Քյութահյայի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Քյութահիայի նահանգից)
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Քյութահյայի մարզ
թուրք.՝ Kütahya ili
43500 Kuşu-Simav-Kütahya, Turkey - panoramio (1).jpg
ԵրկիրԹուրքիա Թուրքիա
Մասն էՄանիսայի ենթաշրջան
Կարգավիճակմարզ
Մտնում էԵգեյան տարածաշրջան
Ներառում է13 շրջան
ՎարչկենտրոնՔյութահյա
Հիմնական լեզութուրքերեն
Բնակչություն (2018)577,941
Ազգային կազմթուրքեր
Կրոնական կազմսուննի իսլամ
Տարածք11,875
Kütahya in Turkey.svg
Kütahya location districts.png
Ժամային գոտի+03:00
ISO 3166-2 կոդTR-43
Հեռախոսային կոդ+90 274
Փոստային ինդեքսներ43000–43999
Ավտոմոբիլային կոդ43
Կոորդինատներ: 39°18′17.00000009919″ հս․ լ. 29°35′24.000000099999″ ավ. ե. / 39.3047222222497723° հս․. լ. 29.59000000002777853° ավ. ե. / 39.3047222222497723; 29.59000000002777853
kutahya.gov.tr

Քյութահյայի մարզ (թուրք.՝ Kütahya ili, վարչական միավոր Թուրքիայի արևմուտքում՝ Եգեյան տարածաշրջանում:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քյութահյայի մարզը գտնվում է Փոքր Ասիայի արևմուտքում, սահմանակցում է հետևյալ մարզերով. Բուրսա (հյուսիս-արևմուտք), Բիլեջիք (հյուսիս-արևելք), Էսքիշեհիր (արևելք), Աֆյոնքարահիսար (հարավ-արևելք), Ուշաք (հարավ), Մանիսա (հարավ-արևմուտք) և Բալըքեսիր (արևմուտք):

Մարզի տարածքը հիմնականում հարթավայրային է: Ավելի քան երեք քառորդը զբաղեցնում են սևահողով հարուստ սարավանդները՝ 1000-1500 մ բարձրության վրա: Շուրջբոլորը լեռներ են, ինչի պատճառով տարածքը երբեմն անվանում են «Քութահյա լեռնաշխարհ»:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քյութահյայի մարզի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից: Այստեղ առաջին բնակավայրերը կառուցվել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի ընթացքում՝ խեթերի, ապա նրանց իրավահաջորդ լիդիացիների և փռյուգիացիների կողմից: Մարզկենտրոն Քյութահյան հիմնադրվել է ավելի քան 3 հազար տարի առաջ: Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում այստեղ իրենց գերիշխանությունն են հաստատել մարերը, ապա և պարսիկները: Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից հետո այստեղ սկսել է հունականության, ապա բյուզանդական դարաշրջանը, որը տևել է մոտ 1.5 հազարամյակ (մ.թ.ա. 4-րդ դար - մ.թ. 11-րդ դար): Հելլենիստական շրջանում Քյութահյան հայտնի էր որպես «Կուտինա»: Եղել է կրոնական հայտնի կենտրոն: Հայտնի քաղաքներից էր նաև Այզանոյը, որի ավերակները պահպանվել են մինչ այժմ:

11-րդ դար վերջից մարզի և ամբողջ Փոքր Ասիայի տարածքը նվաճվել էր թյուրքալեզու առաջնորդների կողմից: Տեղի հույն կամ հելլենացած բնակչությունն աստիճանաբար կորցնում է իր ինքնությունը, հայտնվում են բազմաթիվ թյուրքալեզու ցեղեր: Իկոնիայի սուլթանության թուլացումից հետո մարզի տարածքը հայտնվում է Գերմիյանների (1300-1429) իշխանության տակ: Օսմանյան պետության գերիշխանությունն այստեղ հաստատվել է 14-րդ դարի վերջից: Տարածքը մտել է Անատոլիայի կուսակալության (1393-1864) մեջ: 19-րդ դարի թանզիմաթի դարաշրջանում մտնում է Քյութահյայի սանջաք-գավառի մեջ՝ Հյուդավենդիգյարի վիլայեթի կազմում:

Դարեր շարունակ մարզը ղեկավարվել է թուրքերի կողմից: Բացառություն է կազմել հույն-թուրքական պատերազմում (1919-1922) մարզի նվաճումը, որը կարճ ժամանակ է տևել: Թուրքիայի անկախության պատերազմում քեմալական զորքերն իրենց իշխանությունը հաստատել են ինչպես Քյութահյաում, այնպես էլ ամբողջ Փոքր Ասիայում: 1920-ական թվականներին ձևավորվել են ժամանակակից մարզերը, այդ թվում՝ Քյութահյան:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզի տարածքը 11,875 կմ² է, բաժանվում է 13 շրջանների: Դրանք են՝

  1. Քյութահյա, թուրք.՝ Kütahya
  2. Ալթընթաշ, թուրք.՝ Altıntaş
  3. Ասլանափա, թուրք.՝ Aslanapa
  4. Գեդիզ, թուրք.՝ Gediz
  5. Դիմլուփընար, թուրք.՝ Dumlupınar
  6. Դոմանիչ, թուրք.՝ Domaniç
  7. Էմեթ, թուրք.՝ Emet
  8. Թավշանլը, թուրք.՝ Tavşanlı
  9. Հիսարջըք, թուրք.՝ Hisarcık
  10. Սիմավ, թուրք.՝ Simav
  11. Շափհանե, թուրք.՝ Şaphane
  12. Չավդարհիսար, թուրք.՝ Çavdarhisar
  13. Փազարլար, թուրք.՝ Pazarlar

Բնակչությունը հասել է 577,941 մարդու (2018 թվականի տվյալներով)[1]։ Կենտրոնը Քյութահյա քաղաքն է: Այստեղ գործում են մարզի երկու Դումլուփընար (թուրք.՝ Dumlupınar (1992) և նորաբաց առողջապահական գիտությունների (2018) համալսարանները:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարզի եկամտի հիմնական աղբյուրներն են գյուղատնտեսությունը ու հանքարդյունաբերությունը: Հիմնական օդային դարպասը Քյութահյայի միջազգային Զաֆեր օդանավակայանն է: Դա Եգեյան տարածաշրջանի ամենափոքր միջազգային օդանավակայանն է՝ Իզմիրից, Մուղլայից և Դենիզլիից հետո: Երկաթուղով կապված է շրջակա մարզկենտրոնների հետ:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Population of provinces by years - 2000-2018". Turkish Statistical Institute. Retrieved 9 March 2019.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]