Ջոն Դաուլենդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն Դաուլենդ
Ջոն Դաուլենդ.gif
Հիմնական տվյալներ
Ծնվել էհունվարի 2, 1563
Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն
ԵրկիրFlag of England.svg Անգլիայի թագավորություն
Մահացել էոչ ուշ քան փետրվարի 20 (մարտի 2), 1626
Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն
Ժանրերդասական երաժշտություն
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր, lutenist, հեղինակ-կոմպոզիտոր, երաժիշտ և երգիչ
Գործիքներլյուտնյա
ԿրթությունՔրայսթ Չյորչ
John Dowland Վիքիպահեստում

Ջոն Դաուլենդ[1][2][3][4][5] կամ Դոուլենդ[6][7] (անգլ.՝ John Dowland, հունվարի 2, 1563, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն - ոչ ուշ քան փետրվարի 20 (մարտի 2), 1626, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն), անգլիացի կոմպոզիտոր և լյուտնիստ։

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատելով XVI-XVII դարերի որոշ վկայություններից «Դաուլենդ» (Dowland) բառի առաջին վանկի բնօրինակի (հին) արտասանությունը ենթադրել է դիֆթոնգ «oու»[8] (ինչպես know բառում): Ժամանակակից անգլախոս աշխարհում հաստատվել է անվան արտասանությունը երկբարբառ «աու» հնչեղության միջոցով (ինչպես now բառով): Հետագայում տեքստում օգտագործվում է ժամանակակից ձևը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաուլենդի մանկության և պատանեկության մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ: 1580 թվականին ծառայել է Փարիզում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանին, այնտեղ էլ մկրտվել է որպես կաթոլիկ։ 1584 թվականից մինչև 1588 թվականը Օքսֆորդի համալսարանում (Christ Church քոլեջում) ստացել է երաժշտության բակալավրի աստիճան։ 1594 թվականին անհաջողությամբ ելիզավետայի բակում հավակնում էր լյուտնիստի պաշտոնին, որից հետո մեկնել է Հռոմ, որտեղ հույս ուներ շփվել հայտնի կոմպոզիտոր (և լյուտնիստ) Լուկա Մարենցիոյի հետ: Իտալիա տանող ճանապարհին այցելել են գերմանական արիստոկրատական մի շարք բակեր՝ Վոլֆենբյուտելում և Կասելում։ Ֆլորենցիա գալով՝ նա ներքաշված է եղել անգլիացի կաթոլիկների շրջանում աքսորի մեջ, որոնք դավադրություն են հյուսել ընդդեմ Եղիսաբեթ թագուհու։ Դաուլենդը նրանց հետ ոչ մի ընդհանուր բան չի ցանկացել ունենալ։ Նա հրաժարվել է Հռոմում Մարենցիոյի հետ հանդիպելու գաղափարից և անմիջապես գնացել է ետ՝ կանգառ անելով Նյուրնբերգում։ Հավանաբար, 1596 թվականին նա կրկին հայտնվել է Անգլիայում: 1597 թվականին տպագրվել է Դաուլենդի «The First Booke of Songes» ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն, որի տիտղոսաթերում հեղինակը իրեն ներկայացնում է «երկու համալսարանների երաժշտության բակալավր»:

1598-1606 թվականներին Դաուլենդը զբաղեցրել է Դանիայի թագավոր Քրիստիան IV-ի արքունիքում գտնվող լյուտնիստի պաշտոնը, որտեղ առատորեն վարձատրվել է։ 1609 թվականին Լոնդոնում հրատարակվել է լատիներենից Դաուլենդի թարգմանած Անդրեաս Օրնիտոպարխուսի «Միկրոլոգը մասնագիտացված երաժշտության մասին» տրակտատը (լատ.՝ Musicae activae micrologus, 1517)[9]։ 1612 թվականից մինչ օրվա վերջը, Դաուլենդ-լյուտնիստը եղել է Հակոբ Առաջինի արքունիքում: 1621 թվականից նա սկսել է վկայակոչել որպես «դոկտոր Դաուլենդ», սակայն, թե որտեղ և ինչ հանգամանքներում է կոմպոզիտորը գիտական աստիճան ստացել, պարզ չէ:

Ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաուլենդի երգերի մեծ մասը ստեղծվել է լյութնայի համար։ Դրանք եղել են անհատական պիեսների մի քանի ժողովածուներ (հիմնականում պարային հիմքերով՝ պավանաներ, գալյարդներ, ալլեմանդաներ, ժիգիներ, գրաունդներ և այլն, ընդամենը՝ 110-ից ավելի), երգեր («արիաներ») ձայնի և լյուտնյայի համար, կոնսորտներ (այդ թվում՝ լյուտնյայի մասնակցությամբ)։ Դաուլենդի գործիքային երաժշտության մեջ հաճախ չեն գործածվել հայտնի («ժողովրդական») մեղեդիները, օրինակ, այն ժամանակ չափազանց հայտնի «Une jeune fillette» և «Susanne un jour» մեղեդիները[10]։

Դաուլենդի երաժշտության մեղեդայնությունն ընդհանուր առմամբ տխուր է, երազական, նույնիսկ մելամաղձոտ: Հատկանշական է նրա պիեսներից մեկի անունը «Միշտ Դաուլենդ, միշտ սգացող» (լատ՝ Semper Dowland, semper dolens) խորագիրը հիմնված է Dowland և լատ.՝ dolens հարանուն նմանությա վրա։

Դաուլենդի ամենահայտնի «Արցունքներ» (լատLachrimae) ստեղծագործությունը հեղինակի կողմից ստեղծվել է երեք հրապարակումով, սկզբնական տարբերակը լյուտնյայի ​​համար, որից հետո որպես երգ «Հոսեք, իմ արցունքներ»֊ը (Flow my teares, 1600) և վերջապես երրորդ տարբերակը մշակվել է կոնսորտ երաժշտական գործիքի համար: 1604 թվականին նա հրատարակել է կոնսորտ գործիքի համար գրված երաժշտական հավաքածու՝ Lachrimae or Seaven Teares (21-րդ պիես) վերնագրով, որը բացվում է յոթ «լալկան» պավանաներով, նմանատիպ լատինական անվանումներով (1) Lachrimae antiquae (նույն թեմայով, ինչ Flow my tears֊ն է), (2) Lachrimae antiquae novae, (3) Lachrimae gementes, (4) Lachrimae tristes, (5) Lachrimae coactae, (6) Lachrimae amantis, (7) Lachrimae verae։

Դաուլենդը հիմնականում եղել է աշխարհիկ կոմպոզիտոր։ Մի քանի հոգևոր ստեղծագործությունների մեջ առավել հետաքրքրական է սոլո և անսամբլային երգերի ժողովածուն (անգլ.՝ part-songs) «Օտարականի մխիթարություն» (A pegrimes solace, 1612): Սաղմոսների մշակումը (38, 100, 104, 130, 134), պարզեցված մոնորիտային ֆակտուրայով կարճ պիեսներ են, որոնք նախատեսված են պաշտամունքային (անգլիկան) առօրյա կյանքի համար: Նույն ոճով է նաև «Պարոն Հենրի Նոելի լամենտացիաները» ժողովածուն (Mr. Henry Noell Lamentations, վոկալ անսամբլի համար, 1597), որը ներառում է անգլերեն մետրիկական (ազատ) Miserere, De profundis և այլ սաղմոսների հետ համադրումը:

Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական թեմատիկ-համակարգված կատալոգ (ապրիլի 2018-ի դրությամբ) գոյություն չունի: Դաուլենդի լյուտնյայով ստեղծագործություններն ընդունված են նույնականացնել ըստ Դիանա Պուլթոնի (օրինակ, Melancholy Gallimard, P25)[11]։

Փոխադրումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դաուլենդի երաժշտությունը XX դարի ընթացքում վերապրել է երկրորդ ծնունդ՝ ինչպես Վերածննդի և բարոկկոյի երաժշտական մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության ընդհանուր աճի, այնպես էլ լյուտնյայի երաժշտության շնորհիվ ակադեմիական կիթառի խաղացանկի ընդլայնման շնորհիվ։ 1976-1980 թվականներին Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական հավաքածուն ձայնագրել Է բրիտանացի Էնթոնի Ռուլին (Rooley)՝ «The Consort of Musicke» անսամբլի հետ՝ հրավիրված երաժիշտների մասնակցությամբ[12]։

Դաուլենդի երաժշտությունը բազմիցս օգտագործել է Բենջամեն Բրիտտենը։ Նա երկու անգամ մշակել է Դաուլենդի հանրահայտ «Lachrimae» երգը (դաշնամուրի, ալտի և նվագախմբի համար)։ Որպես «Նոկտյուրն» (կիթառի համար, 1963, նվիրված է կիթառահար և լյուտնայիստ Ջուլիան Բրիմին), Բրիտտենը դրել է Դաուլենդի մեկ այլ՝ «Come, heavy sleep» երգը: 2006 թվականին Սթինգը եղել է բոսնիացի լյութնայիստ, նա Է․ Կարամազովի հետ համատեղ թողարկել է Songs from the Labyrinth ալբոմը, որի ծրագիրը կազմել են Դաուլենդի առավելապես լյուտնյային ստեղծագործությունները։

Ի պատիվ Դաուլենդի Մերկուրիի խառնարանը կոչվել է նրա անունով։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • The collected lute music of John Dowland, ed. D. Poulton and B. Lam. London, 1974։
  • John Dowland: Complete consort music, ed. E. Hunt. London, 1985։
  • John Dowland: Ayres for four voices, ed. D. Greer // Musica Britannica, VI (2000)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Музыкальный энциклопедический словарь, ДАУЛЕНД» 
  2. «Музыкальная энциклопедия. Дауленд Д.» 
  3. Розеншильд К.К. История зарубежной музыки. Выпуск 1. — 1978. — С. 320.
  4. Ливанова Т. История западноевропейской музыки до 1789 года. Т. 1. — С. 285.
  5. Акопян Л. Музыка XX века. Энциклопедический словарь. — 2010. — С. 74.
  6. Музыкальный словарь Гроува. 2-е изд. М.: Практика, 2007, с.278.
  7. Бочаров Ю. С. Дауленд, Джон // Большая российская энциклопедия. Т.8. М., 2007.
  8. Poulton D. John Dowland. 2nd ed. Berkeley, 1982, p.119.
  9. Орнитопархус Музыкальный словарь : в 3 т. / сост. Х. Риман; доп. русским отделом при сотруд. П. Веймарна и др.; пер. и все доп. под ред. Ю. Д. Энгеля. — пер. с 5-го нем. изд. — Москва—Лейпциг : изд. Б. П. Юргенсона, 1904.
  10. В гальярде для консорта под названием «Mr. Bucton his galliard» и в гальярде «The Lord Viscount Lisle» для лютни.
  11. The collected lute music of John Dowland, transcribed and edited by Diana Poulton and Basil Lam. London: Faber Music Limited, 1974.
  12. Эти записи переизданы в 1997 г. в виде комплекта из 12 CD компанией «Декка» (L'Oiseau-Lyre 452 563-2).

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Olshausen U. Das lautenbegleitete Sololied in England um 1600. Frankfurt, 1963
  • Ward J.M. A Dowland Miscellany // Journal of the Lute Society of America 10 (1977), 5—153
  • Poulton D. John Dowland. 2nd revised ed. Berkeley: University of California Press, 1982.
  • Ward J.M. Music for Elizabethan Lutes. Oxford, 1992
  • Pinto D. Dowland’s Tears: Aspects of Lachrimae // The Lute, xxxvii (1997), 44—75
  • Holman P. Dowland: Lachrimae (1604) (Cambridge, 1999)
  • Spring M. The Lute in Britain: a History of the Instrument and its Music. Oxford, 2001

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]