Սպիտակ ձնծաղիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սպիտակ ձնծաղիկ
Սպիտակ ձնծաղիկ
Սպիտակ ձնծաղիկ
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Ծնեբեկածաղկավորներ (Asparagales)
Ընտանիք Շքանարգիզազգիներ (Amaryllidaceae)
Ցեղ Ձնծաղիկ (Galanthus)
Տեսակ Սպիտակ ձնծաղիկ (G. nivalis)
Միջազգային անվանում
Galanthus nivalis
Կարգավիճակ
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 NT hy.svg
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ

Սպիտակ ձնծաղիկ (լատ.՝ Galánthus nivális), շքանարգիզազգիների ընտանիքի ձնծաղիկների ցեղին պատկանող բույսերի տեսակ։

Բուսաբանական նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Illustration Galanthus nivalis0.jpg

Սոխուկը ձվաձև կամ կոնաձև է, բաց շագանակագույն կամ շագանակագույն կեղևով, 1,2-1,5 սմ տրամագծով և 1,5-2 սմ երկարությամբ։

Տերևները հայտնվում են կոկոնի հետ միաժամանակ և ծաղկման ընթացքում հավասար են կամ զգալիորեն ավելի կարճ ծաղկացողունից։ Տերևները մուգ կանաչ կամ գորշակապույտ են, հարթ նույնիսկ բողբոջման ժամանակ, բավականին բութ են, ծաղկելու ժամանակ մոմային նստվածքով, 8-10 սմ երկարությամբ և 0,4-0,6 լայնությամբ, իսկ ծաղկումից հետո՝ 25 սմ երկարությամբ և 1սմ լայնությամբ[1]։ Ծաղկակիրը գլանաձև է, 7(9)-12 սմ երկարությամբ, իսկ թևերը՝ 2,5-3 սմ երկարությամբ[1], ծաղկակոթը համաչափ է, ավելի երկար կամ ավելի կարճ թևերով։ Ծաղիկները միայնակ են, սպիտակ, կանաչ տերևների վերջում՝ պայտաձև բծերով, զանգակձև, փակ վիճակում հիշեցնում են կաթիլ, խոնարհված են։ Ծաղկապատյանը բաղկացած է վեց առանձին տերևներից։ Ծաղկապատյանի արտաքին տերևները երկարավուն-հակաձվաձև են, 1,5-2,5 սմ երկարությամբ և 0,7-1,1 սմ լայնությամբ, ներքին-սեպաձև, 0,7-1,2 սմ երկարությամբ և 0,4-0,7 սմ լայնությամբ[1]։ Առէջներն ունեն 0,6-0,7 սմ երկարություն[1], փոշանոթը սրածայր է։ Սերմնարանի երկարությունը 0,3-0,4 սմ է[1]։ Ծաղկում է հունվար-ապրիլ ամիսներին։

Պտուղը մսոտ տուփիկ է, սերմերը երկարավուն են, հյութալի ելունդով։

Քրոմոսումների թիվը 2n = 24 է[1]։

Տարածում և էկոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աճում է Կենտրոնական Եվրոպայում՝ Ավստրիայում, Չեխիայում, Սլովակիայում, Գերմանիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Շվեյցարիայում, Արևելյան Եվրոպայում՝ Ռումինիայում, Մոլդովայում, Ուկրաինայում, Նիժնի Դոնում (հարավային մաս), Հարավային Եվրոպայում՝ Իտալիայում, ներառյալ Սիցիլիան, Ֆրանսիան, Իսպանիան, Բալկաններում՝ Ալբանիա, Հունաստան, Թուրքիա , նախկին Հարավսլավիայի երկրներում՝ Կովկաս, Արևմտյան Անդրկովկասում (Աբխազիա, Բաթումի, Օսիա), Արևելյան Անդրկովկասում (Թբիլիսի)[2][3]։

Հանդիպում է ստորին, միջին և ալպյան գոտիներում, անտառաեզրերում, թփերի մեջ, բաց վայրերում։

Գյուղատնտեսական նշանակություն և կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փետրվար-ապրիլ ամիսներին մեղուներին նեկտար տվող ամենավաղ մեղրատու բույսն է[4]։

Դեկորատիվ այգեգործության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենուրեք չափավոր կլիմայական գոտում օգտագործվում է մշակույթի մեջ։ Ուշագրավ է վաղ ծաղկման շրջանում յուրահատուկ ծաղիկներով։ Ունի ավելի քան հիսուն սորտ[5]։

Բժշկության մեջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բույսը թունավոր է։

Սոխուկներում պարունակում է նարվեդին, բույսի բոլոր մսերում կա գալանտամին[6]։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ The Plant List–ի (2013) տվյալների բազայի տեղեկատվության՝ տեսակի հոմանիշների մեջ մտնում են հետևյալ անվանումները[7]

  • Chianthemum nivale (L.) Kuntze
  • Galanthus alexandri Porcius
  • Galanthus imperati Bertol.
  • Galanthus melvillei Voss
  • Galanthus montanus Schur
  • Galanthus nivalis var. atkinsii Mallett
  • Galanthus nivalis var. hololeuca Celak.
  • Galanthus nivalis subsp. imperati (Bertol.) K.Richt.
  • Galanthus nivalis var. majus Ten.
  • Galanthus nivalis var. minus Ten.
  • Galanthus nivalis f. pictus K.Malý
  • Galanthus nivalis f. pleniflorus P.D.Sell
  • Galanthus nivalis var. scharlockii Casp.
  • Galanthus nivalis var. spitzneri Podp.
  • Galanthus scharlokii (Casp.) Baker
  • Galanthus umbricus Dammann

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Артюшенко, 1970
  2. Флора СССР, 1935, էջ 478
  3. см. карточку таксона, ссылка на GRIN
  4. Абрикосов Х. Н. и др. Подснежник // Словарь-справочник пчеловода / Сост. Федосов Н. Ф.. — М.: Сельхозгиз, 1955. — С. 271. «Архивированная копия»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-01-07-ին։ Վերցված է 2011-10-01 
  5. Головкин Б.Н. и др. Декоративные растения СССР. — М.: Мысль, 1986. — С. 71. — 320 с.
  6. «Dr. Duke’s Phytochemical and Ethnobotanical Databases. [Online Database] 18 May 2008»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2004-11-10-ին։ Վերցված է 2008-05-18 
  7. см. карточку таксона, ссылка на TPL.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]