Խաչիկ Հրաչյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խաչիկ Հրաչյան
Ծննդյան անուն հայ․՝ Խաչիկ Թադևոսի Մեսրոպյան
Ծնվել է հուլիսի 1, 1912(1912-07-01)
Ծննդավայր Նորաշեն, Արարատի մարզ, Հայաստան, ԽՍՀՄ
Վախճանվել է մայիսի 28, 1989(1989-05-28) (76 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն բանաստեղծ, թարգմանիչ, արձակագիր, մանկագիր և խմբագիր
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Խաչիկ Հրաչյան Վիքիքաղվածքում
Խաչիկ Հրաչյան Վիքիդարանում

Խաչիկ Հրաչյան (Խաչիկ Թադևոսի Մեսրոպյան, 1912, հուլիսի 1 - 1989, մայիսի 28), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1985), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Նորաշեն (այժմ՝ Արարատի մարզում) գյուղում։ 1934 թվականին ավարտել է կերպարվեստի տեխնիկումը, այնուհետև զբաղվել ուսուցչությամբ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1946-1969 թվականներին որպես խմբագիր աշխատել է Հայպետհրատ (հետագայում՝ «Հայաստան») հրատարակչությունում, այնուհետև մինչև 1973 թվականը՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեում։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1929 թվականին, «Գրական դիրքերում» ամսագրում, իսկ 1931 թվականին՝ առաջին բանաստեղծական ժողովածուները՝ «Շեփորները» և «Մկանների լիրիկան»՝ Եղիշե Չարենցի խմբագրությամբ: Գրել է և արձակ, և չափածո: Հրաչյանի «Ուրցի Մարան» վեպը, «Ռոմանտիկները» վիպակը հայ արձակի մնայուն արժեքներից են: Խաչիկ Հրաչյանը նաև ճանաչված թարգմանիչ է . ռուսերենից թարգմանել է աշխարհի տարբեր երկրների նշանավոր շատ գրողների ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ մանկական: Նրա մի շարք երկեր նույնպես թարգմանվել են այլ լեզուներով: Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել Խաչիկ Հրաչյանի «Ուրցի Մարան» վեպը (Երևան, 1964)։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշանով [1]: 1985 թվականին Հրաչյանը արժանացել է Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչման: Մահացել է 1989 թվականի մայիսի 28-ին, Երևանում:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շեփորներ (կարմիր բանակին), Երևան, Պետհրատ, 1931, 26 էջ։
  • Մկանների լիրիկան, Երևան, Պետհրատ, 1931, 35 էջ։
  • Զվարթ երգեր, Երևան, Պետհրատ, 1938, 72 էջ։
  • Այգեկութ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 60 էջ։
  • Լևիկը դաս է պատրաստում, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 23 էջ։
  • Զրույց Իլյիչի և փոքրիկ Դոնատի մասին, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 36 էջ։
  • Իմ քեռի Ասատուրը, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 28 էջ։
  • Փնթի Սեթը, Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 16 էջ։
  • Գարուն, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 84 էջ։
  • Անահիտի հեքիաթը, Երևան, Պետհրատ, 1959, 8 էջ։
  • Քոթոթի արկածները, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 28 էջ։
  • Ուրցի Մարան (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 336 էջ։
  • Ռոմանտիկները, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 205 էջ։
  • Բժիշկը, հիվանդը և մյուսները..., Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 36 էջ։
  • Չորրորդ հարկի պատուհանից, Երևան, «Հայաստան», 1965, 112 էջ։
  • Զվարճալի զրույցներ, Երևան, «Հայաստան», 1967, 71 էջ։
  • Չորս ոսկեգույն կոճակ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 136 էջ։
  • Զրույց Իլյիչի և փոքրիկ Դոնատի մասին, Երևան, «Հայաստան», 1970, 44 էջ։
  • Ամենալավ գործը, Երևան, «Հայաստան», 1971, 24 էջ։
  • Անահիտի հեքիաթը, Երևան, «Հայաստան», 1971, 6 էջ։
  • Երեքից մինչև տասներեքը, Երևան, «Հայաստան», 1973, 204 էջ։
  • Զանգակներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Խաչիկ հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 160 էջ։
  • Աշնանային զրույց, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 31 էջ։
  • Բարի կոկորդիլոսը, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 33 էջ։
  • Տապի պահեր, Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 152 էջ։
  • Ծիածան։ Բանաստեղծությունների ժողովածուն ամփոփում է ԽՍՀՄ 15 հանրապետությունների մանկագիրների լավագույն գործերը (գրքում գործեր ունի Խաչիկ Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 184 էջ։
  • Վաղը դպրոց ենք գնալու (ժողովածուում գործեր ունի նաև Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Լույս», 1982, 256 էջ։
  • Ուրցի Մարան (վեպեր, պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 488 էջ։
  • Բոլոր գույները (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 64 էջ։

Թարգմանություններ (ռուսերենից)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էսֆիր Էմդեն, Գարնանային քայլերգ (բանաստեղծություններ), Երևան, Պետհրատ, 1932, 14 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Պետհրատ, 1940, 340 էջ։
  • Պյոտր Իգնատով, Հերոս եղբայրներ (պատմվածքներ Սովետական Միության հերոսներ Իգնատև եղբայրների մասին), Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 114 էջ։
  • Կոստանտին Սիմոնով, Բարեկամներ և թշնամիներ (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետհրատ, 1950, 59 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Ընտիր երկեր, հատոր 1, Ես ինքս, նամաստեղծություններ, պոեմներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 560 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Ընտիր երկեր, հատոր 2, պոեմներ, ակնարկներ, հոդվածներ (մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 512 էջ։
  • Սամուիլ Մարշակ, Զրույց նախամուտքում, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 33 էջ։
  • Արկադի Գայդար, Ընտիր երկեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 592 էջ։
  • Ելենա Իլյինա, Չորրորդ բարձունքը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 375 էջ։
  • Պյոտր Պավլենկո, Տափաստանի արևը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 167 էջ։
  • Յանկա Կուպալա, Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 104 էջ։
  • Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Ճամփեզրի տունը» պոեմը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 160 էջ։
  • Լ. Լագին, Պատենտ «ԱՎ» (ֆանտաստիկական վեպ), Երևան, Հայետհրատ, 1951, 367 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Արտասահման (բանաստեղծություններ և ակնարկներ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 291 էջ։
  • Հ. Ֆաստ, Վերջին սահմանագիծը (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 312 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Այս գրքույկը պիտի խոսի ծովի մասին ու փարոսի, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 16 էջ։
  • Ուկրաինական քնար (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 407 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Վլադիմիր Իլյիչ Լենին (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 107 էջ։
  • Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ (գրքի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետհրատ, 1955, 372 էջ։
  • Հունգարական ժողովրդական հեքիաթներ, Երևան, Հայետհրատ, 1955, 191 էջ։
  • Մուլտատուլի, Մաքս Հավելաար, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 310 էջ։
  • Արթուր Կոնան-Դոյլ, Կորուսյալ աշխարհ (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 270 էջ։
  • ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայետումանկհրատ, 1958, 286 էջ։
  • Վիլյամ Սարոյան, Ժամում 60 մղոն (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 220 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Վլադիմիր Իլյիչ Լենին (պոեմ), Երևան, Հայետհրատ, 1959, 220 էջ։
  • Հեքիաթներ և ուրախ վիպակներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 193 էջ։
  • Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Լենինը և վառարանի վարպետը, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 12 էջ։
  • Վերա Զվյանգինցևա, Ձմեռային աստղ (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 16 էջ։
  • Իսկանդեր Ալ-Խուրի, Ձիթենի (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 16 էջ։
  • Ղաֆուր Ղուրամ, Բանաստեղծություններ (թարգմանության հեղինակակից Համո Սահյան), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 119 էջ։
  • Օ'Հենրի, Վերջին տերևը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 41 էջ։
  • Մարկ Տվեն, Իմ ժամացույցը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 44 էջ։
  • Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Ճամփեզրի տունը (պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 76 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր (գրքի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 123 էջ։
  • Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի։ Ժողովածու (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 543 էջ։
  • Բրանիսլավ Նուշիչ, Մինիստրական խոճկոր (երգիծական պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 88 էջ։
  • Կոնստանտին Պաուստովսկի, Իսահակ Լևիտան (պատմվածք), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 43 էջ։
  • Սվետոսլավ Մինկով, Այս բանը պատահել է Լամպադեֆորիայում (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 43 էջ։
  • Ջ. Վերգա, Գեղջկական պատիվ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 45 էջ։
  • Վիլյամ Սարոյան, Վեսլի ջեկսոնի արկածները (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 404 էջ։
  • Բերտոլդ Բրեխտ, Հերետիկոսի թիկնոցը (պատմվածք), Երևան, «Հայաստան», 1965, 39 էջ։
  • Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթ, Վթար (պատմվածք), Երևան, «Հայաստան», 1965, 84 էջ։
  • Բուլղարական պատմվածքներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1966, 311 էջ։
  • Չեխոսլովակյան պատմվածքներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1966, 372 էջ։
  • Ջեկ Լոնդոն, Երկերի ժողովածու 12 հատորով, հատոր 7 (գրքի մեջ մտնող «Քոնայի շերիֆը» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1967, 880 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Փայտոջիլը։ Բաղնիք, Երևան, «Հայաստան», 1968, 208 էջ։
  • Ջեկ Լոնդոն, Երկերի ժողովածու 12 հատորով, հատոր 9 (գրքի մեջ մտնող «Երեք սիրտ» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1969, 952 էջ։
  • Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթ, Դատավորը և դահիճը (վիպակներ և պիեսներ, թարգմանության հեղինակակից Արմեն Հովհաննիսյան), Երևան, «Հայաստան», 1970, 259 էջ։
  • Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Լենինը և վառարանի վարպետը (բալլադ), Երևան, «Հայաստան», 1970, 12 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Բանաստեղծություններ, պոեմներ, գիրք 2 (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1972, 216 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Բանաստեղծություններ, պոեմներ, գիրք 2 (գրքի մեջ մտնող «Լավ է» պոեմը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1972, 248 էջ։
  • Վեգարտ Վիգերյուստ, Սոնգդյոլայի հերոսը (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1972, 246 էջ։
  • Տաջիկական քնար (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1973, 379 էջ։
  • Սթիվեն Լիքոք, Հումորիստական պատմվածքներ, Երևան, «Հայաստան», 1973, 118 էջ։
  • Ալեքսանդր Պուշկին, Լիրիկա (գրքի մեջ մտնող մի քանի բանաստեղծություններ թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 196 էջ։
  • Կարել Չապեկ, Հորդուբալ (վիպակ, պատմվածքներ, ապոկրիֆներ, փոքրիկ առակներ, հեքիաթներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1976, 477 էջ։
  • Վիլյամ Սարոյան, Թոմ Թեյսիի վագրը, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 84 էջ։
  • Արկադի Գայդար, Երկերի ժողովածու 3 հատորով, հատոր 1 (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 340 էջ։
  • Վիկտոր Աստաֆև, Վիպակներ և պատմվածքներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 358 էջ։
  • Ռուս դասականների գրադարան։ Վլադիմիր Մայակովսկի, Հատընտիր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 696 էջ։
  • Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյ, Մատանին ու վարդը կամ արքայազն Հանտաշի և արքայազն Կախատինքի պատմությունը (երգիծական հեքիաթ), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 142 էջ։
  • Վլադիմիր Մայակովսկի, Այս գրքույկը (գրքի մեջ մտնող «Այս գրքույկը պիտի խոսի» գործը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 21 էջ։
  • Արթուր Կոնան Դոյլ, Նոթեր Շերլոկ Հոլմսի մասին։ Կորուսյալ աշխարհ (գրքի մեծ մասը թարգմանել է Խ. Հրաչյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 504 էջ։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հայկ Խաչատրյան (1986)։ Գրական տեղեկատու։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 323