Լևոն Զավեն Սյուրմելյան

Լևոն Զավեն Սյուրմելյան; արմտ. հայ.՝ Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան
Ծնվել է	նոյեմբերի 24, 1905
Ծննդավայր	Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել է	հոկտեմբերի 3, 1995 (89 տարեկան)
Վախճանի վայր	Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
Մասնագիտություն	գրող, գրականագետ, թարգմանիչ և խմբագիր
Ազգություն	հայ
Քաղաքացիություն	Օսմանյան կայսրություն և ԱՄՆ
Կրթություն	Կեդրոնական վարժարան և Կանզաս նահանգի համալսարան
	Լևոն Զավեն Սյուրմելյան Վիքիդարանում
	Leon Surmelian Վիքիպահեստում

Լևոն Զավեն Սյուրմելյան (նոյեմբերի 24, 1905(1905-11-24), Տրապիզոն, Օսմանյան կայսրություն^[1] - հոկտեմբերի 3, 1995(1995-10-03)^[2], Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկահայ անգլագիր գրող, բանասեր, հայերենով բանաստեղծությունների մեկ ժողովածուի հեղինակ։

Կենսագրություն

Լևոն Սյուրմելյանը ծնվել է Տրապիզոնում, 1905 թվականին։ Նրա հայրը՝ Կարապետ Սյուրմելյանը, դեղագործ էր, մայրը՝ Զվարթ Տիրատուրյանն էր։ Ունեցել է մեկ եղբայր և երկու քույր։ Զավենը չորս երեխաներից երրորդն էր։

1915 թվականի Եղեռնի ժամանակ կորցրել է ծնողներին։ Մի հույն բարեկամ բժիշկ պատսպարել է չորս որբերին։ 1916 թվականին տասնմեկամյա Զավենը ռուսական նավով ուղևորվել է Բաթում, ապա Կրասնոդար։ Զինադադարից հետո՝ 1918 թվականին, Զավենն իր որբ ընկերների հետ հասնել է Պոլիս, ապա՝ Արմաշի երկրագործական վարժարան։ Մեկ տարի հետո ընկերների հետ որոշել է մեկնել Հայաստան, բայց հազիվ էին տեղ հասել, երբ թուրքերը գրավել են Կարսը։ Զավենն ու իր որբ ընկերները թափառական ու ցրտահար օրեր են անցկացնելով, ի վերջո, 1920 թվականին կրկին վերադարձել են Պոլիս, որտեղ Զավենը հաճախել է Կեդրոնական վարժարան։ Պոլսի որբանոցում և Կենդրոնական վարժարանում ուսանելու ժամանակ նրա առաջին ոտանավորները արժանացել են Հակոբ Օշականի և Վահան Թեքեյանի ուշադրությանը։

1922 թվականին, Հայ գյուղատնտեսության միության աջակցությամբ ուղևորվել է ԱՄՆ, Կանզաս նահանգի երկրագործական քոլեջում ուսանելու։ Սովորել է նաև Նեբրասկայի և Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարաններում։ Ստեղծագործել է 15 տարեկանից։ 1924 թվականին Վահան Թեքեյանը խմբագրել է առանձին նամակներով ուղարկած Սյուրմելյանի բանաստեղծությունները և Փարիզում իր միջոցներով հրատարակել է նրա հայերեն միակ բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Լույս զվարթ»-ը, որն այդ շրջանի հայկական բանաստեղծության լավագույն նմուշներից է։ Հետագայում գրել է միայն անգլերեն։

1931 թվականին Սյուրմելյանը Լոս Անջելեսում խմբագրել է «Armenian Messenger» շաբաթաթերթը։

Սյուրմելյանը ճանաչում է ձեռք բերել իր առաջին անգլերենով գրված վեպը՝ «Ձեզ եմ դիմում, տիկնայք և պարոնայք», որն ինքնակենսագրական բնույթ է կրում և պատմում է Եղեռնի մասին տասնամյա Զավենի աչքերով։ Վեպը հրատարակվել է 1945 թվականին։ Սյուրմելյանը հեղինակ է նաև «98.6°» վեպի (1950)։ Այս վեպն առանձնանում է հերոսների ներաշխարհի նուրբ վերլուծության վարպետությամբ։

1964 թվականին Անգլիայում տպագրվել է Սյուրմելյանի «Սասնա ծռեր» ստեղծագործությունը, իսկ 1968 թվականին «Անմահության խնձորները», որը հայ ժողովրդական ավանդավեպերի հավաքածու է։ Այս երկու ստեղծագործությունները հովանավորել էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն՝ որպես հայ ժողովրդի ստեղծագործության կարևոր նմուշներ։ 1968 թվականին հրատարակվել է նաև Սյուրմելյանի գրականագիտական «Արձակի տեխնիկա. չափ և խենթություն» աշխատությունը։

1958 - 1969 թվականներին անգլերեն և անգլալեզու գրականություն է դասախոսել Կալիֆոռնիայի համալսարանում և այլ ուսումնական հաստատություններում։

Վախճանվել է 1995 թվականին^[3]։

Հայերեն միակ «Լույս զվարթ» բանաստեղծությունների ժողովածու

«Լույս զվարթ» ժողովածուն դարձել է Սյուրմելյանի առաջին ու վերջին հայերեն ստեղծագործությունը, ինչպես նաև՝ Սյուրմելյանի միակ բանաստեղծական ժողովածուն։ Ժողովածուն 1924 թվականին լույս է տեսել Փարիզում և վերահրատարակվել Նյու Յորքում, 1950 և 1972 թվականներին։

Ժողովածուում ընդգրկված են 21 բանաստեղծություններ, որոնք նկատվել են այդ օրերի բանաստեղծաշատ մթնոլորտում։ Սյուրմելյանի բանաստեղծություններում նկատվում են հողի ու բնության նկատմամբ սեր ու նվիրվածություն։ «Փափագ» է վերնագրել իր բանաստեղծությունը, որի մեջ ցանականում է լինել «ցորենի արտին ծաղիկը կարմիր՝ գավաթ արևին», «Գյուղի հին կամուրջ մը փայտե», «Մամռապատ աղբյուր մ', որ հազիվ կերգե», «Գեղջուկին կավե ամանը բարի, որ քաղքի ծարավն ալ մեջս մարի»։

Ստեղծագործություններ

I Ask You Ladies and Gentlemen (Ձեզ եմ դիմում, տկնայք և պարոնայք)
Apples of Immortality: Folktales of Armenia (Անմահության խնձորներ. Հայկական հեքիաթներ)
98.6°։

Հայերեն թարգմանված երկեր

Լոյս զուարթ, Փարիզ, 1924, 32 էջ
Լոյս զուարթ (քերթուածներ), Նիւ Եորք, 1950, 120 էջ
Լոյս զուարթ (քերթուածներ), Պէյրութ, 1972, 148 էջ
Ձեզ եմ դիմում տիկիններ և պարոններ, Երևան, 1979, 304 էջ։
Ձեզ եմ դիմում տիկիններ և պարոններ, Երևան, 1984, 304 էջ
98,6օ (վեպ), Երևան, 2005, 364 էջ
Արձակի տեխնիկա (չափ և խենթություն), Երևան, 2008, 336 էջ
Լոյս զուարթ (քերթուածներ), Երեւան, 2014, 48 էջ։
Ձեզ եմ դիմում տիկիններ և պարոններ, Երևան, 2015, 304 էջ։

Գրականություն

Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատ. 10, Երևան, 1985։
Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 4, Երևան, 2003։
Ով ով է /Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան/, հատ. 2, Երևան, 2007։

Ծանոթագրություններ

1 2 3 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10 (հայ.) — հատոր 10. — էջ 478.
1 2 Library of Congress Authorities — Library of Congress.
↑ Լևոն Զավեն Սյուրմելյան (2005). 98.6°. Երևան: ՀԳՄ հրատարակչություն. էջ 3-24.

Արտաքին հղումներ

Աշոտ Գաբրիելյանի գրախոսականը Սյուրմելյանի «Արձակի տեխնիկա» գրքի հայերեն հրատարակման առթիվ(չաշխատող հղում)

Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լևոն Զավեն Սյուրմելյան» հոդվածին։

Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Լևոն Զավեն Սյուրմելյան» հոդվածին։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 10, էջ 478)։

[_121164f83c22027a-1] 1 2 3 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10 (հայ.) — հատոր 10. — էջ 478.

[_3d467bd534b2bad4-2] 1 2 Library of Congress Authorities — Library of Congress.

[3] Լևոն Զավեն Սյուրմելյան (2005). 98.6°. Երևան: ՀԳՄ հրատարակչություն. էջ 3-24.

[1]

[2]

[3]