Ռազմական տնտեսություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակվա գերմանական պաստառ, որը տեղեկացնում է բնակչությանը, թե ինչպես խնայել օճառն ու յուղը պատերազմի ժամանակ:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակվա պաստառ, որը ԱՄՆ-ի ժողովրդին կոչ էր անում աջակցություն ցուցաբերել ամերիկյան նավատորմը հեռադիտակներով ապահովելու գործին:
«Ազատության փոխառությունը հայրենասիրության կանխիկ արձանագրումն է», - նշված է ԱՄՆ-ի պատերազմական տարիների Սննդամթերքի վարչության կրթական բաժնի բացիկի վրա:
Ռազմական ծախսերը առանձին երկրներում՝ 2007 թվականի դրությամբ:

Ռազմական տնտեսություն (անգլ.՝ War economy, ռուս.՝ Вое́нная эконо́мика, գերմ.՝ Kriegswirtschaft, ֆր.՝ Économie de guerre), պետության կամ հասարակության տնտեսության մի ճյուղ, որը լայն ըմբռնմամբ ներառում է ռազմական գործի բոլոր տնտեսական հարցերը, ապահովում է պետության, հասարակության պաշտպանական (ռազմական) ներուժը (պաշտպանական պոտենցիալ, ռազմական պոտենցիալ): Բացի այդ, «ռազմական տնտեսություն», իսկ ավելի ճիշտ՝ «ռազմական տնտեսագիտություն» տերմինով նշանակվում է գիտության այն ճյուղը և ուսումնական առարկան, որը զբաղվում է պետությունում, հասարակությունում ռազմական գործի, ռազմական պաշտպանության, բանակաշինության կամ ռազմական շինարարության, զինված ուժերի պահպանման և զարգացման տնտեսական ապահովման օրինաչափությունների և նման այլ հիմնախնդիրների ուսումնասիրմամբ:[1]

Արևմտյան մոտեցումը ռազմական տնտեսությանը. «Պատերազմական ժամանակաշրջանի տնտեսություն»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուրօրինակ է ռազմական տնտեսության սահմանումը արևմտյան տնտեսագիտության, քաղաքագիտության և ռազմագիտության մեջ: Արևմտյան տնտեսագիտական, քաղաքագիտական և ռազմագիտական տեսակետից՝ ռազմական տնտեսությունը չնախատեսված հանգամանքների մի ամբողջություն է, որը պետք է հաշվի առնի արդիական պետությունը՝ իր տնտեսությունը պատերազմին պատրաստելու, այսինքն՝ ռազմական արտադրության համար մոբիլիզացնելու նպատակով: Կարելի է նկատել, որ «ռազմական տնտեսություն» հասկացությունը Արևմուտքում ընբռնվում է ավելի շատ որպես «պատերազմական տնտեսություն» կամ առավել ճիշտ ձևակերպմամբ՝ «պատերազմական ժամանակաշրջանի տնտեսություն»:

Ֆիլիպ Լե Բիյոնը (fr:Philippe Le Billon) ռազմական տնտեսությունը նկարագրում է որպես «բռնությանն օժանդակելու նպատակով ռեսուրսների արտադրության, մոբիլիզացման և բաշխման համակարգ»: Որոշակի միջոցներ են ձեռնարկվում, այդ թվում՝ հարկային դրույքների բարձրացումը, ինչպես նաև՝ ռեսուրսների բաշխման ծրագրերի ներմուծումը: Անշուշտ, ինքնըստինքյան հասկանալի է, որ յուրաքանչյուր երկիր իր տնտեսության վերակոնֆիգուրացիան կատարելու իր յուրահատուկ մոտեցումն ունի:

Շատ պետություններ պատերազմների ընթացքում մեծացնում են իրենց տնտեսության պլանավորման աստիճանը: Շատ դեպքերում դա տարածվում է նաև պարենամթերքի բաշխման վրա: Որոշ դեպքերում պարտադիր զինծառայություն է մտցվում քաղաքացիական պաշտպանության համակարգում, ինչպես, օրինակ՝ «Կանանց ցամաքային բանակը» (անգլ.՝ Women's Land Army) և «Բևինի տղաները» (անգլ.՝ Bevin Boys[2]) Միացյալ թագավորությունում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի պաստառ Մեծ Բրիտանիայում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմական պատմությունը վկայում է պատերազմի և տնտեսության միջև ամենասերտ կապի գոյության մասին:[3] Գերմանացի նշանավոր իմաստասեր, տնտեսագետ և քաղաքագետ Ֆրիդրիխ Էնգելսը, ուսումնասիրելով զինված ուժերի ստեղծման և պատերազմների պատմությունը, մշակելով ռազմական գիտության հիմնադրույթները, արմատական դրույթները, հանգել է հետևյալ եզրակացությանը. «Ոչինչ այնպես կախված չէ տնտեսական պայմաններից, որքան հենց բանակը և նավատորմը: Սպառազինությունը, կազմը, կազմակերպվածքը, մարտավարությունը և ռազմավարությունը կախված են նախ և առաջ տվյալ պահին ձեռք բերված արտադրության և հաղորդակցության միջոցների աստիճանից»: (Friedrich Engels, Anti Duehring, Ֆրիդրիխ Էնգելս, Անտի Դյուրինգ, ըստ ռուսերեն հրատարակության):[4][5] Այսինքն՝ դեռևս մարդկային հասարակության պատմության նոր ժամանակաշրջանում քաղաքագիտության և ռազմական քաղաքագիտության մեջ պարզ է եղել, որ պատերազմի վարման եղանակները զգալիորեն պայմանավորված են մարդկային հասարակության տնտեսական հիմքից, նյութական արտադրության զարգացման տվյալ պահին առկա մակարդակից:

Եվրոպական ռազմագետներին և գործնական զինվորականներին դեռևս XVIII դարի երրորդ քառորդում հիանալի հայտնի էր, որ ռազմական գործի հիմքը կազմում է ժողովուրդների կյանքի տնտեսական կարգը: Մասնավորապես Գերմանական երկրորդ ռայխի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի կապիտան Մաքս Յենսը 1876 թվականի ապրիլի 20-ին ներկայացրել էր մի զեկույց՝ «Մաքիավելին և համընդհանուր զինապարտության գաղափարը» վերտառությամբ, որտեղ բառացիորեն նշել է վերոհիշյալ միտքը: Պատահական չէ, որ Ֆրիդրիխ Էնգելսը իր՝ 1877-1878 թթ. գրված «Անտի-Դյուրինգ» աշխատությունում մեջբերել է գերմանական գլխավոր շտաբի սպայի վերոհիշյալ կարևոր միտքը՝ «Ռազմական գործի հիմքը կազմում է ժողովուրդների կյանքի տնտեսական կարգը»: Նաև դրանից ելնելով է, որ գերմանացի հայտնի իմաստասերը եզրակացնում է. «Բանակների ամբողջ կազմակերպվածքը և նրանց կողմից կիրառվող մարտի վարման եղանակը, իսկ դրա հետ միասին՝ հաղթանակները և պարտությունները սկսում են կախված լինել տնտեսական, այսինքն՝ նյութական պայմաններից...»[6]

Թեպետ ռազմական պատմությունը և նրա մասը կազմող՝ պատերազմների պատմությունը վկայում են, որ պատերազմի և տնտեսության միջև սերտագույն կապ է եղել դեռևս վաղնջական ժամանակներից, և տնտեսական ու բարոյական գործոնները կարևոր դեր են խաղացել ռազմական գործի զարգացման բոլոր փուլերում, սակայն ռազմագետների, քաղաքագետների, այդ թվում՝ ռազմական քաղաքագետների համար ակնհայտ է, որ պատերազմի և տնտեսության միջև կապն առավել խորը և բազմակողմանիորեն սկսում է ի հայտ գալ սոսկ իմպերիալիզմի կամ կայսերապաշտության ժամանակաշրջանում: Այդ ժամանակաշրջանը սկիզբ է առել XIX դարի վերջից և XX սկզբից, հանգեցնելով Առաջին, իսկ ապա՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին: Հենց այդ ժամանակաշրջանում է, որ պատերազմին սկսեցին մասնակցել ոչ միայն այս կամ այն երկրի զինված ուժերը, այլև այս կամ այն երկիրն ամբողջությամբ: Հենց այդ ժամանակաշրջանում է, որ պատերազմի ընթացքն ու պատերազմի ելքը սկսեցին հիմնականում կախված լինել պատերազմող երկրների թիկունքի ամրությունից:[7] Պատերազմող երկրի թիկունք հասկացությունը իր մեջ ներառում է առնվազն տվյալ երկրի ազգային կամ ժողովրդական տնտեսությունն ու ազգի կամ ժողովրդի բարոյական ոգին:[8]

Բազում ականավոր պետական գործիչների հուզում էին ռազմական տնտեսության հարցերը, տնտեսություն, որը ծագեց ռազմական գործի ծագման հետ միասին: Մի շարք եվրոպական երկրներում և Ռուսաստանում ռազմական տնտեսության վերաբերյալ գիտական աշխատությունները ի հայտ եկան XIX դարում: XIX դարի վերջին — XX դարի սկզբին զանազան պետություններում առավել ակտիվորեն սկսեցին լույս ընծայվել գիտական աշխատություններ, որոնք նվիրված էին զինված ուժերի, ռազմական գործողությունների և ռազմական տնտեսության փոխադարձ կապին:

Ժողովրդական տնտեսության ճյուղ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմական տնտեսության զարգացումը անքակտելիորեն կապված է պետության, հասարակության տնտեսական ներուժի, տնտեսական պոտենցիալի ընդհանուր զարգացմանը, ռազմական գործողությունների (պատերազմ) պայմաններում տնտեսության գործառնության հնարավորություններին, ինչպես նաև թե՛ խաղաղ, թե՛ պատերազմական ժամանակաշրջաններում զինված ուժերի պահանջմունքների բավարարմանը:

Ռազմական տնտեսությունը ներառում է պաշտպանական տնտեսության, ռազմական արդյունաբերության հզոր ճյուղերի ստեղծումը, դրանց արտադրական հնարավորությունների աճը, պետության տարածքում պաշտպանական (ռազմական) ձեռնարկությունների համապատասխան աշխարհագրական տեղաբաշխումը, դրանց միջև կայուն տնտեսական և գիտատեխնիկական կապերի հաստատումը, նոր տեխնոլոգիաների յուրացումը, էներգետիկայի նախապատրաստումը, գյուղատնտեսության, առողջապահության, պետական կապի ցանցի, փոխադրամիջոցների և հաղորդակցության ուղիների ցանցի զարգացումը՝ հաշվի առնելով ռազմագործողությունների, ռազմական օպերացիաների անցկացումը, ինչպես նաև հասարակության ու տնտեսության քաղաքացիական պաշտպանության միջոցառումների կազմակերպումը և իրականացումը:

Ռազմական տնտեսությունը քաղաքացիական տնտեսությունից առանձնացված չէ: Տնտեսության ճյուղերի ու ձեռնարկությունների մի ամբողջ շարք արտադրում է, թե՛ քաղաքացիական, և թե՛ ռազմական արտադրանք, ակմ էլ այնպիսի արտադրանք, որը օգտագործվում է տբտեսության թե՛ ռազմական, թե՛ քաղաքացիական ճյուղերում (երկակի նշանակության արտադրանք): Նման արտադրանքի օրինակներից են՝ կոշկեղենը, կտորեղենը, հագուստը, պարենը, փոխադրամիջոցները և այլն:

«Դա բացատրվում է նրանով, որ ռազմական տնտեսությունը թե՛ որպես առարկայական իրականություն, և թե՛ որպես գիտություն զարգանում է յուրահատուկ պայմաններում: Նրա յուրահատկությունը կայանում է նրանում, որ ռազմական տնտեսությունը հանդիսանում է, մի կողմից՝ ժողովրդական տնտեսության մի մասը, որին հատուկ են շուկայական համապատասխան հարաբերությունները՝ պահանջարկի և առաջարկի միջոցով նրա ներսում կատարվող գործընթացների կարգավորմամբ: Մյուս կողմից՝ ռազմական տնտեսությունը սպասարկում է մի համակարգի, որը կոչվում է պետության ռազմական կազմակերպվածք, որին ներհատուկ է զուտ կենտրոնացված կառավարումը, գործառնության վերջնական արդյունքների, այսինքն՝ պետության ռազմական անվտանգության ապահովման համար ամենաբարձր պատասխանատվությամբ:»[9]

Կաղապար:Գլխավոր

Ռազմական բյուջեով առաջատար յոթ երկրները 2011 թվականին:
Գլխավոր աղբյուր՝ Ստոկհոլմի (Շվեդիա) SIPRI գիտահետազոտական ինստիտուտի 2012 թվականի տարեգիրքը:

Ռազմական տնտեսության գործառնական կառուցվածքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմական տնտեսության մեջ ներառվում են ռազմական արտադրանքի բազմազան տեսակների արտադրության, դրանց բաշխման, փոխանակման և օգտագործման ոլորտները:

Ռազմական տնտեսության գործառնական կառուցվածքը իրենից ներկայացնում է միմյանց փոխկապակցված հետևյալ երեք սեկտորների միասնություն.[10][11]

  1. Վերջնական ռազմական արտադրանքի արտադրություն (մարտական տեխնիկա և սպառազինություն),
  2. Ռազմական արտադրանքի արտադրման միջոցների արտադրություն (պաշտպանական արտադրություն).
  3. Պաշտպանական արտադրությունում զբաղված մարդկանց, ինչպես նաև զինված ուժերի անձնակազմի օգտագործման համար առարկաների արտադրություն:

Ռազմական տնտեսության նման կառուցվածքը պայմանավորում է նրա առանձնահատկությունը, բնութագրական գծերը, որով նա տարբերվում է ազգային կամ ժողովրդական տնտեսության մյուս ճյուղերից:[12][13]

Վերջնական ռազմական արտադրանքի արտադրությունը ռազմական տնտեսության գլխավոր կառուցվածքային տարրն է: Այդտեղ արտադրվում է ռազմական նշանակության արտադրանքի ամբողջ տեսականին, որոնք անմիջականորեն օգտագործվում են զինված ուժերի կողմից թե՛ խաղաղ, թե՛ պատերազմական ժամանակաշրջաններում:[14][15]>

Ռազմական նշանակության ապրանքների ամբողջ համախումբը կարելի է բաժանել երկու խմբի.

1-ին խումբը՝ մարտական տեխնիկան ու սպառազինությունն է, զինված պայքարի մղման միջոցները, որոնք բնորոշում են զինված ուժերի տեխնիկական հանդերձվածությունn ու հագեցվածությունը, հանդիսանում են պատերազմում հաղթանակի հասնելու անմիջական նյութական հիմքը:[16][17]

2-րդ խումբը՝ այն ապրանքներն են, որոնք ապահովում են զինված ուժերի անձնակազմի կենսագործունեությունը (հանդերձանք, համազգեստ, պարենամթերք, դեղամիջոցներ և այլք):[18]

Բնականաբար, վերջնական ռազմական արտադրանքի կառուցվածքում առաջատար, վճռորոշ տեղը գրավում են զինված պայքարի մղման միջոցները: Դրանց մշակումը և արտադրությունը կանխորոշել են բուն ռազմական արտադրության կազմավորումն ու մշտական գործառնությունը՝ առանձնահատուկ աշխատակարգով՝ ռեժիմով:[19][20]

Ռազմական արտադրանքի այդ խմբի ապրանքների պատրաստման համար անհրաժեշտ են բարձրորակ աշխատանքային ռեսուրսներ և հատուկ արտադրական հզորություններ:[21][22]

Բուն ռազմական արտադրանքի առանձնացումը արտադրական գործունեության մյուս բոլոր տեսակներից՝ որպես պատերազմի և տնտեսության փոխազդեցության արդյունք, պայմանավորված է անմիջականորեն զինված պայքարում օգտագործվող ռազմական նշանակության ապրանքների արտադրության առանձնահատկություններով: Ընդ որում, նման առանձնացումն առավել վառ կերպով արտահայտվեց XX դարի երկու համաշխարհային և բազմաթիվ տեղական՝ լոկալ պատերազմներում:[23][24]

Նույնիսկ 20-րդ դարի վեջին և 21-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներում, չնայած երկակի նշանակության տեխնոլոգիաների լայն ներդրմանը, բուն ռազմական արտադրանքի արտադրության առնաձնացման վերոհիշյալ միտումը պահպանվում է: Դա կապված է ռազմական ապրանքների տեսականու ընդլայնմանը, նրանց յուրահատկություններին ներկայացվող պահանջների մշտապես մեծացմանը: Ռազմական արտադրության ապրանքների անվանակարգը, դրանց որակն ու քանակը մշտապես փոփոխվող բնույթ ունեն, ինչը պայմանավորված է միջպետական և դաշնախմբային մակարդակով մրցակցությամբ և ռազմատեխնիկական հակամարտություն: «Սառը պատերազմի» ժամանակաշրջանում՝ ձգձված, երկարատև բնույթ ստացած սպառազինությունների լայնածավալ մրցավազքը հանգեցրեց բուն ռազմական արտադրության նշանակալից ընդլայնմանը:[25][26]

Վերջին տարիներին աշխարհի առաջատար երկրների ռազմական տնտեսությունում էական փոփոխություններ են կատարվում: Զինված ուժերի անձնակազմի, սպառազինության ու տեխնիկայի և ռազմական բյուջեների կրճատման, ինչպես նաև ռազմական արտադրության կոնվերսիայի պայմաններում, համապատասխանաբար կրճատվում է նաև արտադրվող ռազմական նշանակության ապրանքների ծավալը:[27][28]

Նշելով հանդերձ բուն ռազմական արտադրության յուրահատկությունը, պետք է այնուամենայնիվ նկատի ունենալ, որ այդ բուն ռազմական արտադրության առանձնացվածությունը հարաբերական հասկացություն է: Այն արտահայտվում է ազգային տնտեսության կամ ժողովրդական տնտեսության մյուս ոլորտներից կազմակերպվածքային, արտադրական և տեխնոլոգիական որոշակի առանձնացվածությամբ: Սակայն միևնույն ժամանակ ռազմական տնտեսության այդ գործառնական սեկտորը սերտ կապեր ունի ամբողջ ժողովրդական տնտեսության հետ, տնտեսական ռեսուրսները հարմարեցնելով և օգտագործելով իր առանձնահատուկ նպատակների համար:[29][30]

Բուն ռազմական արտադրությունը իրենից ներկայացնում է արտադրական ճյուղերի մի համալիր, որոնք մասնագիտանում են ռազմական արտադրանքի կոնկրետ տեսակների, տիպերի մշակման ու արտադրման գծով: Դա պայմանավորված է բուն ռազմական արտադրությունում աշխատանքի և մասնագիտացումների բաժանմամբ, ինչը թույլ է տալիս առավել արդյունավետ օգտագործել տնտեսական ռեսուրսները և արտադրել բարձրորակ ռազմական արտադրանք:[31][32]

Ռազմատնտեսական ներուժ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռազմատնտեսական պոտենցիալ

Ռազմատնտեսական ներուժը կամ ռազմատնտեսական պոտենցիալը երկրի, երկրների դաշնախմբի (երկրների կոալիցիայի) օբյեկտիվ հնարավորություններն են, որոնք կարող են օգտագործվել նրա պաշտպանական հզորության ամրապնդման և պատերազմի վարման համար։ Ռազմատնտեսական պոտենցիալը որոշվում է պետության սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական կարգով, արտադրության ծավալով ու կառուցվածքով, արդյունաբերության (առաջին հերթին՝ ծանր և ռազմական) արտադրական կարողությունների առկայությամբ, գյուղատնտեսության զարգացմամբ, հաղորդակցության ճանապարհների վիճակով, համապատասխան տրանսպորտային միջոցների ու կապի գոյությամբ, բնակչության թվով ու բարոյաքաղաքական մակարդակով, գիտության ու տեխնիկայի զարգացման աստիճանով, ֆինանսների վիճակով, բնական ռեսուրսների առկայությամբ և դրանց յուրացման աստիճանով, արտադրողական ուժերի տեղաբաշխմամբ, արտադրության կոոպերացման, ներքին ու արտաքին տնտեսական կապերի մասշտաբներով ու խորությամբ, նյութական միջոցների ու ռեզերվների պաշարներով։ Ռազմատնտեսական ներուժի կարևոր ցուցանիշներից է ազգային տնտեսության հիմնական ճյուղերի ձեռնարկությունները կարճ ժամանակամիջոցում ռազմական արտադրության փոխադրելու հնարավորությունը։[33]

Ռազմական գիտության բաղկացուցիչ մաս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռազմական տնտեսագիտություն

Ռազմական տնտեսությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ Ռազմական տնտեսագիտությունը ռազմական գիտության բաղկացուցիչ մասերից մեկն է:[34]


«Ռազմական տնտեսագիտություն» գիտաճյուղի և ուսումնական առարկայի բաղադրակազմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [1]
  2. Bevin Boys – BERR Archived 14 July 2009 at the Wayback Machine.
  3. Шигалин Григорий Иванович. Военная экономика в первую мировую войну. М.: Воениздат, 1956. — 332 с.: «Военная история свидетельствует о самой тесной связи между войной и экономикой». [2]
  4. Фридрих Энгельс, Анти-Дюринг, III. Теория насилия (продолжение). Москва, Госполитиздат, 1950, стр. 156. Տե՛ս նաև՝ Ф. Энгельс. Избранные военные произведения, Воениздат, 1956, стр. 11. Մեջբերումը՝ ըստ Ճարտարագիտա-տեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Գ.Ի.Պոկրովսկու՝ «Գիտությունը և տեխնիկան արդիական պատերազմներում» գրքի (ռուսերեն), 2-րդ ճշգրտված և լրացված հրատարակություն: ԽՍՀՄ Ռազմական հրատարակչություն, Մոսկվա, 1959: ռուս.՝ Генерал-майор инженерно-технической службы, профессор, доктор технических наук Г.И.Покровский. Наука и техника в современных войнах. Издание 2-е, исправленное и дополненое. Военное издательство Министерства обороны Союза ССР. Москва, 1959 год. | «Ничто так не зависит от экономических условий, как именно армия и флот. Вооружение, состав, организация, тактика и стратегия зависят прежде всего от достигнутой в данный момент ступени производства и от средств сообщения». [3]
  5. Ճարտարագիտա-տեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Գ.Ի.Պոկրովսկի: «Գիտությունը և տեխնիկան արդիական պատերազմներում» (ռուսերեն): 2-րդ ճշգրտված և լրացված հրատարակություն: ԽՍՀՄ Ռազմական հրատարակչություն, Մոսկվա, 1959: ռուս.՝ Генерал-майор инженерно-технической службы, профессор, доктор технических наук Г.И.Покровский. Наука и техника в современных войнах. Издание 2-е, исправленное и дополненое. Военное издательство Министерства обороны Союза ССР. Москва, 1959 год. [4]
  6. Մեջբերումը՝ ըստ «Ռուսաստանի սոցիալ-տնտեսական պատմություն. Քրեստոմատիա» գրքի: Հատոր 3-րդ, մաս 2-րդ: Հոդվածներ և տեղեկանքային նյութեր: Մոսկվայի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետ: Մոսկվա, 2014թ.: Գիտական խմբագիր՝ տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Ա.Գ.Խուդոկորմով: ռուս.՝ Социално-экономическая история России. Том 3, часть 2. Статьи и справочные материалы. Научный редактор доктор экономических наук, профессор А. Г. Худокормов. Московский государственный университет. Экономический факультет. Москва, 2014 год. [5]:
  7. Шигалин Григорий Иванович. Военная экономика в первую мировую войну. М.: Воениздат, 1956. — 332 с.: «Военная история свидетельствует о самой тесной связи между войной и экономикой». [6]
  8. Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեան: Ռազմական քաղաքագիտություն: 1-ին մաս: Գլուխ 3: Երևան, 2014թ.: էջ 139:
  9. Թարգմանված է ռուսերենից՝ Վիկուլով Ս.Ֆ. Ռազմագիտական կադրերի պատրաստման հիմնախնդիրներ: |«Անկախ ռազմական տեսություն» շաբաթաթերթ (ռուս.՝ «Независимое военное обозрение»), 21 դեկտեմբերի 2012 թվական: |«Это объясняется тем, что военная экономика и как объективная реальность и как наука развивается в специфических условиях. Специфика состоит в том, что военная экономика является, с одной стороны, частью экономики народного хозяйства, которой свойственны рыночные отношения с регулированием происходящих в ней отношений через спрос и предложение. С другой – она обслуживает систему, именуемую военной организацией государства с её сугубой централизацией управления, высочайшей ответственностью за конечные результаты функционирования — обеспечение военной безопасности государства». |Викулов С.Ф. Проблемы подготовки военно-научных кадров |Независимое военное обозрение, 21 декабря 2012 года.
  10. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [7]
  11. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [8]
  12. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [9]
  13. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [10]
  14. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [11]
  15. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [12]
  16. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [13]
  17. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [14]
  18. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [15]
  19. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [16]
  20. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [17]
  21. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [18]
  22. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [19]
  23. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [20]
  24. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [21]
  25. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [22]
  26. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [23]
  27. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [24]
  28. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [25]
  29. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [26]
  30. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [27]
  31. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [28]
  32. Econtool համացանցային կայք: Функциональная структура военной экономики. [29]
  33. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 9, էջ 588: [30]
  34. Значение слова "Экономика военная" в Большой Советской Энциклопедии. [31]


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լրացուցիչ գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Moeller, Susan. (1999). "Compassion Fatigue", Compassion Fatigue: How the Media Sells Disease, Famine, War and Death. New York & London: Routledge. 6 - 53.
  • Goldstein, Joshua S. (2001). War and gender: How gender shapes the war system and vice versa. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Le Billon, Dr. Philippe (2005) Geopolitics of Resource Wars: Resource Dependence, Governance and Violence. London: Frank Cass, 288pp.
  • Roosevelt, Franklin Delano. "The Great Arsenal of Democracy".
  • Durham, Robert. "Supplying the Enemy: The Modern Arms Industry & the Military–Industrial Complex". Google Books. Lulu.com, 2015. Retrieved 1 August 2015.
  • Jump up to: a b c d e Henretta, Edwards, Self, James A., Rebecca, Robert O. (2011). America's History. New York: Bedford/St. Martin's. pp. 672+.
  • Creel, George (1920). How We Advertised America: The First Telling of the Amazing Story of the Committee on Public Information That Carried the Gospel of Americanism to Every Corner of the Globe. New York: Harper and Bros. pp. 84–88, 90–92.
  • Tassava, Christopher. "The American Economy During World War II". EH.net. Retrieved 2012-04-04.
  • Blum, Matthias (December 2011). "Government Decisions Before and During the First World War and the Living Standards in Germany During a Drastic Natural Experiment". Explorations in Economic History. 48 (4): 556–567. doi:10.1016/j.eeh.2011.07.003. Retrieved 2012-03-27.
  • Trueman, Chris. "The Nazis and the German Economy". History Learning Site. HistoryLearningSite.co.uk. Retrieved 2012-04-18.
  • Boldorf, Marcel; Scherner, Jonas (April 2012). "France's Occupation Costs and the War in the East: The Contribution to the German War Economy, 1940-4" (PDF). Journal of Contemporary History. 47 (2): 291–316. doi:10.1177/0022009411431711. Retrieved 2012-04-25.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կաղապար:Ռազմական գործ Կաղապար:Տնտեսություն