Ապոլլոնիոս Հռոդոսացի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ապոլլոնիոս Հռոդոսացի
Ծնվել է մ. թ. ա. 295
Ծննդավայր Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս
Մահացել է մ. թ. ա. 215
Մահվան վայր Հռոդոս, Հունաստան
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող, գրադարանավար, առասպելագիր և grammarian
Զբաղեցրած պաշտոններ Ալեքսանդրիայի գրադարանի տնօրեն
Արգոնավորդների ճանապարհորդության քարտեզը ըստ «Արգոնավտիկա» պոեմի

Ապոլլոնիոս Հռոդոսացի (հին հուն․՝ Απολλώνιος Ρόδιος, մ. թ. ա. 295, Ալեքսանդրիա, Եգիպտոս - մ. թ. ա. 215, Հռոդոս, Հունաստան), հին հույն էպիկական պոետ և քերականագետ, Ալեքսանդրիայի գրադարանի ղեկավար։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նրա «Արգոնավտիկա» պոեմը, որը գրվել էր Ալեքսանդրյան դպրոցին ոչ համահունչ ոճով, հաջողություն չի ունեցել: Դա պատճառ է դարձել իր ուսուցիչ Կալլիմահի հետ վեճի համար, ինչից հետո նա թողել է Ալեքսանդրիան ու մեկնել է Հռոդոս: Այստեղ նա վերամշակել է «Արգոնավտիկա»-ն և շուտով որպես ուսուցիչ ու գրող այնպիսի հռչակ է ձեռք բերել, որ հռոդոսցիները պատրաստ էին նրան քաղաքացիություն տալ: Ավելի ուշ նա վերադարձել է Ալեքսանդրիա և դարձել է գրադարանի ղեկավար: Նրա քերականական աշխատություններն ու մի քանի բանաստեղծություններ չեն պահպանվել: Բացառություն են կազմում մի քանի հատվածներ. պահպանվել է միայն «Արգոնավտիկա»-ն: Այն հելլենիստական դարաշրջանից մեզ հասած միակ էպիկական ստեղծագործությունն է: Հռոմեացիները շատ բարձր էին գնահատում այս ստեղծագործությունը. այն թարգմանվել է, դրանից օգտվել են այլ ստեղծագործողներ:

Կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անտիկ պոետների մասին ամենավստահելի աղբյուրները դառնում են հենց նրանց ստեղծագործությունները: Դժբախտաբար, Ապոլլոնիոս Հռոդոսացին իր մասին որևէ հիշատակություն չի թողել[1]: Կենսագրական բոլոր նյութերը վերցված են չորս աղբյուրներից. դրանցից երկուսը «Ապոլլոնիոսի կյանքը» վերնագրող թղթերն են, որոնք գտնվել են իր աշխատանքի վերաբերյալ մեկնաբանության մեջ, երրորդը 10-րդ դարի Սուդա հանրագիտարանն է և չորրորդը` 2-րդ դարի պապիրուս: Բոլոր նշված աղբյուրների հոդվածներն, այնուամենայնիվ, աղքատիկ են և հաճախ իրենք իրենց հակասող:

Ծնունդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ապոլլոնիոսի կյանքը» վերնագրող երկու թղթերն ու Սուդա հանրագիտարանն Ապոլլոնիոսի հորը կոչում են Սիլլիուս կամ Իլլիուս, երկու անունն էլ հազվադեպ հանդիպող են[2]: Երկրորդ թուղթը նրա մորն անվանում է «Հռոդ», բայց սա անհավանական է, Հռոդ նշանակում է «հռոդոսացի կին», և գրեթե վստահաբար կարելի է պնդել, որ այս տարբերակն առաջ է բերվել` բացատրելու Ապոլլոնիոսի` Հռոդոսացի մականունը: Թղթերն ու Սուդան նշում են, որ նա Ալեքսանդրիայից էր[3], Աթենեոսն ու Էլիանը նշում են, թե նա Նավկրատիսից էր, Ալեքսանդրիայից մոտ 70 կմ հեռու, Նեղոսի ափին[4]: Որևէ աղբյուր չի նշում ծննդյան տարեթիվը:

Կապը Կալիմաքոսի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թղթերն ու Սուդան համաձայն են, որ Ապոլլոնիոսը պոետ Կալիմաքոսի աշակերտն է եղել: Վիտա Բ-ն ասում է, որ Կալիմաքոսը նրա հռետորաբանության ուսուցիչն է եղել, սակայն այդ տերմինը ժամանակավրեպ է: Ավելին, հնագույն կենսագրություններում «աշակերտ» և «ուսանող» են կոչվում այն մարդիկ, ում վրա պոետն ունեցել է ազդեցություն[5]: Նրանց ստեղծագործությունները փաստորեն ցույց են տալիս մտերիմ հարաբերությունները, եթե հեղինակները մոտ են միմյանց ոճերով, թեմաներով, սակայն այստեղ դժվար է հասկանալ, թե ով ում է պատասխանել:

Ալեքսանդրիայի գրադարանի ղեկավար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թղթերց մեկը և Սուդան հավաստում են, որ նա զբաղեցրել է այս պաշտոնը: Սուդան նշում է, որ Ապոլլոնիոսը հաջորդել է Էրաթոսթենեսին, սակայն սա միանշանակ ճշմարտություն չէ: Ալեքսանդիրայում կար ևս մեկ գրադարան, որն Ապոլլոնիոսի անվան է եղել, և սա կարող է շփոթմունքի պատճառ դարձած լինել[6]:

Կապը Հռոդոսի հետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հռոդոսացի մականունը ցույց է տալիս, որ Ապոլլոնիոսը որևէ կապ է ունեցել այս անվանումը կրող կղզու հետ: Թղթերն ու Սուդան նշում են, որ նա տեղափոխվել է այստեղ Ալեքսանդրիայից: Աղբյուրների վկայությունները տարբերվում են այն հարցի վերաբերյալ, թե արդյո՞ք նա մահացել է Հռոդոսում, թե վերադարձել է Ալեքսանդրիա ու զբաղեցրել գրադարանի ղեկավարի պաշտոնը: Ըստ թղթերից մեկի, նա Հռոդոսում հայտնի ուսուցիչ է եղել, սակայն այս հղումը կարող է վերաբերվել մեկ այլ Ապոլլոնիոսի, ով այնտեղ հռետորաբանություն է դասավանդել: Ի վերջո, Հռոդոսացի մականունը կարող է և որևէ ֆիզիկական կապ չունենալ կղզու հետ: Այն կարող է ուղղակի կապ ունենալ այն փաստի հետ, որ նա մի անգամ պոեմ է գրել Հռոդոսի մասին[7]:

Մահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միայն երկու թղթերն են հիշատակում մահվան հանգամանքների մասին, դրանք էլ իրար հակասում են: Առաջինն ասում է, թե նա մահացել է Հռոդոսում, երկրորդն ասում է, թե նա մահացել է Ալեքսանդրիա վերադառնալուց հետո և նշում, թե «ոմանք ասում են», որ նա թաղված է Կալիմաքոսի հետ:

Տեքստեր և թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Loeb classical library»-ում պոեմն առաջինն է հրատարակվել:
  • «Collection Budé» հանդեսում «Արգոնավտիկա»-ն հրապակարվել է 3 հատորով:

Ռուսական թարգմանություններ.

  • Ապոլլոնիոս Հռոդոսացի, Արգոնավտիկա (Թարգմ. և ծանոթագրությունները` Գ.Ֆ. Ծերեթելի, 349 էջ, 1000 օրինակ): Վերահրատարակում. Ալեքսանդրյան պոեզիա («Անտիկ գրականության գրադարան» շարքից), 1972, 143-300 էջեր:
  • Ապոլլոնիոս Հռոդոսացի, Արգոնավտիկա, (Թարգմ. և ծանոթագրությունները` Ն.Ամ Չիստյակով, պատասխանատու խմբագիր` Մ.Լ. Գասպարով: «Գրական հուշարձաններ» շարքից), 2001, 240 էջ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Մ. Լեֆկովից, Ապոլլոնիոսի կենսագրության առեղծվածն ու պատմությունը, 52
  2. Մ. Լեֆկովից, Ապոլլոնիոսի կենսագրության առեղծվածն ու պատմությունը, 57
  3. Ստրաբոն 14.2.13
  4. Athenaeus Deipnosophistae 7.19; Aelian On the nature of animals 15.23.
  5. Մ. Լեֆկովից, Ապոլլոնիոսի կենսագրության առեղծվածն ու պատմությունը, 56-7
  6. A.W. Bulloch, Hellenistic Poetry, 586
  7. Մ. Լեֆկովից, Ապոլլոնիոսի կենսագրության առեղծվածն ու պատմությունը, 58, 61