Քարաջ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
کرج
ԵրկիրԻրան Իրան
ՕստանԱլբորզ
Մակերես162 կմ²
ԲԾՄ1341 մետր
Պաշտոնական լեզուպարսկերեն
Բնակչություն1 592 492 մարդ (2016)[1][2]
Ազգային կազմպարսիկներ, ազարիներ, քրդեր, գիլանցիներ, մազանդարանցիներ, լոռեր
Ժամային գոտիUTC+3:30
Հեռախոսային կոդ26
Պաշտոնական կայքkaraj.ir(պարս.)
Քարաջ (Իրան)##
Քարաջ (Իրան)

Քարաջ (պարս.՝ کرج), քաղաք Իրանում։ Քարաջը Ալբորզ օսթանի (նահանգի) վարչական կենտրոնն է, միաժամանակ հանդիսանում է Քարաջ շահրեստանի (գավառի) և համանուն շրջանի կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է 1 592 492 մարդ (2016)[1][2]. ըստ 2016 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ բնակչության թվով չորրորդ քաղաքն է Իրանում։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղակայված է երկրի հյուսիսում՝ Ալբորզի լեռների հարավային ստորոտին։ Մայրաքաղաք Թեհրանից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա՝ արևմտյան ուղղությամբ։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 1 312 մ։

Կլիման չորային է, կլիմայի վրա ազդեցություն են թողնում լեռները, որոնք գտնվում են քաղաքի մերձակայքում։ Ամռանը շոգ է, խիստ սակավաթիվ անձրևներով, ջերմաստիճանն առանձնապես բարձր է լինում հուլիսին և օգոստոսին։ Ձմեռը շատ ցուրտ չէ, բայց կարող են լինել ջերմաստիճանի կտրուկ անկումներ և սառնամանիքներ[3]։ Տեղումնառատ են նոյեմբեր-մարտ ամիսները։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարաջի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև[4].

Տարի 1996 2006[5] 2011 2016
Բնակիչ 940 968 1 377 450 1 614 626 1 592 492

Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը պարսիկներ (53%) և ազարիներ (30%) են, ապրում են նաև քրդեր, գիլանցիներ, մազանդարանցիներ, լոռեր և այլ ազգեր.

Քարաջի բնակչության ազգային կազմը[6]
Ազգային խումբ Տոկոս
Պարսիկներ
  
53%
Ազարիներ
  
30%
Քրդեր
  
7.2%
Գիլանցիներ և մազանդարանցիներ
  
5%
Լոռեր
  
4.1%

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարաջի տարածքում գտնվող առաջին բնակավայրերը թվագրվում են մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի[7]։ Քաղաքի Խուրվին վարչական շրջանը բնակեցված է եղել բրոնզե դարից, իսկ եւ Քելաքի շրջանը՝ երկաթե դարից ի վեր։ Շահրիար գավառի արևմտյան մասում՝ լեռան վրա, գտնվել է Թահթե Ռոստամ հնավայրը, որը կառուցվել էր Պարթևական դարաշրջանում որպես զրադաշտական ատրուշան։

Քաղաքը Թեհրանի հետ կապ էր հաստատում Սեֆյանների ժամանակ կառուցած կամուրջի միջոցով, որը գործել է մինչև նախորդ դարի վերջ։ Նույն դարաշրջանում է կառուցվել նաև Շահ Աբբասի քարվանսարան։ Ղաջարիների տիրապետության ժամանակ՝ 1810-ական թվականներին, այստեղ կառուցվում է Սոլեյմանիեի պալատը՝ որպես պարսից թագաժառանգի ամառանոց[8] (այժմ՝ Թեհրանի համալսարանի գյուղատնտեսության ֆակուլտետ)։ Առանձնապես հայտնի է Մորվարիդ (մարգարտե) պալատը, որը թվագրվում է 20-րդ դարի՝ Փահլավիների շրջանին։

20-րդ դարում քաղաքի ինտենսիվ զարգացումը հնարավորություն տվեց քաղաքին՝ դառնալու Իրանի[3] արդյունաբերական ամենախոշոր կենտրոններից մեկը։ Այժմ այստեղով անցնում են Կասպից ծովից Թեհրան ուղարկվող բեռները։ Քարաջը մայրաքաղաքի հետ կապված է ավտոխճուղով, երկաթգծով և մետրոյի գծով։ Այստեղ է գտնվում «Փայամ» օդանավակայանը[3]։ Այստեղ բացվել են Խարազմի համալսարանը (1919), Գոլշահր մետրոկայանը (1998), Էնղելաբ մարզադաշտը (2001), Ալբորզի բժշկական համալսարանը (2010), քիմիական արդյունաբերության գործարաններ։

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մարգարտե դղյակ (պարս.՝ کاخ مروارید‎` քախե մորավարիդ). կառուցվել է 1966-1968 թվականներին, Մոհամեդ-Ռեզա Փեհլևիի քրոջ՝ Շամս Փեհլևիի պատվերով, Ուեսլի Փիթերսի և Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի նախագծով։ դղյակի մակերեսը 111 հեկտար է։ Դղյակի ներսում գտնվող բոլոր տարածքները նման են մարգարտահատիկների, ինչն էլ անվան ծագման հիմնական պատճառն է[9]։
  • Բացվող այգի (պարս.՝ فاتح՝ ֆաթեհ). գտնվում է Ջահանշահր թաղամասում, անմիջապես այգուն հարող տարածքում կան ավանդական և ժամանակակից[10] ռեստորաններ։
  • Չամրան պարտեզ (պարս.՝ چمران‎). այն մասամբ կազմված է բնական աճող ծառերից, մասամբ՝ արհեստական տնկված[11]։

Դեմավենդ լեռան վրա՝ քաղաքից ոչ շատ հեռու, գործում են լեռնադահուկային հանգստյան գոտիներ, այդ թվում՝ Դիզինը, որը համարվում է լավագույնն Իրանում։ Նաև աչքի են ընկնում Շեմշաքը (իրանական ամենահին հանգստյան գոտին) և Թոշալը[3]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 https://www.citypopulation.de/Iran-MajorCities.html
  2. 2,0 2,1 جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری (перс.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Города Ирана. Кередж | Статья на awaytravel.ru
  4. «Ալբորզ օսթանի քաղաքները» (անգլերեն) 
  5. «Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարդահամար, 1385 (2006)» (Excel) (պարսկերեն)։ էջ 23։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ. սեպտեմբերի 20-ին։ Վերցված է 2022 թ. սեպտեմբերի 25 
  6. «Pars»։ Pars։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-02-17-ին։ Վերցված է 2016-02-12 
  7. L. van den Berghe, La nécropole de Khūrvīn, Istanbul, Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut in het Nabije Oosten, 1964.
  8. Iranica, KARAJ i. Modern City
  9. معرفی مکان های دیدنی کرج
  10. باغ فاتح کرج
  11. پارک چمران کرج