Մանուլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մանուլ
Մանուլ
Մանուլ
Դասակարգում
Թագավորություն  Կենդանիներ (Animalia)
Տիպ/Բաժին Քորդավորներ (Chordata)
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ (Vertebrata)
Դաս Կաթնասուններ (Mammalia)
Կարգ Գիշատիչներ (Carnivora)
Ընտանիք Կատվազգիներ (Felidae)
Ցեղ Otocolobus
Տեսակ Մանուլ (O. manul)
Միջազգային անվանում
Otocolobus manul
Տարածվածություն և պահպանություն
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 NT hy.svg
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ

Տաքսոնի տարածվածությունը
Տաքսոնի տարածվածությունը

Մանուլ[1] (լատ.՝ Felis manul, Otocolobus manul) գիշատիչ կաթնասուն է կատվազգիների ընտանիքից։ Այլ կերպ անվանում են պալլասյան կատու, գերմանացի բնասեր Պետեր Պալլասի պատվին, ով XVIII դարում հայտնաբերել էր Մանուլը Կասպից ծովի ափին։ Հոմանիշ լատիներեն անվանումը Otocolobus ծագում է հունական us, otos- ականջ, kolobos տգեղ, այսինքն «տգեղ ականջ»։

Արտաքին տեսք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուլը ունի տնային կատվի չափ, մարմնի երկարությունը 52-65 սմ, պոչինը-23-31 սմ, քաշը 2-5 կգ։ Սովորական կատվից տարբերվում է առավել պնդակազմ և ծանրաքաշ մարմնով, կարճ, հաստ թաթերով և շատ խիտ մազածածկով[2])։ Գլուխը փոքր է ու լայն, հեռու տեղադրված փոքր կլորավուն ականջներով։ Աչքերը դեղին են, ի տարբերություն ընտանի կատուների, վառ լայսի ժամանակ բբերը մնում են կլոր և չեն ստանում ճեղքաձև կառուցվածք։ Այտերի վրա երկարացած մազերի խրձեր են։ Պոչը երկար է ու հաստ կլորացած ծայրով։ Մոխրագույն մորթին շատ փափուկ է և խիտ, մազիկները ունեն սպիտակ ծայրեր։ Իրանի ետին մասը և պոչը ծածկում են նեղ, մուգ, զուգահեռ բծեր։ Մռութի կողքերից՛ աչքերի անկյուններց անցնում են ուղղահայաց սև գծեր։ Պոչի ծայրը սև է։ Մարմնի ստորին մասը գորշ է։

Տարածվածությունը և ենթատեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուլը տարածված է Կենտրոնական և Միգին Ասիայում,Արևելյան Անդրկովկասից և արևմտյան Իրանից մինչև Անդրբայկալ, Մոնղոլիա,Հարավ-Արևմտյան Չինաստան։ Տարբերում են երեք ենթատեսակ

Կենսակերպ և սննդառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուլների արեալը բնութագրվում է խիստ մայրցամաքային կլիմայով։ Մանուլները բնակվում են տափաստանային և կիսատափաստանային շրջաններում, միջլեռնային կատլավաններում, անտառային շրջաններում։ Մանուլը վարում է նստակյաց կենսակերպ։ Ակտիվանում է մթնշաղին և վաղ առավոտյան, կեսօրին քնում է թաքստոցում։ Բույնը դնում է ժայռերի ճեղքվածքներում, փոքր քարանձավներում, քարերի տակ, գորշակների, աղվեսների լքված բներում։ Մանուլը դանդաղաշարժ կենդանի է։ Սնվում է մեծամասամբ կրծողներով հազվադեպ որսում է գետնասկյուռներ և ճագարներ և թռչուններ։ Վտանգի դեպքում մանուլը թաքնվում է կամ բարձրանում է քարերի ու ժայռերի վրա։

Բազմացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուլը բազմանում է տարն մեկ անգամ։ Գոնը կատարվում է փետրվար-մարտին։ Հղիությունը տևում է 60 օր։ Ձագերը ծնվում են մայիս-ապրիլին։ Ոնենում են 2-6 ձագ։ Նորածին մանուլի երկարությունը մոտ 12 սմ է, քաշը 300 գ։ Նորածինները կույր են և անպաշտպան։ Հասունանում են 10-12-րդ օրը։ Սեռական հասունացման հասնում են 10 ամսականում։ Կյանքի միջին տևողությունը 11-12 տարի։

Տեսակի վիճակն ու պահպանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանուլը շատ հազվադեպ հանդիպող կենդանի է և նրա թվաքանակը գնալով նվազում է։ Որոշ շրջաններում նա գտնվում է վերացման եզրին։ Տեսակի ճշգրիտ թվաքանակը հայտնի չէ կենդանու թաքնված կենսակերպի և մոզաիկ տարածվածության պատճառով։ Նրա թվաքանակի կտրուկ նվազման հիմնական պատճառը մորթու համար որսագողությունն է։ Անթրոպոգեն գործոնից բացի թվաքանակի վրա ազդում է սննդային բազայի նվազումը, գայլերի և բվերի հարձակումները։ Մանուլը գրանցված է IUCN -ի կարմիր ցուցակում։ Մանուլի որսը արգելված է։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие, стр․ 108
  2. Манул, или палассов кот (Otocolobus (Felis) manul)