Տիցիան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Տիցիան
TizianоVecellio
Tizian 090.jpg
(գեղանկարիչ)
Ծնվել է 1477
Ծննդավայր Պյեվե դի Կադորե, (Իտալիա)
Մահացել է Օգոստոսի 27, 1576
Մահվան վայր Վենետիկ, (Իտալիա)
Քաղաքացիություն Flag of Most Serene Republic of Venice.svg Վինիտիկի հանրապետություն
Ստեղծագործություն(ներ) Կինը հայելու առաջ[1], The Crowning with Thorns[1], The Madonna of the Rabbit[1] և Venus of Urbino[1]
Մասնագիտություն պալատական նկարիչ[1], դիմանկարիչ[1] և նկարիչ[1]
Ամուսին Cecilia Soldano[1]
Ծնողներ հայր՝ Gregorio Vecellio[1]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ոսկե Բիտի շքանշանի ասպետ
Հարազատներ եղբայր՝ Tommaso Vecellio[1]
Երեխաներ Orazio Vecellio[1], Tizianello[1] և Lavinia Vecellio[1]
Titian Վիքիպահեստում

Տիցիանո Վեչելլո կամ Տիցիան իտալ.՝ Tiziano Vecellio[2] (1477[4] կամ 1490[3], Պիևե դի Կադորե[5] - սեպտեմբերի 16, 1576[3], Վենետիկ[6],[7]Վերածնունդի Իտալիայի 16-րդ դարի վենետիկյան դպրոցի վաղ շրջանի ներկայացուցիչ, Իտալական բարձր վերածնունդի գլխավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա կյանքի ժամանակ ծննդյան վայրի անունով (Պյեվե դի Կադորե) նրան հաճախ կոչել են դա Կադորե, հայտնի է նաև Տիցիան Աստվածային։

Վեներան հայելու առջև, 1555
Շիրիմը Տիտիան է Վենետիկի.

Կենսագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիցիանը 10 տարեկանում Վենետիկում խճանկարչության դասեր է առել Սեբաստիան Ձուկատոյից, մի քանի տարի անց աշակերտել է նկարիչ Ջովաննի Բելլինիին՝ Ջորջոնեի և ապագա նշանավոր այլ նկարիչների հետ։ Մոտ 1508 թ-ին Ջորջոնեին օգնել է ստեղծելու Վենետիկի գերմանական իջևանատան որմնանկարները, իսկ վերջինիս մահից (1510 թ.) հետո ավարտել է նրա «Քնած Վեներան» կտավը։ Տիցիանն աշխատել է հիմնականում Վենետիկում, նաև Պադուայում (1506 թ.), Ֆեռարայում (1516 և 1523 թթ.), Մանտուայում (1536-37 թթ.), Ուրբինոյում (1542-44 թթ.), Հռոմում (1545-46 թթ.) և Աուգսբուրգում (Գերմանիա, 1548 և 1550-1551 թթ.)։ Ստեղծել է աստվածաշնչյան և դիցաբանական թեմաներով նկարներ, հայտնի է նաև որպես դիմանկարիչ։ Տիցիանը 30 տարեկանում Վենետիկի լավագույն նկարիչն էր։ Նրա արվեստն աչքի է ընկնում կյանքի բազմակողմանի ընդգրկումով, դարաշրջանի դրամատիկ բախումների խոր բացահայտմամբ։ 1510-ական թվականների կեսից Տիցիանը մշակել է ուրույն ոճ. նրա կերպարներին բնորոշ է հանգստությունը, իսկ կտավներին՝ մաքուր գույների ներդաշնակությունը։ 1510-1530-ական թվականներին նկարիչն առավելապես ստեղծել է պաթոսով և դինամիկայով օժտված գործեր՝ «Սալոմե» (1515 թ.), «Ֆլորա» (մոտ 1515 թ.), «Երկնային և երկրային սեր» (մոտ 1515-1516 թթ.), «Աստվածամոր համբարձվելը» (1518 թ.), «Կեսարի դինարը» (1518 թ.), կենսալի կերպարներ, սլացիկ շարժումներով հորինվածքներ («Բաքոսը և Արիադնան», 1523 թ.)։ Տիցիանը կրոնական և դիցաբանական թեմայով նկարներում հաճախ ներմուծել է ճարտարապետական ֆոն և կենցաղային մանրամասներ («Պեզարո ընտանիքի տիրամայրը», 1526 թ., և այլն)։ 1519-1526 թթ-ին որմնանկարել է մի շարք Ավագ խորաններ։ Տիցիանի դիմանկարչական արվեստը ծաղկել է 1530-40-ական թվականներին. ժամանակակիցների կերպարներում ընդգծել է նրանց բնավորության գծերը, յուրաքանչյուրի համար գտել հորինվածքային հնարամիտ, գունային յուրօրինակ լուծումներ («Հիպպոլիտո Մեդիչի», 1532-33 թթ., «Վեներա», 1538 թ., «Պիետրո Արետինո», 1545 թ., «Պողոս III պապը Ալեսսանդրո և Օտտավիո Ֆառնեզեների հետ», 1545-46 թթ., և այլն)։ XVI դարի կեսից՝ ստեղծագործության ուշ շրջանում, Տիցիանը հասել է կատարյալ գեղանկարչականության և կրոնական ու դիցաբանական թեմաների մեկնաբանման բացառիկ խորության։ Մարդու մարմնի գեղեցկությունը նկարչի գործերի առանձնահատուկ թեմաներից է («Դանայա», մոտ 1554 թ., «Վեներան հայելու առջև», 1550-ական թվականներ, «Եվրոպայի առևանգումը», մոտ 1559 թ., և այլն)։ Այդ շրջանի կրոնական թեմայով նկարներին («Սուրբ Հիերոնիմոս», մոտ 1552 թ., «Ապաշխարող Մարիամ Մագդաղենացին», 1560-ական թթ., «Սուրբ Սեբաստիանոս», 1570 թ., և այլն) բնորոշ են գունային նուրբ ելևէջներն ու ազատ կերպավորումը։ Տիցիանը գեղանկարչության մեջ մշակել է նոր տեխնիկա. ներկերը կտավին քսել է և՜ վրձնով, և՜ մատներով, և՜ քսաթիակով։ Նա ստեղծել է նաև գծանկարներ։ Տիցիանի նկարներն ուսումնասիրել են տարբեր երկրների ու դարաշրջանների նկարիչներ (Տինտորետո, Էլ Գրեկո, Ռեմբրանդ, Էդուարդ Մանե, Դիեգո Վելասկեզ, Պիտեր Ռուբենս և ուրիշներ)։ Նրան անվանել են Աստվածային Տիցիան։ Տիցիանի գործերից պահվում են Լոնդոնի ազգային, Բեռլինի, Հռոմի Բորգեզե, Ֆլորենցիայի Պալատին պատկերասրահներում, Փարիզի Լուվր, Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժ և այլ թանգարաններում։ Նրա անունով կոչվել է խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա։

Իսպանիայի Կառլոս V թագավորը Տիցիանին հրավիրել է իր մոտ և արժանացրել հատուկ պատվի ու հարգանքի։ «Ես կարող եմ ունենալ հերցոգ, սակայն չեմ կարող գտնել երկրորդ Տիցիան», - ասել է նա։ Մի անգամ նկարելու ժամանակ Տիցիանի ձեռքից վրձինն ընկել է։ Կառլոս V-ը բարձրացրել է այն և ասել. «Տիցիանին ծառայելը պատիվ է նույնիսկ թագավորի համար»։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Էլի Ֆոր, Արվեստի պատմություն (վերածնվող արվեստ), հատոր 3, Ե., «Սարգիս Խաչենց», 2008։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 https://es.wikipedia.org/wiki/Tiziano
  2. http://www.retrobibliothek.de/retrobib/seite.html?id=115759#Tizian
  3. 3,0 3,1 3,2 Շվեդիայի Ազգային թանգարանի նկարիչների ցանկ — -12T. Ստուգված է հոկտեմբերի 23-ին 2016:
  4. Record #118622994 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  5. 5,0 5,1 Record #118622994 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է օգոստոսի 12-ին 2015:
  6. 6,0 6,1 Record #118622994 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է հունիսի 24-ին 2015:
  7. Մետրոպոլիտեն թանգարան timeline, retrieved Փետրվարի 11, 2009

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]