Հալիֆաքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բնակավայր
Հալիֆաքս
անգլ.՝ Halifax Regional Municipality
Halifax Skyline.jpg
ԵրկիրԿանադա Կանադա
Հիմնադրված է1749 թ.
Մակերես5490,90 կմ²
ԲԾՄ145 մետր
Բնակչություն424 931 մարդ (2018)[1]
Ժամային գոտիUTC-4
Պաշտոնական կայքhalifax.ca(անգլ.)
##Հալիֆաքս (Կանադա)
Red pog.png

Հալիֆաքս (անգլ.՝ Halifax Regional Municipality, գաել.՝ Halafacs Regyonal Municipality), քաղաք Կանադայում, հանդիսանում է Նոր Շոտլանդիա նահանգի վարչական կենտրոնը: Տարածքը կազմում է 5490,18 կմ²: Բնակչության թիվը 403.131 է, ագլոմերացիան՝ 413,7 հազար:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալիֆաքսը գտնվում է այն տեղում, որտեղ նախկինում ապրել են միկմաք բնիկ ժողովուրդը[2]: Նրանք բնակվել են նաև Էդուարդ արքայազնի կղզում, Նյու Բրանսուիկ, Նոր Շոտլանդիա նահանգներում և այլն: Առաջին եվրոպական բնակեցումը Կանադայի տարածքում եղել Հալիֆաքսի թերակղզում:

Հալիֆաքսի բնակեցումը անգլիացիների կողմից հանգեցրել է անգլո-միկմաքյան պատերազմի սկսմանը[3]: Պատերազմը սկսվել է 1749 թվականին հունիսի 21-ին, երբ բրիտանացի զորավար Էդվարդ Կորնուալիսը ժամանել է Հալիֆաքս: Միակողմանի գրավելուվ Հալիֆաքսը՝ բրիտանացիները խախտում են տեղի բնիկ ժողովուրդների հետ 1726 թվականին կնքված պայմանագիրը: Ֆրանսիացիները ժողովրդի հետ միասին հարձակվում են բրիտանացիների հիմնած ամրությունների վրա: Բրիտանացիները ամրություններ էին կառուցել՝ Բեդֆորդում (1749 թ.), Դարտմութում (1750 թ.), Լավրենսթունում (1754 թ.): Պատերազմը ավարտվել է 1755 թվականին:

1917 թվականի դեկտեմբերին տեղի է ունեցել Կանադայի պատմության ամենամեծ աղետներից մեկը. ֆրանսիական «SS Mont-Blanc» նավը բախվել է բելգիական «SS Imo» նավին՝ Հալիֆաքս նավահանգստի և Բեդֆորդ ավազանի միջև: Արդյունքում տեղի է ունեցել հզոր պայթյուն[4]: Մահացել է 2000 մարդ, վիրավորվել՝ 9000 հոգի:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն քաղաքի բնակչության թիվը 390,086 է եղել, իսկ 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն Հալիֆաքսում բնակվում է 403,131 մարդ: Նկատվել է 3,3% տոկոսային աճ:

Քաղաքացիների մեծամասնությունը (91 %) սպիտակամորթ է, սևամորթ են 4%-ը, չինացիներ՝ 1%-ը:

Բնակիչների մոտ 85 %-ը քրիստոնյաներ են, 12 %-ը՝ աթեիստներ: Ըստ ծագման՝ քաղաքացիների մեծ մասը Անգլիայից, Շոտլանդիայից և Իռլանդիայից տեղահանվածների ժառանգներ են: Ըստ 2016 թվականի տվյալների՝ Հալիֆաքսում բնակչությունը խոսում է հետևյալ լեզուներով՝

Լեզու Բնակչություն Տոկոս (%)
Անգլերեն 353,165 89.6%
Ֆրանսերեն 10,140 2.6%
Արաբերեն 6,430 1.6%
Մունդարերեն 3,950 1.0%
Իսպաներեն 1,375 0.3%
Գերմաներեն 1,205 0.3%
Ռուսերեն 1,150 0.3%
Պարսկերեն 1,145 0.3%

Հանցավորության մակարդակը բավականին բարձր է կանադական չափանիշներով:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատլանտիկական Կանադայի տարածաշրջանում Հալիֆաքսը հանդիսանում է ամենամեծ տնտեսական, ֆինանսական, տրանսպորտային և կրթական կենտրոնը: Քաղաքում զարգացած են նավաշինությունը, ավտոմոբիլաշինությունը, նավթավերամշակումը, ձկնարդյունաբերությունը: Նավահանգստի բեռնաշրջանառությունը գերազանցում է տարեկան 10 միլիոն տոննան:

Քաղաքային տնտեսության մեջ զգալի ներդրում ունի զբոսաշրջությունը (տարեկան մոտ 600 000 զբոսաշրջիկ)։

Քաղաքի երկու խոշորագույն գործատուներն են Կանադայի զինված ուժերը և Հալիֆաքսի ծովային նավահանգիստը:

Հալիֆաքսում է գտնվում Alexander Keith's գարեջրի գործարանը:

Վերջին տարիներին սկսել են մշակվել բնական գազի հանքավայրերը քաղաքին մերձակա շելֆում (Սեյբլ կղզու մոտ):

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը սպասարկվում է Սթենֆիլդի միջազգային օդանավակայանի կողմից (IATA. YHZ, ICAO. CYHZ), տարեկան 3,5 միլիոն ուղևորով (2010): Կանոնավոր չվերթներ են իրականացվում դեպի Կանադայի, ԱՄՆ-ի բազմաթիվ քաղաքներ և Կարիբյան ծովի հանգստավայրեր, ինչպես նաև Լոնդոն, Մայնի Ֆրանկֆուրտ և Ռեյկյավիկ:

Հալիֆաքսի Նավահանգստը ծառայում է ժամանող կրուիզային նավերին, ինչպես նաև երկու տեղական լաստանավային գծերին: Նավահանգստի բեռնաշրջանառությունը տարեկան մոտ 10 մլն տոննա է:

Հալիֆաքսը Կանադայի երկաթուղային համակարգի ծայրահեղ արևելյան կետն է, որը ծառայում է բեռների՝ ծովից դեպի երկաթուղային տրանսպորտ և հետ փոխանցմանը: Շաբաթական երեք անգամ Հալիֆաքս-Մոնրեալ երթուղով ուղևորատար գնացք է երթևեկում՝ Օվկիանոսը (Ocean), որը Հյուսիսային Ամերիկայի անվանական ամենահին գնացքներից է:

Քաղաքի հասարակական տրանսպորտը կառավարվում է Metro Transit (Halifax) կազմակերպության կողմից և ներկայացված է 56 ավտոբուսային երթուղիներով ու երկու լաստանավային գծերով:

Կրթություն և մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում գործում են հետևյալ համալսարանները՝ Դալհաուզիի, Սուրբ Մարիամի, Մաունթ Սենտ Վինսենթի, Թագավորական քոլեջի, Սուրբ Աննայի, NSCAD համալսարանները և Ատլանտյան աստվածաբանության դպրոցը: Քաղաքը Կանադայի արևելքի համալսարանական կենտրոններից մեկն է:

Հալիֆաքսում հանրային և մասնավոր դպրոցների լավ զարգացած ցանց կա, որտեղ ուսուցումն իրականացվում է առաջինից տասներկուերորդ դասարաններում. 136 հանրային դպրոցներ գտնվում են քաղաքի տարածաշրջանային դպրոցական խորհրդի, վեց պետական դպրոցներ նահանգային խորհրդի հսկողության ներքո: 14 մասնավոր դպրոցներ գործում են ինքնուրույն[5]:

Հալիֆաքսը Ատլանտիկական Կանադայի ամենախոշոր մշակութային կենտրոնն է: Քաղաքը պահպանել է իր ծովային ու ռազմական ավանդույթների մեծ մասը՝ միաժամանակ բացելով իր դռները այլ մշակույթների առջև: Հալիֆաքսն ունի մի շարք պատկերասրահներ, թանգարաններ և թատրոններ, այդ թվում՝ «Նեպտուն» թատրոնը, Նոր Շոտլանդիայի բնական պատմության թանգարանը, Ատլանտիկայի ծովային թանգարանը, ռազմական թանգարանը, Կանադայի ներգաղթի թանգարանը, Նոր Շոտլանդիայի պատկերասրահը: «Նեպտուն» թատրոնը Հալիֆաքսի ամենամեծ թատրոնն է և ավելի քան 43 տարեկան է: Ամբողջ տարվա ընթացքում թատրոնում բեմադրվում են հայտնի գրողների պիեսներ և ներկայացումներ: Հալիֆաքսը նաև կինոարտադրության կարևորագույն կենտրոններից մեկն է: Հայտնի է նաև «Ռեբեկա Քոհ» դահլիճը:

Հալիֆաքսի նոր կենտրոնական գրադարանը ճանաչում է ստացել իր ճարտարապետության շնորհիվ՝ նկարագրվելով որպես նոր մշակութային կենտրոն, որն ունի նաև 300 տեղանոց լսարան:

Քաղաքում համերգներ են տալիս երաժշտական կոլեկտիվներ, որոնցից առավել հայտնի է Նոր Շոտլանդիայի սիմֆոնիկ նվագախումբը[6]: Հալիֆաքսում տեղի են ունեցել մի շարք փառատոներ՝ Ատլանտիկական կինոփառատոնը, Ատլանտիկական ջազ փառատոնը, դաջվածքների միջազգային փառատոնը, փողոցային երաժիշտների միջազգային փառատոնը և այլն:

Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հալիֆաքսում զարգացած է տուրիզմը: Քաղաքում կան շատ տեսարժան վայրեր, կենտրոնում կան մի քանի թանգարաններ և պատկերասրահներ: Կանադայի ներգաղթի թանգարանը, որը գտնվում է Պիեր 21 հասցեում, ներկայացնում է 1930-ականների, 1940-ականների և 1950-ականների ներգաղթյալների պատմությունը, բացվել է 1999 թվականին՝ որպես ազգային պատմական հուշարձան Կանադայում և հանդիսանում է միակ ազգային թանգարանը ատլանտյան նահանգներում: Քաղաքի ամենահայտնի թանգարաններից է: Մեկ այլ հայտնի թանգարան է Ատլանտիկայի ծովային թանգարանը, որն ունի ծավալուն պատկերասրահ, որտեղ նմուշներ կան «Տիտանիկ» նավից, ինչպես նաև այլ հետաքրքիր թանգարանանմուշներ: Նոր Շոտլանդիայի 150-ամյա պատկերասրահն ունի ավելի քան 9000 ցուցադրման նմուշ: Քաղաքի սահմաններից մի փոքր դուրս գտնվող «Peggy's Cove» տեսարժան վայր են այցելում տարեկան 600.000 զբոսաշրջիկ[7]:

«Halifax Boardwalk»-ը քաղաքի այցեքարտերից է: Այն ձգվում է ավելի քան երեք կիլոմետր: Քաղաքի կենտրոնում կան ավելի քան 200 ռեստորան և սրճարան: Կան նաև մայթեզրային սրճարաններ (որոնց թիվը հասնում է 60-ի), որոնք բացվում են միմիայն ամռանը: Զբոսաշրջիկներին գրավում են Հալիֆաքսի զբոսաշրջային նավերը: 2015 թվականին զբոսաշրջային նավերից օգտվել է 222,309 զբոսաշրջիկ:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում կան նաև տարբեր մարզական և զվարճանքի կենտրոններ:

Հոկեյի «Halifax Mooseheads» թիմը հանդես է եկել Քվեբեկի հոկեյի պատանեկան գլխավոր լիգայում և հաղթանակ է տոնել 2012-2013 նախագահական գավաթում:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Laffoley, Steven (2007). Hunting Halifax: In Search of History, Mystery and Murder. Pottersfield Press. 978-1895900934.
  • Parker, Mike Fortress Halifax: Portrait of a Garrison Town. — Nimbus Publishing, 2009. — ISBN 9781551094946
  • Poole, Stephen Halifax: Discovering Its Heritage. — Formac Publishing Company Limited, 2012. — ISBN 9781459500525
  • Soucoup, Dan A Short History of Halifax. — 2014. — ISBN 9781771081849
  • Tattrie, Jon Cornwallis: The Violent Birth of Halifax. — Pottersfield Press, 2013. — ISBN 9781897426487

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://canadapopulation2018.com/population-of-halifax-2018.html
  2. «Halifax schools to start each day by recognizing Mi'kmaq lands»։ CBC News։ Արխիվացված է օրիգինալից հուլսի 27, 2017 թ.-ին։ Վերցված է հուլիսի 14, 2017 թ. 
  3. Grenier, John. The Far Reaches of Empire. War in Nova Scotia, 1710-1760. Norman: U of Oklahoma Press, 2008; Thomas Beamish Akins. History of Halifax. Brookhouse Press, 1895. (2002 edition). p. 7
  4. «CBC - Halifax Explosion 1917»։ Canadian Broadcasting Corporation։ սեպտեմբերի 19, 2003 թ.։ Արխիվացված է օրիգինալից փետրվարի 3, 2017 թ.-ին։ Վերցված է փետրվարի 25, 2011 թ. 
  5. «Nos Écoles»։ Conseil scolaire acadien provincial։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 8, 2008 թ.-ին։ Վերցված է հոկտեմբերի 11, 2014 թ. 
  6. The Canadian Encyclopedia — Halifax
  7. «Peggy's Cove: Assessment of Capacity Issues and Potential Tourism Opportunities»։ The Economic Planning Group of Canada։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 21, 2012 թ.-ին։ Վերցված է դեկտեմբերի 26, 2011 թ. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]