Jump to content

Բենդեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բնակավայր
Բենդեր
ռումիներեն՝ Tighina
Դրոշ Զինանշան

46°50′0″N 29°29′0″E / 46.83333°N 29.48333°E / 46.83333; 29.48333
ԵրկիրՄոլդովա Մոլդովա
ՀամայնքBender Municipality?, Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետություն, Մոլդովական ԽՍՀ, Bendery Uyezd?, Silistra eyalet?, Q135907035?, Tighina County?, Ținutul Nistru?, Մոլդովական ԽՍՀ, Tighina County? և Bender Municipality?
Հիմնադրված է1408 թ.
Առաջին հիշատակումհոկտեմբերի 6, 1408[1][2]
Մակերես97,29 կմ²
ԲԾՄ15 մետր
Բնակչություն▲83 200 մարդ (2018)
Ժամային գոտիUTC+2 և UTC+3
Փոստային դասիչMD-3200
Ավտոմոբիլային կոդА — —
Պաշտոնական կայքbendery.gospmr.org​(ռուս.)
Բենդեր (Մոլդովա)##
Բենդեր (Մոլդովա)

Բենդեր (ռուս.՝ Бендеры; ռումիներեն՝ Bender, հայտնի է նաև Տիգինա անվանումով), քաղաք և համայնք Մոլդովայում՝ չճանաչված Մերձդնեստրի Հանրապետությունում, Դնեստրի վտակ Բիկի գետաբերանի մերձակայքում։ Զբաղեցնում է 97,29 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2018 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է շուրջ 83 հազար (այդ ցուցանիշով 4-րդ տեղն է զբաղեցնում Մոլդովայում և 2-րդ տեղը՝ Մերձդնեստրում)։

Պատմություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակավայրն առաջին անգամ հիշատակվել է 1408 թվականին։ 16-րդ դարում այն գրավել են օսմանյան թուրքերը։ 1713 թվականին Պոլտավայի ճակատամարտում ռուսներից կրած պարտությունից հետո Շվեդիայի թագավոր Կարլ XII-ը թաքնվել է Բենդերի ամրոցում։ 1709 թվականին այստեղ է մահացել ուկրաինացի հետման Իվան Մազեպան (1639 – 1709): 18–19-րդ դարերի ռուս–թուրքական պատերազմների ժամանակ ռուսական բանակը 3 անգամ գրավել է Բենդերը (1770, 1789, 1806)։

Բուխարեստի հաշտության պայմանագրի համաձայն՝ Բենդերը ամբողջ Բեսարաբիայի կազմում 1812 թվականից միացվել է Ռուսական կայսրությանը։ 1818 թվականին ստացել է շրջկենտրոնի կարգավիճակ։

1918-1940 թվականներին գտնվել է Ռումինիայի կազմում, իսկ 1940 թվականի հունիսի 28- ից միացվել է ԽՍՀՄ- ին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1941 – 1944) ռումինական և գերմանական զորքերը լուրջ վնասներ են հասցրել քաղաքին։ 1944 թվականի օգոստոսի 23- ին քաղաքը գրավվել է Կարմիր բանակի կողմից։

1991 թվականից Մերձդնեստրի չճանաչված Հանրապետության կազմում է։ 1992 թվականի ամռանը մեծապես ավերվել է ռուս-մոլդովական հակամարտության արդյունքում[3]։

Կլիմա

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Բենդերի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 0.5
(32.9)		 1.6
(34.9)		 6.3
(43.3)		 14.7
(58.5)		 20.9
(69.6)		 24.6
(76.3)		 26.5
(79.7)		 26.2
(79.2)		 21.8
(71.2)		 15.2
(59.4)		 8
(46)		 3.3
(37.9)		 14.13
(57.41)
Միջին օրական °C (°F) −2.4
(27.7)		 −1.3
(29.7)		 2.9
(37.2)		 10.2
(50.4)		 16.1
(61)		 19.8
(67.6)		 21.6
(70.9)		 21
(70)		 16.7
(62.1)		 10.8
(51.4)		 4.8
(40.6)		 0.5
(32.9)		 10.06
(50.13)
Միջին ցածր °C (°F) −5.3
(22.5)		 −4.1
(24.6)		 −0.4
(31.3)		 5.8
(42.4)		 11.4
(52.5)		 15.1
(59.2)		 16.7
(62.1)		 15.9
(60.6)		 11.7
(53.1)		 6.4
(43.5)		 1.7
(35.1)		 −2.2
(28)		 6.06
(42.91)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 35
(1.38)		 36
(1.42)		 30
(1.18)		 36
(1.42)		 48
(1.89)		 68
(2.68)		 65
(2.56)		 42
(1.65)		 43
(1.69)		 26
(1.02)		 37
(1.46)		 37
(1.46)		 503
(19.81)
աղբյուր: CLIMATE-DATA.ORG[4]

Ժողովրդագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1920 թվականին Բենդերն ունեցել է շուրջ 26 հազար բնակիչ, որոնց մեկ երրորդ մասը հրեաներ էին, մոտավորապես այդքան էլ՝ ռումինացիներ։ Մնացած բնակչության մեջ համեմատաբար մեծ էր ռուսների ու բուլղարացիների թիվը։

2004 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով Բենդերի համայնքի բնակիչների թիվը եղել է 100.169, բուն քաղաքինը՝ 97.027, որից՝

43.431 (43,35%) – ռուսներ

25.069 (25,03%) – մոլդովացիներ

18.006 (17,98%) – ուկրաինացիներ

3.164 (3,16%) – բուլղարացիներ

1.091 (1,09 %) – գագաուզներ։

Ազգային կազմը
Ազգ. խումբ1930 թ. մարդահամար1959 թ. մարդահամար1970 թ. մարդահամար1979 թ. մարդահամար1989 թ. մարդահամար2004 թ. մարդահամար
բուն
քաղաքը		ՊրոտեագաիլովկաՀամայնքը
municipality		%
ռուսներ15,116N/AN/AN/A57,80041,9491,48243,43143.35%
մոլդովացիներ1-N/AN/AN/A41,40024,31375625,06925.03%
ռումինացիներ]]15,464N/AN/AN/A-610-561-660.06%
ուկրաինացիներ2-N/AN/AN/A25,10017,34865818,00617.98%
Ruthenians21,349N/AN/AN/A-----
բուլղարներ170N/AN/AN/A3,8003,0011633,1643.16%
գագաուզներ40N/AN/AN/A1,6001,066251,0911.09%
հրեաներ8,279N/AN/AN/A-38323850.38%
գերմանացիներ243N/AN/A--25862640.26%
լեհեր309N/AN/AN/A-1900-12190-2020.20%
հայեր46N/AN/AN/A-1730-16173-1890.18%
գնչուներ24N/AN/AN/A-1320-5132-1370.13%
բելառուսներ188N/AN/AN/A-713197320.73%
այլքN/AN/AN/A8,3007,4400-317,440-7,4717.44%
ազգ. չնշածներ51N/AN/A-N/A
հույներ37N/AN/A-N/A
հունգարներ24N/AN/AN/AN/A
սերբեր, խորվաթներ, սլովենացիներ22N/AN/AN/AN/A
չեխեր, սլովակներ19N/AN/AN/AN/A
թուրքեր2N/AN/AN/AN/A
ալբանացիներ1N/AN/AN/AN/A
Ընդամենը31,384[5]43,00072,300101,292[6]138,000[7]97,027[8]3,142[8]100,169100%

Note: 1 Since the independence of Moldova, there has been ongoing controversy over whether Romanians and Moldovans should be counted officially as the same ethnic group or not. At the census, every citizen could only declare one nationality. Consequently, one could not declare oneself both Moldovan and Romanian.

Note: 2 The Ukrainian population of Bessarabia was counted in the past as "Ruthenians"

Մայրենի լեզու
Լեզուն1930 թ. մարդահամար2004 թ. մարդահամար
ռուսերեն16,566N/A
իդիշ8,117N/A
ռումիներեն4,718N/A
ուկրաիներեն1,286N/A
գերմաներեն225N/A
լեհերեն219N/A
բուլղարերեն78N/A
թուրքերեն26N/A
հունարեն21N/A
հունգարերեն20N/A
գնչուերեն16N/A
չեխերեն, սլովակերեն14N/A
հայերեն11N/A
սերբա-խորվաթերեն, սլովեներեն8N/A
ալբաներեն2N/A
այլ11N/A
non-declared46N/A
Ընդամենը31,384[5]100,169

Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները: [9] [10]

Պատկերասրահ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ Costăchescu M. Documentele moldoveneşti înainte de Ştefan cel Mare (ռումիներեն) — Iași: 1931. — Vol. 2. — P. 408. — 957 p.
  2. ↑ Nicu V. Localitățile Moldovei în documente și cărți vechi: îndreptar bibliografic. Volumul 1: A-L (ռումիներեն) — Chișinău: Universitas, 1991. — P. 49. — 508 p. — ISBN 5-3620-0841-2
  3. ↑ Цитат уеб |уеб_адрес=http://www.borm-md.org/bg/node/564 |заглавие=www.borm-md.org |достъп_дата=2012-01-09 |архив_дата=2016-01-30 |архив_уеб_адрес=https://web.archive.org/web/20160130233734/http://www.borm-md.org/bg/node/564
  4. ↑ «BENDER WEATHER BY MONTH // WEATHER AVERAGES». Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 7-ին.
  5. 1 2 1930 Romanian Census data for the Tighina County Արխիվացված Հուլիս 20, 2011 Wayback Machine
  6. ↑ «Moldova». citypopulation.de.
  7. ↑ Marian Enache, Dorin Cimpoesu, Misiune Diplomatica in Republica Moldova (Iași: Polirom, 2000), p. 399
  8. 1 2 «pridnestrovie.net». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ մարտի 18-ին.
  9. ↑ «Moldovan towns based on a censuses of 1897—2015» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2017 թ․ հուլիսի 19-ին.
  10. ↑ «State administration of Bendery report for 2019 19.9 Mb» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ ապրիլի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 7-ին.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բենդեր» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Բենդեր&oldid=10026343» էջից