Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդներ

From Վիքիպեդիա
Jump to navigation Jump to search
Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդներ
անգլ.՝ Isabella Stewart Gardner
Isabella Stewart Gardner (John Singer Sargent).jpg
Ծնվել էապրիլի 14, 1840(1840-04-14)[1][2][3][4][5]
ԾննդավայրՆյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ
Մահացել էհուլիսի 17, 1924(1924-07-17)[6][1][2][3][4][5] (84 տարեկանում)
Մահվան վայրԲոստոն, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունԱՄՆ
ԵրկերԻզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարան
Մասնագիտությունարվեստի կոլեկցիոներ, ֆոնդապահ և բարեգործ
ԱմուսինՋոն Լոուել Գարդներ II
Isabella Stewart Gardner Վիքիպահեստում

Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդներ (անգլ.՝ Isabella Stewart Gardner, ապրիլի 14, 1840(1840-04-14)[1][2][3][4][5], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հուլիսի 17, 1924(1924-07-17)[6][1][2][3][4][5], Բոստոն, ԱՄՆ), ամերիկյան արվեստի առաջատար կոլեկցիոներ, բարերար, արվեստի հովանավոր: Բոստոնում հիմնադրել է Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարանը:

Էներգետիկ, ինտելեկտուալ հետաքրքրասիրությամբ և ճամփորդելու մեծ սեր ունեցող Իզաբելլան մտերիմ է եղել արվեստագետների և գրողների հետ, այդ թվում՝ Ջոն Սինգեր Սարջենտի, Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերի, Դենիս Բանկերի, Անդերս Լեոնարդ Ցորնի, Հենրի Ջեյմսի, Կակուձո Օկակուրայի և Ֆրենսիս Մարիոն Կրոուֆորդի հետ:

Գարդների շուրջ շարունակ պտտվել է բամբասանքը նրա նորաձև նախասիրությունների և ոչ ավանդական վարքի համար: Բոստոնյան հասարակությունը նրան տվել է բազմաթիվ անուններ, այդ թվում, «Belle», «Դոննա Իզաբելլա», «Բոստոնի Իզաբելլա» և «տիկին Ջեք»: 1912 թվականի համերգին նա ներկայացել է զարմանալի տեսքով՝ կրելով սպիտակ գլխակապ վրան ամրացված «Oh, you Red Sox», որն այդ ժամանակ խուճապ առաջացրեց և մնաց որպես Իզաբելլայի բոստոնյան շարունակաբար քննարկվող արտասովորության թեմաներից[7]:

Կենսագրություն[edit | edit source]

Իզաբելլա Ստյուարտը ծնվել է Նյու Յորքում 1840 թվականին, սպիտակեղենի հարուստ վաճառական Դեյվիդ Ստյուարտի և Ադելիա Սմիթ Ստյուարտի ընտանիքում: Ըստ ավանդության՝ նրա Ստյուարտ նախնիները սերում են Դալ Ռիատայի լեգենդար Ֆերգյուս I-ի տոհմից[8] ( 6-րդ դար): Իզաբելլան մեծացել է Մանհեթենի համալսարանական վայրում, երբեմն իր անվանակից Իզաբելլա տատիկի Ջամայկա Քվինսում գտնվող ագարակում: 5-15 տարեկանում հաճախել է իգական գիմնազիա, որտեղ սովորել է արվեստ, երաժշտություն, պար, ինչպես նաև ֆրանսերեն, իտալերեն: 16 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Փարիզ և ընդունվել տեղի իգական դպրոց: Նրա դասընկերներից էին Բոստոնի Գարդներ հարուստ ընտանիքի անդամները: 1857 թվականին Իզաբելլային տանում են Իտալիա: Միլանում նա լինում է Պոլդի Պեցցոլիի թանգարանում, որտեղ վերածննդի արվեստի գործերը տեղավորված էին պատմական դարաշրջանները հիշեցնող սենյակներում: Իզաբելլան մտածում է՝ եթե երբևէ գումար ժառանգի, նմանատիպ կառույց կստեղծի մարդկանց համար, որպեսզի այցելեն ու հիանան: 1858 թվականին նա վերադառնում է Նյու Յորք[9]:

Վերադարձից հետո Իզաբելլայի դասընկերուհին՝ Ջուլիա Գարդները, նրան հրավիրում է Բոստոն, որտեղ Իզաբելլան հանդիպում է Ջուլիայի եղբորը՝ Ջեք-Ջոն Լոուել Գարդներ II-ին: Ջոնը Իզաբելլայից մեծ էր երեք տարի և Բոստոնի ցանկալի ամուրիներից էր: 1860 թվականի ապրիլի 10-ին Ջոնը և Իզաբելլան ամուսնանում են Մանհեթենի Գրեյս եկեղեցում և բնակվում Իզաբելլայի հոր նվիրած Բոստոնի Բիկոն փողոցի թիվ 152 տանը: Ջեքը կյանքի մնացած մասն ապրել է այդ տանը[9][10]:

Ջեքն ու Իզաբելլան ունեցել են մեկ որդի՝ Ջոն Լոուել Գարդներ 3-րդը (Jackie), ով ծնվել է 1863 թվականի հունիսի 18-ին և մահացել է 1865 թվականի մարտի 15-ին թոքաբորբից: Մեկ տարի անց Իզաբելլան վիժել է, և բժիշկները նրան հայտնել են, որ այլևս չի կարող երեխա ունենալ: Միևնույն ժամանակ մահացել է նրա մտերիմ ընկերն ու ամուսնու քույրը: Գադներն ընկճվել է ու մեկուսացել հասարակությունից: Բժշկի խորհրդով 1867 թվականին Ջեքն ու Իզաբելլան մեկնում են Եվրոպա ճամփորդության: Իզաբելլային տախտակամած տեղափոխում են պատգարակով: Շուրջ մեկ տարի ամուսինները ճամփորդում են, լինում են Սկանդինավիայում, Ռուսաստանում, հիմնական ժամանակն անց են կացնում Փարիզում: Ճամփորդությունն իր դրական ազդեցությունն է թողնում Իզաբելլայի վրա և շրջադարձային է լինում: Նա սկսում է հավաքել իր ճամփորդությունների ալբոմները[9]:

1875 թվականին մահանում է Ջեքի եղբայրը, և Իզաբելլան ամուսնու հետ «որդեգրում» է նրա երեք տղաներին: Իզաբելլայի կենսագիր Մորիս Կարտերը գրում է.

Aquote1.png Իզաբելլան տղաների նկատմամբ իր պարտքը կատարում է բարեխիղճ և հավատարմորեն Aquote2.png

[8]:

«Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդները Վենետիկում» (1894), Անդերս Լեոնարդ Ցորն (Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարան)

1874 թվականին Ջեքն ու Իզաբելլան այցելում են Միջին Արևելք, Կենտրոնական Եվրոպա, Փարիզ: 1880-ական թվականների սկզբում նրանք հաճախ էին ճանապարհորդում Ամերիկայում, Եվրոպայում և Ասիայում, բացահայտել օտար մշակույթներ և ընդլայնում արվեստի մասին իրենց գիտելիքները:

Գարդներների առաջին հավաքածուն կուտակվել է նրանց` մասնավորապես դեպի Եվրոպա, ինչպես նաև Եգիպտոս, Թուրքիա, Հեռավոր Արևելք կատարած այցերից: 1890-ական թվականներին Գարդներները սկսում են լրջորեն հավաքել նմուշները՝ արագորեն ստեղծելով նկարների և արձանների, գոբելենի, լուսանկարների, արծաթեղենի, խեցեղենի, ձեռագրերի, ճարտարապետական տարրերի, ինչպիսիք են դռներ, վիտրաժներ, գունավոր ապակիներ, բուխարու երեսպատված մասերի համաշխարհային հավաքածուներ: Իզաբելլայի հավաքածուի շուրջ 70 արվեստի գործեր ձեռք են բերվել Բերնարդ Բերեսոնի օգնությամբ: Իր հավաքածուով Իզաբելլան մրցում էր Էդուարդ Պերի Ուորենի հետ, մի շարք աշխատանքներ մատակարարում էր Բոստոնի գեղարվեստի թանգարանին: Գարդներների հավաքածուն նմուշներ էր ներառում Եվրոպայի կարևորագույն արվեստագետների աշխատանքներից, ինչպիսիք են Սանդրո Բոտիչելլիի «Մադոննան և մանուկը հրեշտակի հետ», Տիցիանի «Եվրոպան», Ռաֆայել Սանտիի «Colonna Altarpiece» և Դիեգո Վելասկեսի աշխատանքներից:

Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների սիրած վայրը Վենետիկն էր: Գարդներները հաճախ էին մնում Բարբարո պալատում, որը Վենետիկում ամերիկացի և անգլիացի տարագիրների համար խոշոր գեղարվեստական կենտրոն էր Վենետիկում: Վենետիկում գտնվելիս Իզաբելլան գնում էր արվեստի նմուշներ, անտիկ իրեր, գնում էր օպերա, ընթրում էր օտարերկրացի արվեստագետների ու գրողների հետ:

Թանգարանի ստեղծում[edit | edit source]

1896 թվականին Իզաբելլա և Ջեք Գարդներները հասկացան, որ իրենց Բոստոնի Բիկոն փողոցի տունը, որը թեև ընդլայնել էին, բավարար չէ արվեստի աճող հավաքածուի համար: 1898 թվականին Ջոն Լոուել Գարդներ II-ի հանկարծամահ լինելուց հետո Իզաբելլան իրականացրեց թանգարան կառուցելու իրենց ընդհանուր երազանքը: Նա Բոստոնի Fenway տարածքում թանգարանի համար ճահճոտ հողատարածք ձեռք բերեց և վարձեց ճարտարապետ Ուիլլարդ Թ. Սիրսին՝ կառուցելու թանգարանի շենք Վենետիկի վերածննդի պալատների նմանությամբ:

Շենքն ամբողջովին շրջապատում է ապակեպատ այգու բակը, առաջինն իր տեսակի մեջ առաջին նմանատիպ կառույցն է Ամերիկայում: Երկրորդ և երրորդ հարկերը Իզաբելլան նախատեսեց պատկերասրահի համար: Երաժշտական սենյակն ի սկզբանե առաջին և երկրորդ հարկերում էր, շենքի մի կողմում, սակայն Գարդները հետագայում բաժանեց մասերի, որպեսզի տարածք տրամադրի Ջոն Սինգեր Սարջենտի մեծածավալ El Jaleo կտավը առաջին հարկում ցուցադրելու համար, իսկ գոբելենային գործերը՝ երկրորդ հարկում:

Թանգարանի շինարարության ավարտից հետո Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդները մեկ տարի խնամքով տեղավորեց իր հավաքածուն թանգարանում՝ ըստ իր անձնական գեղագիտական ճաշակի: Տարբեր ժամանակաշրջանների և մշակույթների ընտրված պատկերասրահների տեղավորումը, գեղանկարները, քանդակները, մանածագործվածքներն ու կահույքը ստեղծում են հարուստ, բարդ և յուրահատուկ պատմություն:

Թանգարանը բացվել է 1903 թվականին: Տոնակատարությանը ելույթ են ունեցել Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի անդամները:

Գարդներն ապրել է չորրորդ հարկում, երբ մնացել է թանգարանում: Նրա մահից հետո չորրորդ հարկը երկար տարիներ եղել է թանգարանի տնօրենի բնակավայր, այնուհետև ձևափոխվել է որպես թանգարանային գրասենյակ:

Մահ[edit | edit source]

Գարդներ ընտանեկան դամբարանը Mount Auburn գերեզմանատան

1919 թվականին Իզաբելլան կաթված է ստացել և մահացել է հինգ տարի անց՝ 1924 թվականի հուլիսի 17-ին 84 տարեկան հասակում: Թաղված է Քեմբրիջի Mount Auburn գերեզմանատան Գարդներ ընտանեկան դամբարանում՝ ամուսնու և որդու միջև:

Գրականություն[edit | edit source]

  • Shand-Tucci, Douglass. The Art of Scandal: The Life and Times of Isabella Stewart Gardner, Harper Collins, 1997.

Ծանոթագրություններ[edit | edit source]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 American National Biography — 1999.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 RKDartists
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 FemBio
  6. 6,0 6,1 6,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  7. Powers John, Driscoll Ron (2012)։ Fenway Park: A Salute to the Coolest, Cruelest, Longest-running Major League Ballpark in America։ Running Press։ էջ 37։ ISBN 978-0-7624-4204-1 
  8. 8,0 8,1 Gardner, Frank A MD [1933] Gardner Memorial : Biographical and Genealogical Record of the Descendants of Thomas Gardner, Planter of Cape Ann, 1624, Salem, 1626–74, Through His Son Lieut. George Gardner ISBN 0-7404-2590-0 ISBN 978-0-7404-2590-5
  9. 9,0 9,1 9,2 Anne Hawley and Alexander Wood, "A sketch of the life of Isabella Stewart Gardner" in Isabella Stewart Gardner Museum: Daring by Design (2014), New York: Skira Rizzoli Publications, pp. 14 et seq. ISBN 978-0-8478-4380-0
  10. Louise Hall Tharp, "Mrs. Jack", Isabella Stewart Gardner Museum, 1965

Արտաքին հղումներ[edit | edit source]