Ձիթենու ճյուղ (գործողություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
«Ձիթապտղի ճյուղ» գործողություն
Քաղաքացիական պատերազմ Սիրիայում, Թուրք-քրդական հակամարտություն
Afrin-2.gif
Թվական 2018 թվականի հունվարի 20-ից մինչ օրս[1]
Վայր Հալեպի մարզ (Աֆրինի գավառ, Ազազի գավառ, Ալ-Բաբի գավառ), Սիրիա-թուրքական սահման
Պատճառ Թուրք-քրդական հակամարտություն
Արդյունք Թուրքական զինուժը գրավել է 7 գյուղ, 4 բլուր[2] և Բարսայա լեռը[3]:
  • Քրդական ուժերը հետ են գրավել 3 գյուղ[4] և Բարսայա լեռը[5]:
Հակառակորդներ
{{{2}}} Թուրքիա
Flag of Syria 2011, observed.svg Սիրիական ընդդիմություն
Սիրիայի դեմոկրատական ուժեր
Ռազմական կորուստներ
69 զոհ (ըստ SOHR-ի)[6]
{{{2}}} 9 զոհ (ըստ SOHR-ի), 7 անհետ կորած[6]

{{{2}}} 325 զոհ, 16 գերի (ըստ Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի)[7][8][9]


16 զոհ, {{{2}}} 5 զոհ (ըստ Թուրքիայի)[10]

66 զոհ (ըստ SOHR-ի)[11][6]

597 զոհեր և գերիներ (ըստ Թուրքիայի)[12]


43 զոհ (ըստ Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի)[13]

Ընդհանուր կորուստներ
Աֆրինում զոհվել են 51-86 քաղաքացիական անձ, իսկ Թուրքիայում 4 մարդ՝ երկու թուրք և երկու սիրիացի[14][15]:

«Ձիթենու ճյուղ» գործողություն (թուրք.՝ Zeytun Dalı Harekâtı), ռազմական գործողություն, որն իրականացնում են Թուրքիան և Սիրիայի ազատ բանակը: Գործողությունները տեղի են ունենում Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիսային հատվածում՝ Հալեպի մարզում: Գործողության նպատակը մեծամասամբ քրդերից բաղկացած Ազգային ինքնապաշտպանության ջոկատների, Կանանց ինքնապաշտպանության ջոկատների արտաքսումն է Աֆրին քաղաքից և նրա հարակից շրջաներից[16]:

Թուրքիայի զինված ուժերի Գլխավոր շտաբը 2018 թվականի հունվարի 20-ին հայտարարել է «Ձիթապտղի ճյուղ» գործողությունը սկսելու մասին: Գործողությունը ուղղված էր սիրիական Աֆրինում տեղակայված քրդական զինված խմբավորումների դեմ: Գործողությունը սկսվել է Երևանի ժամանակով ժամը 18:00-ին: Համաձայն Գլխավոր շտաբի տվյալների, գործողությանը մասնակցում են 72 ինքնաթիռներ: Գլխավոր շտաբի պետ Հուլուսի Աքարը հայտարարել է, որ 113 նշանակետերից 108-ը խոցվել են:

Թուրքիայի փոխվարչապետ Բեքիր Բոզդաղը հայտարարել է, որ զինվորականները կլքեն Աֆրինը, երբ հասնեն իրենց առջև դրված մարտական խնդիրների իրականացմանը:

«Այս գործողությունը ուղղված չէ Աֆրինում բնակվող մեր թուրքմենական, քրդական կամ արաբական եղբայրների դեմ, այլ ընդդեմ ահաբեկչական կազմակերպությունների: Այն սկսվել է և կշարունակվի՝ հարգելով Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը, ինքնիշխանությունը և քաղաքական միասնականությունը: Այն բանից հետո, երբ գործողությունը կկատարի իր մարտական խնդիրը, Թուրքիան կհեռանա Սիրիայի տարածքից:», — հայտարարել է փոխվարչապետը[17]:

Գործողության ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռ հունվարի 15-ին թուրքական կողմը հրետակոծել է Սիրիայի քրդերի դիրքերը[18]: Թուրքիական զինուժը տեղակայված է եղել Սիրիայի հյուսիսում գտնվող տարածքում, որը գրավվել էր թուրքերի կողմից դեռևս «Եփրատի վահան» ռազմագործողության ժամանակ: Այն փաստը, որ Թուրքիան նախապատրաստվում է գործողություն իրականացրել սիրիական տարածքում, հայտնի էր դեռ 2017 թվականի վերջին: Թուրքիայի պաշտոնատար դեմքերը, այդ թվում նաև նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը[19], մի քանի անգամ հայտարարել են Սիրիայի հյուսիսում նախատեսվող հակաահաբեկչական գործողության մասին[20]:

Սիրիայի ազատ բանակը հարձակումներ է իրականցրել քրդական PYD (Դեմոկրատական միության) դիրքերի նկատմամբ[21], իսկ քրդական SDF-ը կսկսի ինքնապաշտպանական ջոկատների վերազինումը, այն դեպքում, երբ Անկարան սկսի զինված գործողությունները[22]:

Մի քանի ամիսների ընթացքում Թուրքիան սիրիական սահմանին մոտեցրել է մեծ քանակությամբ ռազմատեխնիկա և զինուժ[23]: Հունվարի 19-20-ը Թուրքիայի տարածքից ռմբակոծվել է Աֆրինի տարածքը: Հունվարի 20-ին պաշտոնապես հայտարարվել է գործողության մեկնարկի մասին: Գործողության առաջին օրը թուրքական ռազմական օդուժը 108 հարված է հասցրել քրդական օբյեկտների ուղղությամբ[24]:

Հունվարի 21-ին քրդական կողմը հայտարարել է, որ թուրքական զինուժի հրետակոծության արդյունքում Աֆրինում զոհվել է 9 մարդ: Քրդական ուժերի թվիթերի պաշտոնական կայքը հայտնում է, որ գործողության արդյունքում զոհվել են վեց քաղաքացիական անձինք, քուրդ երեք զինյալներ, ևս 13-ը վիրավորվել են[25]:

Քրդական Firat գործակալությունը տարածել է հաղորդագրություն, համաձայն որի յոթնամյա Եղիա Հեմեդի Էլին ստացել է մարմնական ծանր վնասվածք և մահացել հիվանդանոցի ճանապարհին՝ թուրքական զինուժի հունվարի 21-ի գիշերը իրականացրած ավիահարվածների արդյունքում: Արաբ երեխային փրկել չի հաջողվել, չնայած բժիշկների իրականացրած միջամտությանը[26]:

Ռուսական «Риа Новости» լրատվական ծառայության փոխանցմամբ հունվարի 21-ի լույս 22-ի գիշերը Աֆրինից հրետակոծվել է թուրքական Հաթայի նահանգի Ռեյխանլը քաղաքը, որի արդյունքում զոհվել է մեկ և վիրավորվել 46 մարդ: Յոթ մարդ էլ վիրավորվել է հարակից Քիլիսում: Ռեյխանլըի ուղղությամբ արձակվել է 11 արկ, որոնցից 9-ը պայթել են քաղաքի տարածքում: Ավելի վաղ, Ռեյխանլըի քաղաքապետը հայտարարել էր, որ զոհվել է 1 և վիրավորվել 32 մարդ[27]:

Հունվարի 22-ի կեսօրին Թուրքիան հարձակումներ է սկսել իրականացնել սիրիական Ազազ քաղաքի ուղղությամբ: Բացի այդ, թուրքական «Haber Turk» լրատվական կայքը ուղիղ եթերում հայտարարել է, որ թուրքական զորաբանակը Աֆրինում քրդերից 13 գյուղ է գրավել[28]: Թուրքական կողմը հայտարարել է, որ YPG-ի հրետակոծության արդյունքում Քըրըքհանա քաղաքում մեկ անձ սպանվել է, ևս երկուսը՝ վիրավորվել[29][30]:

Հունվարի 22-ին թուրքական զինուժը՝ սիրիական ընդդիմության ուժերի հետ միասին, կարողացել է գրավել Ռաջու, Բասրայա և Թալ Շեյխ Հարուզ բնակավայրերը, որոնք գտնվում էին քրդական ինքնապաշտպանական ջոկատների հսկողության տակ[31]:

Ծանր մարտեր են տեղի ունեցել նաև Աֆրինի գավառի հյուսիսային հատվածում գտնվող Բյուլբյուլ քաղաքի մոտ: Սիրիական Muraselon լրատվական գործակալության տվյալներով, որպես ուժեղացում Մանբիջայի շրջանից Աֆրինի գավառ են տեղափոխվել Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի լրացուցիչ ստորաբաժանումներ[32]:

Երեք օրերի ընթացքում փոխհրաձգություններ են եղել նաև սիրիա-թուրքական սահմանին: Միայն հունվարի 23-ին թուրքական զինուժը կորցրել է ավելի քան 10 զինծառայող, 1 տանկ: Այդ մասին տարածել է տեղեկատվություն լիբանանյան Al Masdar News գործակալությունը[33]: Ընդորում, նշվում է, որ քրդական կողմից զոհեր չեն եղել: Հունվարի 22-ի երկրորդ կեսին թուրքերը շարունակել են ապամոնտաժել Հալեպի մարզի հատվածում կառուցված սահմանապահ պատը, որպեսզի ապահովվօ լրացուցիչ ուժերի և տեխնիկայի տեղաշարժը դեպի Հյուսիսային Սիրիա[34]:

Թուրքական բանակի հրամանատարությունը տարածել է հայտարարությունը, համաձայն որի զինուժը բացել է նոր ռազմաճակատ՝ Քոբանի քաղաքի շրջանում: Այդպիսով, թուրքական բանակը և սիրիական ընդդիմության ուժերը պատրաստվում են քրդերի դիրքերի վրա հարձակվել միանգամից երկու ուղղություններով[35][36]:

Հունվարի 23-ին թուրքական օդուժը հարվածներ է հասցրել քրդերի դիրքերի ուղղությամբ: Օդային գործողությանը մասնակցել են 24 ռազմական ինքնաթիռներ: Այդ մասին փոխանցում է թուրքական պետական Anadolu գործակալությունը[37]: Թուրքական զինուժի և Սիրիայի ազատ բանակի հրետանին հրետակոծել է Թել Ռիֆաթ, Մարանազ և Աֆրինից արևելք գտնվող մի շարք այլ քաղաքներ ևս:

Թուրքիայի կողմից սկսված ռազմական գործողության պատճառով տեղի բնակչությունը զանգվածաբար լքում է շրջանը: Հակամարտող կողմերի հաշտեցման ռուսական կենտրոնի ղեկավար Յուրի Եվտուշենկոն նշել է, որ ավելի քան հազար կանայք և երեխաներ սիրիական Աֆրինից տեղափոխվել են կառավարական ուժերի կողմից վերահսկվող տարածքներ՝ ապաստարան գտնելու նպատակով: Al Masdar News-ը փոխանցել է, որ ռուսական զինուժը պատրաստ է փախստականներին տրամադրել ժամանակավոր կացարան, ինչպես նաև հումանիտար և բժշկական օգնություն: Դրան զուգընթաց, քրդերը համաձայնացրել են սիրիական կառավարության հետ, օգտագործելու կառավարական ուժերի կողմից վերահսկվող տարածքները, քուրդ զինյալներին Աֆրինի տարածք հասցնելու համար[38]:

Հունվարի 24-ին Թուրքիայի ԶՈւ հատուկ նշանակության «կոմանդոսների» 200 հոգանոց խումբը մեկնել է Աֆրին՝ մասնակցելու հակաքրդական գործողությանը: Խումբը գործում է ցամաքային զորքերի հատուկ նշանակության 5-րդ բրիգադի կազմում: Հրապարակված տեսագրության մեջ զինծառայողներից մեկը հայտարարել է, որ իրենք մեկնում են «հարսանիքի»[39]:

Թուրքական ուժերին աջակցող Սիրիայի ազատ բանակի մարտիկները

Հունվարի 25-ի առաջին կեսին հայտնի դարձավ այն մասին, որ քրդական ինքնապաշտպանական ուժերը հակահարվածի են անցել Աֆրինի գավառի հյուսիսային հատվածում: Ինչպես հաղորդել է Al Masdar News-ը լրատվական գործակալությունը, քրդական ուժերը բախվել են Սիրիայի ազատ բանակի ուժերի հետ, որոնք գործում էին թուրքական զորքերի հովանավորության ներքո: Բախումները տեղի են ունեցել Բարսայա լեռնազանգվածում, ինչպես նաև Համամ գյուղից ոչ հեռու գտնվող տարածքներում: Արդյունքում, այդ տարածքները նորից անցան քրդական վերահսկողության տակ[40]:

Հունվարի 25-ին թուրքական ռազմական օդուժը անդադար հրթիռակոծել է քրդերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքները: Մասնավորապես, հրթիռակոծվել է Աֆրինից հարավ-արևմուտք գտնվող Ջանդարիս քաղաքի շրջակայքը, որտեղ տեղակայված են եղել YPG-ի ուժերը: Հրթիռակոծվել է նաև Շեյխ ալ Հադիդ բնակավայրը: Թուրքական ռազմական ինքնաթիռների կրակի տակ են ընկել նաև Թալ Ալուշ և Ալ Վասեյթա բնակավայրերը[41]: Քրդական աղբյուրները վկայում են, որ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի մարտական թռիչքների ընթացքում զոհվել են ամենաքիչը 32 խաղաղ քաղաքացի[42]: Թուրքական ռազմական ղեկավարությունն էլ հայտարարել է, որ գործողության ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, զոհվել է 394 քուրդ զինյալ[43]:

Հունվարի 25-ին Մանբիջի ռազմական խորհրդի ներկայացուցիչ Շարֆան Դարվիշը հայտարարել է, որ Մանբիջում «Սիրիայի դեմոկրատական ուժերը» (SDF) իրենց զորքերը բերել են մարտական դրության և տեղաշարժել մարզի արևմտյան գավառներ՝ դեպի «Սիրիայի ազատ բանակի» հետ շփման գիծ: Նպատակը թուրքական զինուժի հնարավոր հարձակումները կանխելն է: Նրա խոսքերով, Մանբիջում SDF-ի ուժերի շարունակում են կորդինացնել իրենց գործողությունները միջազգային կոալիցիայի հետ, որը գլխավորում է ԱՄՆ-ն: Մանբիջ քաղաքը ազատագրվել էր ԴԱԻՇ-ի գրոհայիններից 2016 թվականի օգոստոսին SDF-ի կողմից՝ միջազգային կոալիցիայի աջակցությամբժ[44]:

Հունվարի 26-ին Թել Ռիֆաթ քաղաքի շրջանում շարունակվել են բախումներ տեղի ունենալ քրդական ինքնապաշտպանական ուժերի և Սիրիայի ազատ բանակի զինյալների միջև: Աֆրինի շրջան է բերվել թուրքական ռազմական տեխնիկայի նոր լրակազմ[45]:

Հունվարի 26-ին՝ ողջ օրվա ընթացքում Աֆրինի գավառում մարտեր են տեղի ունեցել «Սիրիայի ազատ բանակի», որին աջակցում են թուրքական բանակը և օդուժը, և քրդական ինքնապաշտպանական ջոկատների միջև: Օրվա առաջին կեսին իսլամիստները փորձել են նորից գրավել Ջեբել Բարսայա լեռնազանգվածը: Նրանք կարողացել են գրավել մի քանի բլուրներ: Բախումներ են տեղի ունեցել նաև Ադամանլը բնակավայրի, Ռաջու և Ալ Մաաբատա տեղանքների մոտ:

Քրդական համացանցային աղբյուրները և ԶԼՄ-ները, որոնք գտնվում են զինված ընդդիմության վերահսկողության տակ, հրապարակել են հակառակորդի կորուստների վերաբերյալ միմյանց հակասող տեղեկատվություններ: «Սիրիայի դեմոկրատական ուժերը» հայտարարել են, որ կորցրել են ավելի քանի 300 զինյալների: Նրանք հայտարարել են, որ զոհվել է նաև 60 խաղաղ բնակիչ և գերեվարվել 16 թուրք զինվորական: Ի պատասխան, թուրքերը YPG-ին մեղադրել են թուրքական բնակավայրերի գնդակոծման մեջ[46]:

Թուրքական մարտական ավիացիան նոր ավիահարվածներ է հասցրել Ազգային ինքնապաշտպանության ջոկատների (YPG) դիրքերին: Ավիահարվածները հասցվել են քրդական օբյեկտների վրա, որոնք գտնվել են Շեյխ Հորուս բնակավայրի շրջանում: Իրանական «Mehr News» լրատվական գործակալության փոխանցմամբ, թուրքական ռազմաօդային ուժերը մարտական թռիչքներ են իրականացրել նաև Մանբիջի հարակից շրջաններում գտնվող YPG-ի դիրքերի մոտակայքում[47]: Այդ ընթացքում քրդական ջոկատների դաշտային հրամանատարները նոր ուժեր են կենտրոնացնում Աֆրին գավառում՝ թուրքական զինուժի հնարավոր հարձակումները կանխելու համար: «ANF News» ինֆորմացիոն կայքի փոխանցմամբ, Քաֆր Ջանա քաղաքի շրջանում քրդական YPG-ի մի քանի հարյուր մարտիկներ փոփոխել են իրենց դիրքավորումները: Նրանց մեծ մասը տեղակայվել է բնակավայրը Աֆրինին կապող մայրուղու մոտ[48]:

Հունվարի 27-ին Թուրքիայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբը հայտարարել է, որ ռազմական գործողության շրջանակներում թուրքական զինված ուժերը լիկվիդացրել են 394 «ահաբեկիչների» և ոչնչացրել «ահաբեկչական կազմակերպությունների» 304 օբյեկտներ: Գլխավոր շտաբում նշել են, որ գործողության ժամանակ զոհվել են թուրք երեք զինծառայողներ, ևս 30-ը ստացել են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ: Սպանվել են Անկարային հավատարիմ սիրիական ընդդիմության 13 զինյալներ[49]:

Քրդական Աֆրին գավառում իրավիճակը շարունակվում է մնալ լարված: Թուրքիայի ռազմական օդուժը, որը փորձում է ապահովել ցամաքային զորքերի տեղաշարժը, 40 ավիահարվածներ է հասցրել «Ազգային ինքնապաշտպանության ջոկատների» (YPG) դիրքերին: Թուրքական ռազմական ղեկավարությունը ուժերի մի մասը տեղակայել է Ազազ քաղաքի հարակից Սաբունջի բնակավայրի շրջանում: Բացի այդ, Դադաթա քաղաքի շրջան են ժամանել թուրքական զինուժի տանկային ստորաբաժանումները[50]:

Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը մի քանի հարվածներ են հասցրել քրդական ջոկատների դիրքերի ուղղությամբ, որոնք տեղակայված են եղել Հալեպի մարզի հարավարևմտյան մասում: Թուրքական ավիացիան հարվածներ է հասցրել SDF-ի դիրքերի ուղղությամբ, որոնք տեղակայված են եղել Հալիլ բնակավայրի մոտակայքում՝ Աֆրինից ոչ շատ հեռու:

Սիրիական ազատ բանակը հարձակումներ է գործել Մաամլա բնակավայրի մոտ տեղակայված SDF-ի ուժերի ուղղությամբ՝ գրավելով Բիսկի գյուղը: Օրվա վերջում գրոհայինները գրավել են նաև Ռաջու լեռան բարձրունքներից մեկը, վտարել են քրդերին Մարսեդես բնակավայրից և վերահսկողության տակ առել Ջինդերես շրջանի բարձրունքներից մի քանիսը[51]:

Աֆրինի շրջանի առողջապահության դեպարտամենտի ղեկավար Անջելա Ռիշոյի խոսքերով, թուրքական գործողության 9 օրերի ընթացքում զոհվել է 89 մարդ, ևս 198-ը՝ վիրավորվել: Նրա խոսքերով, զոհերի մեծ մասը կանայք և երեխաներ են: Ռիշոն նշել է, որ նրանք դարձել են թուրքական ավիացիայի ռմբակոծությունների զոհ[52]:

Թուրքական զինտեխնիկան շարժվում է դեպի Աֆրին

Հունվարի 28-ին Հալեպի մարզի հյուսիսարևմտյան մասում շարունակվել են կատաղի մարտերը: Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը Բարսայա լեռան շրջանում հարվածներ են հասցրել քրդական ինքնապաշտպանական ուժերի դիրքերին: Սիրիայի ազատ բանակի օգնությամբ թուրքական բանակը գրավել է Բարսայա լեռը:

Մարտական թռիչքներ են իրականացրել F-16 և F-4 տիպի ինքնաթիռները, ինչպես նաև T-129 և S-70 ուղղաթիռները: Թուրքիայի ՌՕՈւ-ի տվյալներով, ընդհանուր առմամբ, Աֆրինի գավառում իրականացվել են 20 ավիացիոն հարվածներ՝ հատկապես Բյուլբյուլի, Ռաջուի, Սանքանլըի, Կաստալի և այլ բնակավայրերի ուղղությամբ:

Սիրիայի ազատ բանակը Կաստալ Ջանդու տեղանքում փորձել է գրավել քրդական ինքնապաշտպանական ուժերի դիրքերը: Նրանք կարողացել են գրավել Մերին և Յազբաքան գյուղերը[53]:

Հունվարի 29-ին թուրքական զինուժի և Սիրիայի ազատ բանակի ստորաբաժանումները Հալեպի մարզի հյուսիսարևմտյան մարզում շարունակել են հակաքրդական օպերացիան՝ հարձակվելով միանգամից մի քանի ուղղություններով: Թուրքերը և նրանց դաշնակիցները փորձել են առաջ շարժվել դեպի Ալ Կաստել, որը գտնվում է Աֆրինից հյուսիս և Ռաջու (արևմուտք): Այդուհանդերձ, թուրքական զինուժը որևէ լուրջ հաջողության այս գծում չի հասել: Ներկայումս ամբողջությամբ թուրքական հսկողության տակ է գտնվում հինգ բնակավայր[54]:

Այն բանից հետո, երբ Բարսայա լեռնազանգվածը անցել է թուրքական ստորաբաժանումների և Սիրիայի ազատ բանակի վերահսկողության տակ, միացյալ ուժերը սկսել են ամրապնդել իրենց դիրքերը՝ խուսափելով քրդական ինքնապաշտպանական ուժերի հետ ուղղակի բախումներից: Թուրքական ավիացիան հարվածներ է հասցրել քրդական դիրքերի ուղղությամբ: Ինքնաթիռները մարտական խնդիրը կատարել են «Մենահ» ավիաբազայի մոտից:

Սիրիական լրատվական ծառայությունը հայտարարել է ենթակառուցվածքների, բնակելի շրջանների և հին հուշարձանների լուրջ վնասվածքների մասին, որոնք հասցվել են թուրքական ռազմական ավիացիայի հարձակման արդյունքում: Ինչպես հայտնի է դարձել, Թուրքիայի ՌՕՈւ-ը հարվածներ են հասցրել Կյուրոս անտիկ քաղաքի ուղղությամբ, որը կառուցվել է մ.թ.ա. 300 թվականին և անվանվել ի պատիվ պարսից Կյուրոս արքայի: Քաղաքը գտնվում է Ազաազից դեպի հյուսիս[55]:

Al Masdar News ինֆորմացիոն կայքը հայտնել է, որ թուրքական բանակը և նրա դաշնակիցները Աֆրինի գավառի հյուսիսարևմտյան մասում սկսել է Ռաջու բնակավայրի ուղղությամբ գրոհը: Թուրքիայի ՌՕՈւ-ի ուղղաթիռները հարվածներ են հասցրել YPG-ի դիրքերի ուղղությամբ, որոնք տեղակայված են եղել քաղաքի հյուսիսային մասում: Տեղի ակտիվիստների խոսքերով, թուրքերին հաջողվել է մի փոքր առաջ գալ, սակայն կատաղի մարտերը շարունակվում են: Միաժամանակ, թուրքական զինուժը և նրա դաշնակիցները փորձում են կոտրել քրդական դիմադրությունը Բյուլբյուլ քաղաքի շրջակայքում: Այս ուղղությամբ, սակայն, թուրքերը հաջողություն դեռևս չեն կրել: Մարտեր են տեղի ունենում նաև Այն Դաքնա և Շաալա քաղաքների մոտ: Դիմադրության ժամանակ քրդական ուժերը կորցրել են Ուշահի գյուղը[56]:

Սիրիայի կառավարությունը օգնության խնդրանքով դիմել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին՝ կոչ անելով ճնշում գործադրել Անկարայի վրա, որը պարբերաբար ռմբահարում է պատմամշակութային տարբեր հուշարձաններ՝ իբր քրդական ինքնապաշտպանական ուժերի ոչնչնացնելու նպատակով: Այսպես, ավերվել է Այն Դարայի անտիկ տաճարը, որը նվիրված է եղել Իշտար աստվածուհուն և թվագրվում է մ.թ.ա. 10-8-րդ դարերին[57]:

Al Masdar News ինֆորմացիոն կայքը հաղորդում է, որ Թուրքիայի Քիլիսի նահանգից Սիրիայի տարածք են փոխադրվել տանկեր և հրետանային ուժեր, որպեսզի օգնեին Սիրիայի ազատ բանակի գրոհայինների հարձակման ժամանակ[58]: Հունվարի 30-ին կատաղի մարտերը Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի և թուրքական զինուժի ու Սիրիայի ազատ բանակի միացյալ կոալիցիայի միջև շարունակվել են: Թուրքական ԶԼՄ-ների փոխանցմամբ, քրդերը կորցրել են Հալալ և Սաթի Օշաղի բնակավայրերը: Զինված բախումներ են տեղի ունեցել նաև Ռաջու և Ջանդարիս քաղաքների մատույցների մոտ: Քրդերն էլ հայտնել են, որ թուրքական նոր ռազմատեխնիկա և ուժեր են կենտրոնացվել YPG-ի հետ շփման գծի մոտ: Այսպես, թուրքական Համամ բնակավայրի շրջանում, որը գտնվում է Սիրիային սահմանակից Հաթայ նահանգում, նկատվել է մի քանի տանկերի մոտ 19 ինքնաշարժ հրետանային զրահամեքենաների տեղաշարժк[59]:

«Syrian Observatory for Human Rights-ը» հրապարակել է զոհերի և կորուստների թիվը, որոնք ունեցել են կողմերը՝ օպերացիայի մեկնարկի պահից: Այսպես, SOHR-ի տվյալներով, սպանվել են 85 քուրդ մարտիկներ, ինչպես նաև Սիրիայի ազատ բանակի պրոթուրքական 80 իսլամիստներ: Բացի այդ, զոհվել են, առնվազն, 9 թուրք զինծառայողներ[60]:

Հունվարի 31-ին ողջ օրվա ընթացքում Աֆրինի շրջանում շարունակվել են կատաղի մարտերը: Թուրքիայի ՌՕՈւ-ը շրջանի կենտրոնում հարվածներ են հասցրել քրդական ուժերի դիրքերին: Որոշ աղբյուրների համաձայն, թուրքական ավիացիան հարվածներ է հասցրել Աֆրինի հյուսիսարևմտյան և հյուսիսարևելյան հատվածներում: Մասնավորապես, ավիահարվածներ են հասցվել Ազգային ինքնապաշտպանության ջոկատների դիրքերին, որոնք գտնվել են Ռահմանլը, Դիքմենթաշ, Ռաջու և Սոլաքլը բնակավայրերի մոտ[61]:

Սիրիայի ազատ բանակը իր վերահսկողության տակ է վերցրել Շանքալ բարձրունքը: Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարությունը հայտարարել է, որ թուրքական բանակի զինծառայողները գրավել են Բաք Ուբասի բնակավայրը, որը գտնվում է Բյուլբյուլ քաղաքի մոտակայքում: Աղբյուրների համաձայն, պրոթուրքական ուժերը քրդական ջոկատներից գրավել են նաև Քուրնի բնակավայրը[62]:

Հարակից իրադարձություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիրիայի դեմոկրատական ուժերի հրամանատարության մամլո ասուլիսը Աֆրինում

Դեռ հունվարի 18-ին Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Նուրեթթին Ջանիքլին հայտարարել էր, որ պաշտոնական Անկարան Մոսկվայի հետ կքննարկի հնարավոր գործողության պլանը[63]: Բացի այդ, փոխվարչապետ Բեքիր Բոզդաղն էլ հայտարարել էր, որ ռազմական խորհրդակցություն է տեղի ունեցել նաև Վաշինգտոնի հետ[64]: ԶԼՄ-ները տարածել էին հաղորդագրություն, որ սիրիական սահմանին տեղակայված զինուժը բերվել է մարտական վիճակի[65]:

Հունվարի 19-ին ԱՄՆ-ն հայտարարել էր, որ դեմ է Թուրքիայի կողմից իրականացվող գործողություններին[66]: ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի ներկայացուցիչ Հիզեր Նաուերտը կոչ էր արել Թուրքիային պայքարարել ԻԼԻՊ-ի գրոհայինների դեմ[67]: Պաշտպանության նախարար Նուրեթթին Ջանիքլին հայտարարել է, որ Անկարան դատարկ և անիմաստ է համարում Վաշինգտոնի հայտարարությունը[68]:

ՌԴ ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ հետևում է սիրիական Աֆրինում իրադարձությունների զարգացմանը[69]: Վլադիմիր Պուտինի հրամանով ռուսական զորքերը դուրս են բերվել Աֆրինից: ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ ռուս զինծառայողների դուրս բերումը կապված է նրանց անվտանգության ապահովման՝ հնարավոր պրովոկացիաներից խուսափելու համար[70]:

ՌԴ Դաշնային խորհրդի պաշտպանության և անվտանգության կոմիտեի փոխնախագահ Ֆրանց Կլինցեվիչը հայտարարել է, որ անհրաժեշտության դեպքում Ռուսաստանը ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդում կպահանջի,որ Թուրքիան դադարեցնի ռազմական գործողությունները Սիրիայում[71]: Հունվարի 21-ին Ֆրանսիան հրավիրել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ, որը նվիրված էր Սիրիայում առկա ճգնաժամային իրավիճակին[72]: Ալժիրում Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ժան Իվ Լե Դրիանը հայտարարել է, որ Թուրքիան անմիջապես պետք է դադարեցնի գործողությունները Սիրիայի հյուսիսում[73]:

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն հայտարարել է, որ հեռախոսազրույց է ունեցել ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնի հետ, որի հիմնական թեման եղել է Աֆրինում տեղի ունեցող ռազմական գործողությունները: Չավուշօղլուն հայտարարել է, որ Թուրքիան վստահ է, որ իր դաշնակիցները կլինեն իր կողքին, այլ ոչ թե ահաբեկիչների: Ավելի վաղ թուրքական աղբյուրները հայտնել էին, որ հեռախոսազանգը ձեռնարկվել էր ամերիկյան կողմի նախաձեռնությամբ[74]: Թուրքիայի ԱԳՆ են հրավիրվել ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Չինաստանի և Ռուսաստանի դեսպանները՝ Աֆրինում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ զեկուցման համար[75]:

YPG-ի կին մարտիկները

Սիրիայի նախագահ Բաշշար ալ-Ասադը դատապարտել է Թուրքիայի կողմից իրականացվող ռազմական գործողությունները: Ասադը նշել է, որ Աֆրինը Սիրիայի անբաժան մասն է և որևէ երկիր չի կարող խախտել Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը: SDF-ի ղեկավարությունը տարածել է հաղորդագրություն, որտեղ նշվում է, որ իրենք մտահոգված են, քանի որ գործողության արդյունքում ԻԼԻՊ-ը կարող է երկրորդ կյանք առնել[76]:

Հունվարի 22-ին թուրքական Yeni Akit պարբերականի կայքը տարածել է հաղորդագրություն, համաձայն որի Աֆրինում Թուրքիայի կողմից կկռվի Մուսլիմ աշ-Շիշանին: Խոսքը հայտնի ահաբեկիչ Մուրադ Մարգոշվիլիի մասին է[77]: Կայքի տվյալներով Մարգոշվիլին 3 տարի արդեն պայքարում է «Ասադի ռեժիմի» դեմ[78]:

Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը դեմ չէ Թուրքիայի կողմից իրականացվող ռազմագործողությանը: Յըլդըրըմը հայտարարել է, որ Ասադի ռեժիմի հետ իրենք կապը պահում են Ռուսաստանի միջոցով: Վարչապետը հայտարարել էր նաև, որ հասկանում է Իրանի կողմից հնչեցրած մտահոգությունները: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն էլ հայտարարել է, որ գործողությունը Աֆրինում շուտ կավարտվի, քանի որ «ահաբեկիչները» զանգվածաբար լքում են Աֆրինը[79]:

Եգիպտոսը քննադատել է Թուրքիայի կողմից իրականացվող գործողությունները Սիրիայում: Այդ մասին հայտարարել է երկրի ԱԳՆ ներկայացուցիչը[80]:

Հունվարի 22-ին Մոսկվայում Սիրիական Քուրդիստանի ներկայացուցիչ Ռոդի Օսմանը հայտարարել է, որ սիրիական քրդերը ստիպել են թուրքական զինուժին և նրանց դաշնակից ուժերին հետ նահանջել: Վերջինիս փոխանցմամբ, թուրք զինվորականները և սիրիական ընդդիմադիրները Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի օգնությամբ փորձել են ներխուժել Աֆրին: Ընդորում, պաշարման ժամանակ կիրառվել են նաև հրթիռներ[81]:

Հունվարի 22-ին Ստրասբուրգում մեկնարկած ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանի ժամանակ քննարկվել է Սիրիայում տեղի ունեցող վերջին իրադարձությունները: ԵԽԽՎ-ն կոչ է արել Թուրքիային դադարացնել Սիրիայում հյուսիսում իրականացվող գործողությունները, որոնց արդյունքում զոհվում են նաև խաղաղ բնակիչներ[82]: Բացի այդ, վերջին զարգացումնեի վերաբերյալ իր մտահոգությունն է հայտնել նաև ԵՄ արտաքին հարաբերությունների հանձնակատար Ֆեդերիկա Մոգերինին: Նա հայտարարել է, որ Բրյուսելում այս հարցը քննարկել է նաև Թուրքիայի ԵՄ հարցերով նախարար Օմեր Չելիքի հետ[83]:

Հունվարի 24-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնը Թուրքիային առաջարկել է Աֆրինի շրջանում 30 կմ-ոց «անվտանգության գոտի» ստեղծել: Այդ մասին «Anadolu» պետական լրատվական ծառայությանը հայտնել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն[84]: Թիլերսոնը և Չավուշօղլուն հանդիպել էին հունվարի 23-ին Ֆրանսիայում: Կողմերը քննարկել են Աֆրինում թուրքական ռազմական գործողությունները: Ըստ Թիլերսոնի՝ անվտանգության գոտին կլուծի անվտանգության վերաբերյալ Թուրքիայի մտահոգությունները[85]:

Հունվարի 24-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հեռախոսազրույց են ունեցել, որի ժամանակ քննարկել են Աֆրինի հարցը[86]: Թրամփը Էրդողանին զգուշացրել է սահմանափակել գործողությունները և խուսափել ամերիկյան ու թուրքական զորքերի միջև կոնֆլիկտային ռիսկի բերող ցանկացած գործողությունից[87]:

Մևլյութ Չավուշօղլուն «France 24» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցի ժամանակ նշել է, որ ապագայում հնարավոր է, որ թուրքական զինուժը գործողություններ սկսի Մանբիջում և Եփրատ գետի արևելյան ափում[88]: Նա նշել է, որ Թուրքիան պետք է վերացնի բոլոր սպառնալիքները: Ֆրանսիական լրատվական ծառայության լրագրողի այն հարցին, թե Թուրքիան արդյոք համաձայնեցրել է գործողությունները Ռուսաստանի հետ, Չավուշօղլուն պատասխանել է, որ իրենք տեղեկացրել են սիրիական ճգնաժամի մեջ ներգրավված կողմերին՝ ՌԴ-ին, ԱՄՆ-ին, Իրանին, ՆԱՏՕ-ին, ինչպես նաև սիրիական իշխանություններին[89]:

Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը հայտարարել է, որ «կառավարությունը մոտիկից հետևում է» Աֆրինի գործողության վերաբերյալ սոցիալական ցանցերում տարածվող տեղեկություններին և անհրաժեշտության դեպքում միջամտում է: Ըստ վարչապետի, իրենք հայտնաբերում եմն Թուրքիայի տարածքից կատարվող գրառումները , ուղարկում դատարան, անհրաժեշտության դեպքում որոշում փակել տվյալ հաշիվը և ընթացք տալ դրա քննությանը: Թուրքական կողմը հաշիվները սառեցնելու վերաբերյալ դիմում է խոշոր սոցիալական ցանցերին, հատկապես Facebook-ին, Twitter-ին և Youtube-ին (Google ընկերություն)[90]: Իսկ Թուրքիայի ներքին գործերի նախարարությունն էլ հայտարարել է, որ Աֆրին շրջանում «Ձիթենու ճյուղ» գործողությանը ուղղված և սոցցանցերում «ահաբեկչական քարոզչություն իրականացնելու մեղադրանքով» ձերբակալվել է 311 մարդ[91][92]:

Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ Թուրքիան սկսելու է նաև գործողություններ իրականացնել Մանբիջի քրդական ուժերի դեմ, իսկ այնուհետև գործողությունները կարող են ընդլայնվել դեպի Իրաք հետ սահմանը[93][94]: Իսկ նախօրեին էլ, ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Ենս Սթոլթենբերգը հայտարարել էր, որ Թուրքիան իրավունք ունի «ինքնապաշտպանվելու», սակայն կարևոր է, որ Թուրքիայի գործողությունները լինեն «չափավորված»[95]:

Հունվարի 27-ի գիշերը Թուրքիայի նախագահի մամլո Խոսնակ Իբրահիմ Քալընը հեռախոսազրույց է ունեցել ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Հերբերտ Մաքմաստերի հետ, որի ընթացքում վերջինս հաստատել է, որ Վաշինգտոնը դադարեցրել է «Դեմոկրատական միություն» քրդական կուսակցությանը և Քրդական ինքնապաշտպանական ջոկատներին ցուցաբերվող ռազմական օգնությունը (YPG)[96]:

Գործողության հրամանատար, Թուրքիայի ցամաքային զորքերի 2-րդ բանակի հրամանատար կորպուսի գեներալ Իսմայիլ Մեթին Թեմելը այցելել է թուրքական զինուժի և գրոհայինների կողմից գրավված Բուրսայա բլուր: Բանակի հրամանատարը անց է կացրել ստուգումներ և տվել կարգադրություններ[97][98]: Նույն ժամանակ Al Monitor կայքը տարածել է հակասական հաղորդագրություն, համաձայն որի քրդերը նորից հետ են գրավել բարձրունքը[99]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Turkey launches major land operation into YPG militants in Syria's Afrin»։ Hürriyet Daily News 
  2. «Turkey battles YPG 'on two fronts' in Syria's Afrin»։ www.aljazeera.com։ Վերցված է 25 January 2018 
  3. «Breaking: Turkey-led militias regain control over key mountain from Kurdish forces in Syria’s Afrin»։ 23 January 2018 
  4. «Kurdish forces recapture town in northern #Afrin, several Turkish-backed rebels killed»։ 23 January 2018 
  5. «Kurdish forces beat back Turkish-backed rebels at strategic mountain in Afrin»։ 23 January 2018 
  6. 6,0 6,1 6,2 «القوات الكردية تشن هجوماً معاكساً لاستعادة قريتين تقدمت إليهما القوات التركية والفصائل وارتفاع أعداد الخسائر إلى نحو 140 ممن استشهدوا وقضوا في عفرين»։ SOHR։ 25 January 2018։ Վերցված է 25 January 2018 
  7. «18 civilians killed by Turkish airstrikes and shelling in Syria's Afrin»։ Xinhua։ Վերցված է 21 January 2018 
  8. «YPG: Killing 203 of Turkish occupation army, its mercenaries - ANHA»։ en.hawarnews.com։ Վերցված է 25 January 2018 
  9. Syrian Kurds Claim They Captured 16 Turkish Soldiers in Afrin
  10. «At least 268 militants killed in Turkey’s operation against YPG: Officials»։ Hürriyet Daily News։ Վերցված է 25 January 2018 
  11. «Hundreds of the factions' fighters head to the borders of Turkey and Iskenderun with Afrin in a preparation for the attack which will be carried out through 10 fronts at least»։ Syriahr.com։ Վերցված է 21 January 2018 
  12. «306 terrorists neutralized so far in Turkey's Afrin op»։ 25 January 2018։ Վերցված է 25 January 2018 
  13. «Casualties mount on day five of Turkey's operation in northern Syria»։ 24 January 2018։ Վերցված է 25 January 2018 
  14. AFP։ «Turkey steps up assault on Kurdish militia in Syria»։ Վերցված է 22 January 2018 
  15. «Syrian rockets kill two in Turkey as Ankara fights Kurd militia»։ Վերցված է 25 January 2018 
  16. «Турецкая армия начала военную операцию "Оливковая ветвь" в сирийском Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T2144+0300Z։ Վերցված է 2018-01-20 
  17. «"Оливковая ветвь": Турция анонсировала наземную операцию в Сирии»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180121T0050+0300Z։ Վերցված է 2018-01-21 
  18. «Турецкая армии нанесла ответный удар по террористам в Сирии»։ Агентство Анадолу։ Վերցված է 2018-01-22 
  19. «Эрдоган заявил о фактическом начале наземной операции в Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1442+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  20. «Турция готовится начать операцию в Сирии»։ Рамблер/новости (ru-RU)։ Վերցված է 2018-01-20 
  21. «Free Syrian Army deployed on Syria-Turkey border»։ Anadolu Agency։ Վերցված է 2018-01-22 
  22. «Курдско-арабские отряды SDF заявили, что готовы к ответным действиям в Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1748+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  23. «Турция отправляет военные подкрепления в Сирию, сообщил источник»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20171206T1422+0300Z։ Վերցված է 2018-01-20 
  24. «Турецкие самолеты нанесли удары по 108 целям в Африне»։ Վերցված է 2018-01-20 
  25. «#BREAKING: Turkish airstrikes against #Afrin killed 6 civilians, 3 YPG fighters and injured 13 civilians, YPG statement»։ Twiiter 
  26. ««В результате турецких авиаударов убиты шесть мирных жителей»»։ Газета.Ru։ Վերցված է 2018-01-22 
  27. «В Турции после обстрела из Африна пострадали 54 человека»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180121T2315+0300Z։ Վերցված է 2018-01-23 
  28. «Թարմացվող լրահոս. Թուրքիայի գործողություններն Աֆրինում (22.01.2018) | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-23 
  29. «Hatay'daki ÖSO kampına roketli saldırı»։ Ensonhaber (թուրքերեն)։ Վերցված է 2018-01-23 
  30. «PYD/PKK Kırıkhan'a havan mermisi attı: 1 ölü, 2 yaralı»։ Anadolu Ajansı։ Վերցված է 2018-01-23 
  31. Сирия итоги за сутки на 23 января 06.00
  32. Сирия новости на 23 января 07.00
  33. «Kurdish forces recapture town in northern Afrin, several Turkish-backed rebels killed»։ AMN - Al-Masdar News | المصدر نيوز (en-US)։ 2018-01-23։ Վերցված է 2018-01-24 
  34. Сирия итоги за сутки на 23 января 06.00
  35. Сирия итоги за сутки на 23 января 06.00
  36. «Турция перебросила дополнительную бронетехнику на границу с Сирией»։ Агентство Анадолу։ Վերցված է 2018-01-24 
  37. Kurdistan24։ «Turkish jets pound Kurdish positions as Erdogan says Afrin invasion has begun»։ Kurdistan24 (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-01-24 
  38. Сирия новости на 22 января 22.30
  39. «Թուրքիայի ԶՈւ «կոմանդոսների» 200 հոգանոց խումբը մեկնել է Աֆրին | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-25 
  40. «Kurdish forces retake strategic mountaintop in northeast Afrin»։ AMN - Al-Masdar News | المصدر نيوز (en-US)։ 2018-01-27։ Վերցված է 2018-01-27 
  41. «Турецкие ВВС продолжают спецоперацию в Алеппо, сообщают СМИ» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-01-27 
  42. «http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/270120182»։ www.rudaw.net։ Վերցված է 2018-01-27 
  43. «394 militants 'neutralized' in Turkey’s ongoing op in Syria: Turkish military»։ Hürriyet Daily News (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-01-27 
  44. Как сирийские курды рассорили США и Турцию // РБК, 25.01.2018
  45. Сирия итоги за сутки на 26 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  46. Сирия итоги за сутки на 27 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  47. «No exact time for end of Olive Branch Operation:Turkish amb.»։ Mehr News Agency (անգլերեն)։ 2018-01-25։ Վերցված է 2018-01-29 
  48. Сирия новости 27 января 07.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  49. Генштаб Турции сообщил о ликвидации почти 400 «террористов» в Африне // РБК, 27.01.2018
  50. Сирия новости 28 января 07.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  51. Сирия итоги за сутки на 28 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  52. В Африне заявили о 89 жертвах турецких бомбардировок // РБК, 28.01.2018
  53. Сирия итоги за сутки на 29 января 06.00 // ФАН (Федеральное агентство новостей)
  54. Zaman Amberin (2018)։ «Opinion | Two Men Can Stop the War Between Turkey and the Kurds»։ The New York Times (en-US)։ ISSN 0362-4331։ Վերցված է 2018-01-31 
  55. Сирия новости на 29 января 22.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  56. Tharoor Ishaan (2018-01-31)։ «Analysis | Turkey’s Erdogan wages a dangerous war on many fronts»։ Washington Post (en-US)։ ISSN 0190-8286։ Վերցված է 2018-01-31 
  57. Сирия новости на 29 января 19.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  58. Сирия итоги за сутки на 30 января 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  59. Сирия новости на 31 января 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  60. Сирия новости на 30 января 22.30 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  61. Сирия новости на 01 февраля 07.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  62. Сирия итоги за сутки на 01 февраля 06.00 // Федеральное агентство новостей (ФАН)
  63. «Bozdağ'dan Afrin açıklaması»։ NTV։ 2018-01-22։ Վերցված է 2018-01-22 
  64. «Hükümetten planlanan Afrin operasyonuyla ilgili flaş mesajlar: Bu harekat yapılacak!»։ Ahaber (թուրքերեն)։ Վերցված է 2018-01-22 
  65. «Анкара проводит консультации с Москвой по вопросу операции в Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180119T1244+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  66. CNN Gul Tuysuz, Joe Sterling and Schams Elwazer,։ «Turkish jets hammer Syrian town to oust US-backed Kurdish militia»։ CNN։ Վերցված է 2018-01-22 
  67. «В Турции назвали заявления США по операции в Африне бессмысленными»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180119T1300+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  68. «Hükümetten planlanan Afrin operasyonuyla ilgili flaş mesajlar: Bu harekat yapılacak!»։ Ahaber (թուրքերեն)։ Վերցված է 2018-01-22 
  69. «Москва следит за ситуацией в сирийском Африне, где Турция проводит операцию»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1820+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  70. «Минобороны приказало российским военным покинуть район Африн»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1828+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  71. «Россия потребует в ООН прекращения операции Турции в сирийском Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1834+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  72. «France calls for UN Security Council meeting over Syria» (անգլերեն)։ 2018-01-21։ Վերցված է 2018-01-22 
  73. «France calls on Turkey to stop offensive against Syrian Kurds»։ RFI (en-GB)։ 2018-01-21։ Վերցված է 2018-01-22 
  74. «Чавушоглу провел переговоры с Тиллерсоном после начала операции в Африне»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T1948+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  75. «В МИД Турции пригласили послов Великобритании, Франции и Китая»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T2027+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  76. «В SDF опасаются, что операция в Африне может вдохнуть новую жизнь в ИГ*»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180120T2237+0300Z։ Վերցված է 2018-01-22 
  77. «Աֆրինում թուրքերի կողմից կկռվի հայտնի ահաբեկիչ Մուրադ Մարգոշվիլին. Պնդում է թուրքական թերթը | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-25 
  78. «Ünlü Çeçen komutan Zeytin Dalı operasyonuna katıldı»։ yeniakit (թուրքերեն)։ Վերցված է 2018-01-25 
  79. «"Operasyon hedefine ulaştığında bitecek"»։ NTV։ 2018-01-22։ Վերցված է 2018-01-22 
  80. «Loading site please wait...»։ dailynewsegypt.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-01-22 
  81. «Сирийские курды сообщили об отступлении турецких войск»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180122T1035+0300Z։ Վերցված է 2018-01-23 
  82. «PACE to hold debate on Turkish military intervention in Syria»։ news.am (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-01-23 
  83. «В Евросоюзе обеспокоены проведением операции Турции в Сирии»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20180122T1847+0300Z։ Վերցված է 2018-01-23 
  84. «'Tillerson 30 kilometrelik güvenli hat önerisinde bulundu'»։ Anadolu Ajansı։ Վերցված է 2018-01-25 
  85. «ԱՄՆ-ն առաջարկել է Աֆրինում «անվտանգություն գոտի» ստեղծել. Թուրքիայի ԱԳ նախարար | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-25 
  86. «Readout of President Donald J. Trump's Call with President Recep Tayyip Erdogan of Turkey»։ The White House (en-US)։ Վերցված է 2018-01-25 
  87. «Թրամփն Էրդողանին հորդորել է գործել զգույշ ու խուսափել իրենց զորքերի միջև բախումից | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-25 
  88. «Թուրքիան կարող է գործողություններ սկսել նաև Մանբիջում ու Եփրատ գետի արևելքում. Չավուշօղլու | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-25 
  89. «Turkish FM: 'We might start an operation in Syria's Manbij' - France 24»։ France 24 (en-US)։ 2018-01-24։ Վերցված է 2018-01-25 
  90. «Թուրքիան սահմանափակում է Աֆրինի շուրջ ոչ ցանկալի լուրերը սոցցանցերում | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-30 
  91. «SON BİR HAFTA İÇERİSİNDE (22-29 OCAK 2018)»։ www.icisleri.gov.tr։ 2017 January 29 
  92. «Աֆրինի «տեղեկատվական պայքար». Թուրքիայում սոցցանցերի 310 օգտատեր են ձերբակալել | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-30 
  93. «Թուրքիան Սիրիայում գործողությունները կշարունակի մինչև Իրաքի հետ սահման. Էրդողան | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-30 
  94. «Twitter»։ www.Twitter.com։ 2017 January 28 
  95. Stoltenberg Yens (January 27, 2017)։ «NATO» 
  96. США заверили Турцию в прекращении поставок оружия курдам // РБК, 27.01.2018
  97. ««Ձիթենու ճյուղ» գործողության հրամանատարը եղել է Աֆրինում թուրքերի գրաված բարձունքում | Razm.info» (hy-HY)։ Վերցված է 2018-01-30 
  98. «Zeytin Dalı Harekatı'nın komutanından Burseya'da inceleme»։ Anadolu Ajansı։ Վերցված է 2018-01-30 
  99. kjenson (2018-01-29)։ «Strategic Syrian peak slips through Turkey's fingers — again»։ Al-Monitor (en-us)։ Վերցված է 2018-01-30 

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]