել «Մագնա երաժշտություն» ընկերության (անգլ.՝ Musica Magna International) նախագահ Յոհան Կիրշին, որով իր աջակցությունն է հայտնում երաժշտական նոր ծրագրին, որը հիմնադրվել էր Բեռլինում` դառնալով պատմության մեջ առաջին միջազգային Դելֆյան կազմակերպությունը[38][39]:

1988 թվականին կազմակերպության առաջիկա տարիների անելիքը եղել է`

  • 1997 - կազմակերպել Դասական երաժշտության միջազգային մրցույթ` որպես Դելֆյան խաղերի նախապատրաստություն:
  • 1998 - Դելֆյան խաղերի անցկացում[40]:

1996 թվականին ռուսական մամուլում գրվել է[41][42].

Aquote1.png Համաշխարհային Դելֆյան խաղերի մեկնարկի հիմքը դրվել է Ժնևում ստեղծված «Musica Magna» միջազգային ընկերության կողմից[43]: Հենց այդ ընկերությունը, որը ղեկավարում է Յոհան Քրիստիան Բերհարդ Կիրշը (ԳԴՀ), առաջարկել է «նոր ժամանակների նոր համաժողով» ինքնատիպ ծրագիրը: 1994 թվականին Բեռլինում ստեղծվել է միջազգային Դելֆյան կոմիտե, որը համարվում է Դելֆյան խաղերի կազմակերպական կենտրոնը: Aquote2.png


1996 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի հովանավորությամբ անցկացվել է Առաջին դելֆյան համաժողովը (անգլ.՝ First Delphic Congress):

1997 թվականի ապրիլի 18-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն գլխավոր տնօրենի հովանավորութամբ ներկայացվել է Համաշխարհային դելֆյան երկրորդ համաժողովին, որը կայացել է Թբիլիսիում Դելֆյան միջազգային երիտասարդական խաղերի հետ միաժամանակ[44][43].

Nuvola apps kview.png Արտաքին պատկերներ
Searchtool.svg Introduction to the Culture of Peace(անգլ.)

Երկու ժամկետ անընդմեջ Ֆեդերիո Մայորը ստանձնել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը, սակայն ինքնակամ հրաժարվել է երրորդ անգամ առաջադրվելուց, որպեսզի զբաղվի 1999 թվականին ստեղծված «Աշխարհի մշակույթի ֆոնդով» (իսպ.՝ Fundación Cultura de Paz), որը հիմնադրվել է 2000 թվականի մարտին Մադրիդում[25]:

Ղեկավարելով «Աշխարհի մշակույթի ֆոնդը»` Ֆեդերիկո Մայոր Սարագոսան շարունակում է այն առաքելությունը, որով մտել էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ` տարածել հանուրժողականություն, ստեղծել քաղաքացիական հասարակություն, որն ազատ կլինի բռնությունից, աղքատությունից ու տառապանքից[45][46]:

Հարցազրույցների, քննարկումների, ելույթների տեսաձայնագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 SNAC — 2010.
  2. http://www.theguardian.com/world/1999/oct/18/jonhenley1
  3. http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados/BusqForm?_piref73_1333155_73_1333154_1333154.next_page=/wc/fichaDiputado?idDiputado=271&idLegislatura=0
  4. http://www.europarl.europa.eu/meps/en/1684
  5. http://apmembres2.iec.cat/detall.aspx?pkMembrePLE=149
  6. https://aeac.science/socios-fundadores/
  7. https://www.ae-info.org/ae/User/Mayor_Federico
  8. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  9. http://www.gencat.cat/presidencia/creusantjordi/2005/cat/
  10. http://www.ordre-national.gouv.qc.ca/membres/membre.asp?id=397
  11. https://www.ulaval.ca/notre-universite/prix-et-distinctions/doctorats-honoris-causa-de-luniversite-laval/liste-complete-des-recipiendaires-de-1864-a-aujourdhui.html
  12. http://fundaciongarciacabrerizo.org/lista-premiados/
  13. http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1981/05/13/057.html
  14. https://secretaria.uniovi.es/c/document_library/get_file?uuid=29b8a691-7ceb-48a7-abfa-ce1ae8bf58b9&groupId=952290
  15. https://www.unirioja.es/apnoticias/servlet/Noticias?codnot=5401&accion=detnot
  16. http://www.usc.es/es/info_xeral/honoris/
  17. http://archivo.ugr.es/pages/trabajosdocumentos/honoriscausa
  18. https://www.usal.es/doctorados-honoris-causa
  19. https://www.uma.es/facultad-de-ciencias/info/74494/doctores-honoris-causa/
  20. https://www.um.es/web/universidad/doctores-honoris-causa/federico-mayor-zaragoza
  21. https://www.uah.es/es/conoce-la-uah/la-universidad/actos-academicos-e-institucionales/doctores-honoris-causa/FEDERICO-MAYOR-ZARAGOZA/
  22. https://www.ulpgc.es/rectorado/doctores-honoris-causa-ulpgc
  23. https://www.unex.es/organizacion/gobierno/sec_gral/actos-institucionales/distinciones-y-honores
  24. Honorary DoctoratesMoscow State Institute of International Relations.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 «Federico Mayor Zaragoza»։ fund-culturadepaz.org։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)
  26. «Члены Комиссии»։ earthcharterinaction.org։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)
  27. «The Earth Charter in Action 2000 - Annual Report»։ earthcharterinaction.org։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)
  28. «Fundación Cultura de Paz»։ fund-culturadepaz.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-08-ին։ Վերցված է 2018-7-23  (անգլ.)(իսպ.)
  29. Вольфганг Ройтер։ «Роль ЮНЕСКО в защите прав человека. Культура мира — Программа ЮНЕСКО»։ terralegis.org։ Վերցված է 2018-7-23 
  30. «Основные вехи» (ռուսերեն)։ ru.unesco.org։ Վերցված է 2018-7-23 
  31. «Почетный доктор МГИМО МИД России»։ mgimo.ru։ Վերցված է 2018-7-23 
  32. «DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek»։ portal.dnb.de։ Վերցված է 2018-7-23 
  33. Mayor, Federico, Annan, Kofi A.։ «Letters to future generations»։ portal.dnb.de։ Վերցված է 2018-7-23  (անգլ.)
  34. Mário Soares, Federico Mayor Zaragoza։ «Europa als Leuchtturm?»։ portal.dnb.de։ Վերցված է 2018-7-23  (գերմ.)
  35. Federico Mayor.։ «The Dream of Today can be the Reality Tomorrow»։ fund-culturadepaz.org։ Վերցված է 2018-7-23  (անգլ.)
  36. Federico Mayor Zaragoza։ «The Democratic Multilateralism’s Urgency»։ fund-culturadepaz.org։ Վերցված է 2018-7-23  (անգլ.)
  37. «PUBLICACIONES DE INTERÉS:»։ fund-culturadepaz.org։ Վերցված է 2018-7-23 (իսպ.)(անգլ.)(ֆր.)
  38. Е. Бовкун. Господин Кирш ждет ответа // Известия. —Москва, 24 января 1989. — № 25 (22563). Цитата: Рабочее содружество «Музыка-Магна» с момента своего создания в 1980 году проводит интенсивные исследования… Не случайно проект «Музыка-Магна» получил поддержку генерального директора ЮНЕСКО Ф.Майора Сарагосы, видных деятелей культуры США, ФРГ, Китая и многих других стран.
  39. «Письмо Генерального директора ЮНЕСКО Федерико Майора Сарагосы (26.05.1988)»։ webcitation.org։ Վերցված է 2018-7-23 (ֆր.)(անգլ.)(գերմ.)
  40. К. И. Якубович. Небывало! Невиданно! Здорово! // Российская Музыкальная Газета Союза композиторов РСФСР. —Москва, 1988. — № 9.
  41. Татьяна Лиханова. Оживить Оракула, чтобы получить важнейшие ответы. //«Северная столица», Санкт-Петербург, № 11 (73), 22 — 28 марта 1996.
  42. Facebook.։ «Первый Дельфийский конгресс»։ Facebook։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)
  43. 43,0 43,1 «Приветственное письмо от ЮНЕСКО (18.04.1997)»։ webcitation.org։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)
  44. «First Junior Delphic Games 1997 (Tbilisi, Georgia)» (անգլերեն)։ delphic.org։ Վերցված է 2018-7-23 
  45. Federico Mayor Zaragoza։ «El presidente de la Fundación Cultura de Paz ha abierto las Jornadas contra la Pobreza que se celebran en el Campus de Ciudad Real» (իսպաներեն)։ eldiario.es։ Վերցված է 2018-7-23 
  46. «World report on the culture of peace»։ fund-culturadepaz.org։ Վերցված է 2018-7-23 (անգլ.)