Վիշեու դե Սուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Զինանշան
ROU MM Viseu de Sus CoA.jpg

Viseu de Sus.jpg
ԵրկիրՌումինիա Ռումինիա
Մակերես443,06±0,01 կմ²
ԲԾՄ427±1 մետր
Բնակչություն15 037 մարդ (հոկտեմբերի 31, 2011)[1]
Ժամային գոտիUTC+2 և UTC+3
Փոստային ինդեքսներ435700
Պաշտոնական կայքprimariaviseu.info
##Վիշեու դե Սուս (Ռումինիա)
Red pog.png

Վիշեու դե Սուս (ռումիներեն՝ Vișeu de Sus, գերմաներեն՝ Oberwischau, հունգարերեն՝ Felsővisó, եբրայերեն Ojberwischo), քաղաք Ռումինիայի հյուսիսում՝ Մարամուրեշ շրջանում։ Ընկած է Վիշեու և Վասեր գետերի միախառնման վայրի մերձակայքում։ Այստեղով է անցնում Կարպատյան անտառային երկաթուղին. կայարանից մինչև Ուկրաինայի հետ պետական սահմանը 40 կիլոմետր է։ Քաղաքը, որի բնակչության թվաքանակը 2012 թվականի տվյալներով եղել է 16 501[2], համարվում է Ռումինիայի խոշոր բնակավայրերից մեկը[3]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրը պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1365 թվականի փետրվարի 2-ին։ Դա մի ընծայագիր է, որտեղ նշված է, որ Հունգարիայի թագավորը բնակավայրը նվիրում է Տրանսիլվանիայի (ռումիներեն՝ Մարամուրեշի) վոևոդա Թարա Մարամուրեշուլուիին։

Ներկայիս անվանումով առաջին անգամ հիշատակվել է 1385-ին, իսկ որպես քաղաք՝ 1489-ին:,

1549-ին արդեն հիշատակված է Vișeul Nou («Նոր Վիշեու»), ինչպես նաև՝ Intre Rauri («Գետամիջյա») անվանումներով։

XVIII դարում քաղաքում ստեղծվել է գերմանացիների մեծ գաղթօջախ. նրանք հիմնականում գաղթել-եկել են Տիրոլից ու Ստորին Ավստրիայից։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է անտառափայտի լաստարկումը։

Բնակավայրը, մինչև 1920 թվականին Ռումինիայի կազմի մեջ մտնելը, պատկանել է Ավստրո-Հունգարիային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1941-1944 թթ. դարձյալ տիրել են հունգարացիները։ Պատերազմի ավարտին կրկին վերադարձվել է Ռումինիային։

1944 թվականի գարնանը նացիստներն այստեղ գետտո էին ստեղծել, որտեղ հավաքել են շրջակա բնակավայրերից տեղահանած հրեաներին և մայիսի 17-ից 23-ը ընկած ժամանակահատվածում ուղարկել Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբար[4]։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի բնակչության էթնիկ կազմը ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների.

Բնակչության էթնիկ կազմը 2002 թ.
ռումիններ
  
88.2
հունգարներ
  
3.1
գնչուներ
  
0.4
ուկրաինացիներ
  
1.6
գերմանացիներ
  
6.6
իտալացիներ
  
0.0
այլ
  
0.0

Գործընկեր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լասլո Ֆերենցի (1898–1946), ոստիկանության բարձրաստիճան սպա, հրեազերծման կենտրոնի անդամ, հազարավոր հրեաների տեղահանության կազմակերպիչ[5][6][7]
  • Անտոն-Յոզեֆ Իլկ (* 1951), ազգագրագետ, գրող
  • Թոմաս Պեռլե (* 1987), գրող

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Claus Stephani: Oben im Wassertal. Eine Zipser Chronik. Kriterion Verlag, Bukarest 1970.
  • Claus Stephani: Zipser Volkserzählungen aus der Maramuresch, der Südbukowina und dem Nösner Land. Kriterion Verlag, Bukarest 1981.
  • Claus Stephani: Volkserzählungen der Zipser in Nordrumänien (= Schriftenreihe der Kommission für ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 29). N. G. Elwert, Marburg 1983, ISBN 3-7708-0758-8.
  • Brigitte Stephani: Zipser Hochzeitsbräuche in Oberwischau. In: Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde. Bd. 28, 1985, ISSN 0075-2738, S. 269–282.
  • Claus Stephani: Zipser Mära und Kasska (= Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 43). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0921-1.
  • Brigitte Stephani: Zipser Kinderwelt in Nordrumänien (= Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 46). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0926-2.
  • Claus Stephani: Frauen im Wassertal. Lebensprotokolle aus Ostmarmatien. Rumäniendeutsche Frauen erzählen (= dtv 11255). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1990, ISBN 3-423-11255-7.
  • Brigitte Stephani: Bibliographie zur Volks- und Landeskunde der Zipser Sachsen in Nordrumänien. In: Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde. Bd. 34, 1991, S. 464–487.
  • Claus Stephani: „War einer Hersch, Fuhrmann“. Leben und Leiden der Juden in Oberwischau. Erinnerungsgespräche. Hain, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-445-08562-5 (Rumänisch: A fost un ştetl în Carpaţi. Convorbiri despre viaţa evreilor din Vişeu. Hasefer, Bukarest 2005, ISBN 973-630-089-7).
  • Claus Stephani: Niemandmensch. Bericht einer Gedemütigten (= dtv Sachbuch 30324). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1992, ISBN 3-423-30324-7.
  • Claus Stephani: Das Wassertal in Ostmarmatien. Erzählvorgang und Erzählfunktion in einem multikulturellen, gemischtethnischen Gebiet, dargestellt am Beispiel der Volksmärchen (= Schriftenreihe der Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 1). Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde, München 1996, ISBN 3-00-000830-6 (Zugleich: München, Universität, Dissertation, 1995).
  • Stephan Gaisbauer, Hermann Scheuringer (Hrsg.): KARPATENbeeren. Bairisch-österreichische Siedlung, Kultur und Sprache in den ukrainisch-rumänischen Waldkarpaten. Praesens Verlag, Wien 2006, ISBN 3-7069-0384-9.
  • Anton-Joseph Ilk: Die Unsterblichkeit der Wildfrauen, Verlag Adalbert-Stifter-Institut des Landes Oberösterreich Institut für Literatur und Sprache, Linz, 2017.[8]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 (рум.)INS.
  2. World gazetteer.(չաշխատող հղում)
  3. Oraşul cu cea mai mare întindere din ţară, unde marele scriitor Ion Creangă a luat râie de la caprele Irinucăi
  4. «Les communautés juives de la région pendant l'Holocauste»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-31-ին։ Վերցված է 2020-02-23 
  5. Braham Randolph L. (2016)։ The Politics of Genocide: The Holocaust in Hungary 1։ New York: Columbia University Press։ էջ 487։ ISBN 978-0880337113 
  6. "László Ferenczy". Yad Vashem.
  7. Braham, 2016, էջեր 774–775
  8. Im Stifter Haus։ «Literatur/Geschichte/Wissenschaft um vier, Buchpräsentation»։ stifter-haus.at (German)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-12-17-ին։ Վերցված է 2017-12-16  Archived 2017-12-17 at the Wayback Machine.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիքիճամփորդն ունի Վիշեու դե Սուսին առնչվող զբոսաշրջային տեղեկատվություն։