Տիտանիկի խորտակում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Տիտանիկի խորտակումըից)
Տիտանիկի խորտակում
Stöwer Titanic.jpg
«Տիտանիկի կործանումը» (1912). Վիլլի Շտյովեր
Տեսակ նավաբեկում
Պատճառ բախում այսբերգին
Ամսաթիվ ապրիլի 14-15, 1912 թվական
Ժամանակ 23:40 - 02:20
Զոհվել է 1496[1]
Տուժել է 712
##Խորտակման վայր (Ատլանտյան օվկիանոս)
Red pog.png
Խորտակման վայր

Տիտանիկ շոգենավի խորտակում, ծովային աղետ, որը տեղի ունեցավ 1912 թվականի ապրիլի 14-ի լույս 15-ի գիշերը, Ատլանտյան օվկիանոսի հյուսիսային լայնություններում, Նյուֆաունդլենդ կղզուց ավելի քան 600 կմ դեպի հարավ-արևելք։ Ողբերգությունը տեղի ունեցավ «Տիտանիկի»` Սաութեմփթոն-Նյու-Յորք Տրանսատլանտյան երթուղին սկսելու չորրորդ օրվա վերջում: Ապրիլի 14-ին, ժամը 23:40, այդ պահի դրությամբ ամենամեծ օվկիանոսային նավը, իր առաջին երթուղու ընթացքում, 2224 ուղևորով, բախվեց այսբերգին` ստանալով նավի իրանի լուրջ վնասվածքներ։ 2 ժամ 40 րոպե անց` ապրիլի 15-ին, ժամը 2։20 ամբողջովին ջրի տակ անցավ։ Աղետը, տարբեր տվյալներով, 1495-1635 մարդկային կյանքեր խլեց։ Մինչև 1987 թվականի դեկտեմբերը, երբ կործանվեց ֆիլիպինյան «Դոնյա Պաս» լաստանավը, «Տիտանիկի» կործանումը մարդկային զոհերի թվով ծովային խոշորագույն աղետն էր խաղաղ պայմաններում։

Ապրիլի 14-ին «Տիտանիկը» 7 սառցային նախազգուշացում ստացավ Ատլանտիկայով անցնող տարբեր նավերից, սակայն, չնայած դրան, նավը շարունակում էր ընթանալ գրեթե առավելագույն արագությամբ։ Երբ հենց շարժման ուղղությամբ նկատվեց սառցալեռը, «Տիտանիկին» այլևս չհաջողվեց արագ փոխել ուղղությունը։ Նավի աջ կողը բախվեց այսբերգի ստորջրյա հատվածին։ Նավը մի քանի վնասվածք ստացավ ջրագծից ներքև։ Ընդհանուր առմամբ, այսբերգի ստորջրյա հատվածը մոտ 90 մետր երկարությամբ քերել էր նավի կորպուսը։ «Տիտանիկի» նավամբարը բաժանվում էր 16 մեկուսամասերի, բախման հետևանքով առաջնային 5 մեկուսամասերը լուրջ վնասվածքներ էին ստացել։ Նավն սկսեց դանդաղ ջրի տակ անցնել։

Կեսգիշերից հետո նավի կապիտան Էդվարդ Սմիթը հրամայեց սկսել տարհանումը, ռադիոեթերով տագնապ ահազանգել և տագնապ ազդարարող հրթիռներ արձակել` մոտակայքով անցնող նավերի ուշադրությունը գրավելու համար։ Տարհանումը վատ էր կազմակերպված, նավի անձնակազմը պատրաստ չէր արտակարգ իրավիճակների։ Փրկամակույկները ջուրն էին իջեցվում կիսադատարկ, չնայած նրանցում գտնվող տեղերը նավի ուղևորների հազիվ կեսին կբավականացնեին։

Խորտակվող լայներից փրկվեց 729 ուղևոր և անձնակազմի անդամ։ Մարդկանց հիմնական մասը զոհվեց սառցակալումից, քանի որ ջրի ջերմաստիճանը −2°С էր։ «Տիտանիկի» ամբողջովին սուզվելուց մեկուկես ժամ հետո ողբերգության վայր հասավ «Կարպատիա» շոգենավը և հավաքեց փրկամակույկներով փրկվածներին։

Աղետը հասարակական լայն արձագանք ստացավ։ Նավի կործանումից երկու տարի անց` 1914 թվականին, ընդունվեց ծովում մարդկային կյանքի պահպանման Միջազգային կոնվենցիան։

Խորտակված նավ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Տիտանիկ

8 տախտակամած ունեցող «Տիտանիկ» շոգենավը կառուցվել է 2 տարվա ընթացքում Բելֆաստի «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանում։ Նավը ջուր իջեցվեց 1911 թվականի մայիսի 31-ին։ Այն «Օլիմպիկ» դասի երկրորդ խոշոր օվկիանոսային նավն էր և, այնուամենայնիվ, որոշ չափով տարբերվում էր իր նմանակ «Օլիմպիկ»-ից։ «Տիտանիկ»-ի կոնստրուկցիայում վերացվել էին մի շարք թերություններ, որոնք ի հայտ էին եկել նրա նմանակի շահագործման ժամանակ։ Նախագիծը ղեկավարում էր իռլանդացի նավաշինարար Թոմաս Էնդրյուսը։ Նավի կառուցման համար ծախսվեց մոտավորապես 3 մլն ֆունտ ստեռլինգ, կամ ԱՄՆ 7,5 մլն դոլար (2013 թվականի արժույթով՝ 187,5 մլն դոլար)։[2] Նավը պատկանում էր «Ուայթ Սթար Լայն» բրիտանական նավագնացական ընկերությանը։

Ջուր իջեցնելու և շահագործման պահին «Տիտանիկ»-ն աշխարհի ամենամեծ նավն էր։ Նավի երկարությունը կազմում էր 269 մ, լայնությունը՝ 30 մ, թաղվածքը՝ 10 մ, ջրծավալը՝ 52310 տ (որով և գերազանցում էր նմանակ «Օլիմպիկ»-ին 243 տոննայով)։[3] Նավը գործի էին դնում երկու խումբ չորսմխոցանի շոգեմեքենաներ և շոգետուրբինը։[3] Աշխատող շոգեմեքենաների գլանի տրամագիծը կազմում էր 2,7 մ։ Տուրբինի, շոգեմեքենաների, գեներատորների և օժանդակող սարքավորումների համար գոլորշի էին ապահովում 29 շոգեկաթսաներ։ Նավի ուժային սարքավորումները, որոնց աշխատանքի համար օրական պահանջվում էր 610 տ ածուխ,[4] օժտված էին 55 հզ. ձիաուժ հզորությամբ։ Նավը կարող էր զարգացնել մինչև 23 հանգույց (42 կմ/ժ) արագություն։

«Տիտանիկ»-ի վրա որպես շարժիչ ծառայում էին երեք թիավարման պտուտակներ։ Կենտրոնական քառաթև պտուտակի տրամագիծը կազմում էր 5,2 մ, իսկ ծայրի երկու եռաթև պտուտակներինը՝ 7,2 մ, որոնք ընթացքի ժամանակ կատարում էին 80 պտույտ՝ րոպեում։[5] Վերին տախտակամածի վրա բարձրանում էին 4 հսկայական ծխնելույզներ՝ 7,3 մ տրամագծով և 19 մ բարձրությամբ։«Տիտանիկ»-ը երկհատակ էր, ուներ 16 ջրամեկուսիչ հատվածախուց, որոնք բաժանված էին հերմետիկ արագափոխիչ դռներով։ Կոնստրուկտորների հաշվարկով նավը կարող էր ջրի երեսին մնալ, նույնիսկ եթե երկու մեկուսամասերը, կամ դրանց հարևան չորս առջևի կամ նավախելի մեկուսամասերը ջուր լցվեին։ Անլար հեռագիրը և մյուս ռադիոսարքավորումները նավի վրա տեղադրել էր «Մարկոնի Կ°» ընկերությունը։ Նավի վրա կային 20 փրկանավակներ՝ 1178 մարդ տարողությամբ։[6]

Ուղևորները, ըստ իրենց գնած տոմսերի արժեքների, բաժանվում էին երեք դասի։ Առաջին դասի ուղևորների տրամադրության տակ կար լողավազան, մարզասրահ, թուրքական բաղնիք, սկվոշ խաղի դաշտ, էլեկտրական վաննա (սոլյարիի նախատիպը) և առանձին հատված շների համար։ Նավի վրա կար սրճարան, շքեղ կահավորված սրահներ՝ ճաշելու և ծխելու համար։[7] «Տիտանիկ»-ի երրորդ դասի սպասարկման մակարդակը զգալիորեն գերազանցում էր անդրատլանտյան շոգենավերի մեծ մասին։ Նավասենյակները մաքուր էին, լուսավոր և տաք։ Ճաշասրահում առաջարկվում էր հասարակ, բայց լիարժեք և որակյալ սնունդ, զբոսնելու համար կային ընդարձակ տախտակամածեր։[8] Նավի վրա բոլոր կառույցներն ու տախտակամածերը բաժանված էին ըստ դասերի, և մի դասի ուղևորներին արգելված էր գտնվել մյուս դասի համար նախատեսված հատվածում։

Titanic's propellers.jpg
Titanic in Southampton.jpg
Gym.jpg
RMS Titanic 3.jpg
Տիտանիկի պտուտակները Տիտանիկը Սաութհեմպտոնի նավահանգստում առաջին և վերջին նավագնացությունից առաջ, ապրիլի 10, 1912թ Տիտանիկի մարզասրահը Տիտանիկը դուրս է գալիս Սաութհեմպտոնից

Անձնակազմի պատրաստում, հանդերձանք[խմբագրել]

Տիտանիկի վերին տախտակամածի ցռուկին շարված փրկամակույկները։ Առաջին պլանում № 8 մակույկն է, հետին պլանում՝ № 2։

«Տիտանիկ»-ը բավականաչափ փրկամակույկներ չուներ։ Բոլոր 20 փրկամակույկները գտնվում էին վերևի տախտակամածին՝ 16 փայտե առագաստագերանից նավակները (յուրաքանչյուր նավակողին՝ 8-ական)[9] և Էնգելգարդտի կոնստրուկցիայով 4 ծալվող, փայտե հատակով առագաստային փայտակող փրկամակույկները, որոնք անհրաժեշտության դեպքում կարող էին բացվել և ամրացվել առագաստագերաններին։[10] Ոչ շարժական փրկամակույկները տեղավորված էին չորսական՝ փրկամակույկների տախտակամածի ցռուկին և նավախելին։ Երկու պահեստային փրկամակույկ պահվում էին նավապետական կամրջակի նավագերանների հետևում, իսկ երկու այլ նավակ` սպայական նավախցերի տանիքին,[11] որոնք շատ դժվար էր իջեցնել և ջուր իջեցնել, որովհետև ծանր քաշ ունեին և պետք էր ձեռքով տեղափոխել։[12] Ոչ շարժական փրկամակույկները համարակալված էին առաջնամասից նավախել՝ ձախ նավակողին զույգ թվերով, աջ նավակողին՝ կենտ։ Առագաստային փրկանավակները նշված էին լատինական A, B, C և D տառերով։[10]

14 ոչ շարժական փրկամակույկներից յուրաքանչյուրի տարողությունը 65 մարդ էր։ Նավապետական կամրջակի կողմից առաջին առագաստագերաններին ամրացված էին նավակողից կախված փրկամակույկներ՝ արտակարգ ջրարկման համար, որոնցից յուրաքանչյուրը նախատեսված էր 40 մարդու համար։ Ծալվող փրկամակույկներից յուրաքանչյուրի տարողությունը 47 մարդ էր։ Բոլոր փրկամակույկներում միասին, այդ թվում և 4 ծալվողներում, կարող էին տեղավորվել ընդամենը 1178 մարդ, այսինքն՝ նավի վրա գտնվողների կեսը։[6] Փրկամակույկների քիչ քանակությունը պայմանավորված չէր ոչ դրանց արժեքով, ոչ էլ դրանք նավի վրա տեղավորելու խնդիր կար, այլ, առաջին հերթին, պայմանավորված էր նավի տերերի ինքնավստահությամբ, ովքեր նախատեսել էին դրանց օգտագործումը միայն այն դեպքում, երբ «Տիտանիկ»-ը կհանդիպեր խորտակվող նավի։[13] Որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում նավը կարողանային լքել «Տիտանիկ»-ի բոլոր ուղևորներն ու անձնակազմը, նավի վրա պետք է լիներ 50-ից ոչ պակաս փրկամակույկ։ Սակայն «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունը ցանկացել էր, որ իր նավի վրա լինի ընդարձակ զբոսավայր (զբոսանքի տախտակամած) ծովի համայնապատկերի տեսարանով, իսկ փրկամակույկների ամբողջական համալրման դեպքում այն կփակվեր դրանց անընդհատ շարքերով։[14] Ի տարբերություն փրկամակույկների, փրկաբաճկոններով նավը համալրված էր ամբողջովին։ Նավի վրա կային 3560 փրկաբաճկոն համապատասխան լցանյութով,[15] ինչպես նաև 49 փրկօղակ։ [16]

Տիտանիկում օգտագործված բաճկոնների կրկնօրինակ փրկաբաճկոն։

Այդ ժամանակ գործող բրիտանական առևտրային ծովագնացության օրենքի համաձայն՝ նավի վրա փրկամակույկների առկայությունը պետք էր նախատեսել ըստ նավի տոննաժի։ Այդ օրենքն ընդունվել էր 1894 թվականին, և բոլոր 10 000 տոննայից (այն ժամանակվա ամենախոշորները) ավել ջրատարողությամբ նավերից պահանջվում էր նավի վրա ունենալ առագասագերաններից կախված 16-ից ոչ պակաս փրկամակույկ։ Արդյունքում՝ հայտնվեցին նավեր, որոնց ջրատարողությունը մի քանի անգամ գերազանցում էր 10 000 տոննան, սակայն Առևտրի նախարարության պահանջները՝ փրկամակույկներով համալրման հարցը, մնացել էին նույնը։ «Տիտանիկ»-ի սկզբնական նախագծում նախատեսվում էր այն համալրել 48 փրկամակույկով, բայց նավի տերերը պնդեցին, որ դրանց թիվը կրճատվի մինչև 20։ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունը պարտադիր 16-ին ավելացրեց միայն 4 ոչ մեծ, ծալվող փրկամակույկները։[17]

«Տիտանիկ»-ի թիմը նախապատրաստված չէր արատակարգ իրավիճակի։ Փրկամակույկների շահագործման կանոնների ուսուցմանը հատկացված էր նվազագույն ուշադրություն։ Փրկամակույկներում ուղևորներին տեղավորելու ուսուցում անցկացվել էր միայն մեկ անգամ, երբ նավը գտնվում էր նավանորոգարանում։ Ջուր էր իջեցվել երկու փրկօղակ, որոնցից յուրաքանչյուրում գտնվում էին չորս նավաստի և մեկ սպա։ Նրանք պտույտ էին կատարել նավանորոգարանում և մի քանի րոպեից վերադարձել նավ։ Սաութհեմփթոնից լողալուց առաջ ուղևորների հետ չէին տարվել ոչ հրդեհային, ոչ այլ ուսուցումներ։[18] Ապրիլի 14-ի առավոտյան (ճակատագրական բախման օրը) նախատեսված էին փրկամակույկներ նստեցման ուսուցումներ, բայց ուժեղ քամու պատրվակով դրանք չեղյալ հայտարարվեցին նավապետի կողմից։ [19][20]

Նախորդող հանգամանքներ[խմբագրել]

«Տիտանիկ»-ն առաջին ուղերթի մեկնման նախօրեին տեսչական ստուգման ենթարկվեց Մեծ Բրիտանիայի առևտրի նախարարության աշխատակիցների կողմից: Մասնավորապես զննվեցին փրկամակույկները, ազդանշանային հրթիռներն ու այլ վթարային հանդերձանքներ: Համարվեց, որ այն համապատասխանում է գործող կարգերին: Վերահսկումն իրականացրեց նախարարության գլխավոր տեսուչ կապիտան Մորիս Կլարկը:[21]

Տիտանիկի երթուղին 1912 թվականի ապրիլի 10-15

«Տիտանիկ» շոգենավը մեկնեց իր առաջին և վերջին ուղերթին Սաութհեմփթոնից 1912 թվականի ապրիլի 10-ի կեսօրին: Դեռ նավահանգստից դուրս գալիս այն քիչ էր մնում բախվեր կառաններն արձակած «Նյու-Յորք» շոգենավին: Հինգ ու կես ժամ անց, անցնելով 147 կմ, նավն ուղևորներ վերցրեց ֆրանսիական Շերբուրից:[22] Երկրորդ կանգառն իռլանդական Քվինսթաունն էր, որտեղ «Տիտանիկ»-ը հասավ ապրիլի 11-ի կեսօրին մոտ:[22] Այնտեղ համալրվեց նաև նավի մթերապահեստը, և նավ բարձրացան վերջին ուղևորները:[23]

Անդրատլանտյան մայրուղի դուրս գալու պահին «Տիտանիկ»-ի վրա կային 1316 ուղևոր և 908 անձնակազմի անդամ (Մեծ Բրիտանիայի առևտրի նախարարության տվյալներով): Նավը կարող էր ընդունել մինչև 2566 ուղևոր,[24] բայց ապրիլին անդրատլանտյան ուղերթների տոմսերի պահանջարկը սովորաբար ցածր էր, այդ պատճառով էլ «Տիտանիկ»-ը համալրվեց կիսով չափ միայն:[25] Ուղևորակազմը չափազանց խայտաբղետ էր՝ լավ կյանքի փնտրտուքներով ԱՄՆ ուղևորվող աղքատ վտարանդիներ Իռլանիայից, Իտալիայից, Շվեդիայից, Ռուսաստանից, Սիրիայից, Հայաստանից մինչև ազնվականներ ու միլիոնատերեր, ինչպիսիք էին Ջոն Ջեյկոբ Աստորն ու Բենջամին Գուգենհայմը:[26]

«Տիտանիկ»-ը ղեկավարում էր 62-ամյա Էդվարդ Սմիթը՝ «Ուաթ Սթար Լայն» ընկերության ամենափորձառու նավապետը: Նա ուներ ավելի քան 40 տարվա փորձ: Վերջին տարին ղեկավարել էր «Տիտանիկ»-ի երկվորյակ «Օլիմպիկ» նավը:[27] Անձնակազմի մեծ մասն այնպիսի մարդիկ էին, ովքեր նավի վրա աշխատելու համար հատուկ պատրաստություն չէին անցել՝ հնոցապաններ, մատուցողներ, բեռնակիրներ, մեքենավարներ, խոհարարներ: Որակավորված նավաստիները կազմում էին անձնակազմի ընդհանուր թվի միայն 5 %-ը[28] (6 սպաներ և 39 նավաստիներ, որոնցից շատերը չէին հասցրել հիմնովին ծանոթանալ նավի առանձնահատկություններին, քանի որ ծառայության էին վերցվել նավի լողալուց ընդամենը 4 օր առաջ Սաութհեմփթոնում):[29]

«Տիտանիկ»-ի նավարկության դուրս գալուց ոչ շատ առաջ հյուսիսային Ատլանտիկայում երկու անտիցիկլոնների միախառնումից տեղի ունեցավ դրանց ռեգեներացիա (ուժգնության կրկնապատկում): Արդյունքում, ապրիլի սկզբներին արևմտյան Ատլանտիկայում փչում էր հյուսիսարևմտյան քամին, որի շնորհիվ սառցասարերը անդրատլանտյան նավարկելի ուղիներին հասան սովորականից մեկ ամիս շուտ:[30] Բազմաթիվ լողացող այսբերգների ներթափանցմանը հարավային անդրատլանտյան մայրուղի, որով ընթանում էր «Տիտանիկ»-ը, նպաստեցին նաև Լուսնի՝ Երկրին ռեկորդային մոտեցմամբ պայմանավորված բարձր մակընթացությունները: 1912 թվականի հունվարին Երկրի և Լուսնի միջև հեռավորությունն ամենափոքրն էր վերջին 1400 տարում: Իր հերթին, այդ ժամանակաշրջանում ավարտվում էր երկրագնդի անցումն արևամերձ կետով, այսինքն՝ գտնվում էր Արևին առավելագույնս մոտիկ:[31]

Առաջին սառցային նախազգուշացումներ[խմբագրել]

Ապրիլի 12-ին «Տիտանիկ»-ի վրա ռադիոհեռագրական կապով (Մորզեյի այբուբենի միջոցով) սկսեցին հաղորդագրություններ ստանալ Մեծ Նյուֆաունդլենդյան ծանծաղուտի մոտակայքներով անցնող նավերից: Դրանց անձնակազմները ուշադրություն էին հրավիրում սառցասարերի տարվա այդ եղանակի համար սովորականից շատ ավելի հարավ արտասովոր կուտակումների վրա: Ցանկացած նման հաղորդագրություն ընդունվելուց հետո փոխանցվում էր հերթապահ սպային, ապա ղեկավարական նավախցիկ, որտեղ սառցադաշտերի մատնանշված կոորդինատները փոխանցվում էին քարտեզին[32]: Խոսքը մի շրջանի մասին էր, որը գտնվում էր «Տիտանիկ»-ի ծրագրված ուղերթից հյուսիս, դրա համար էլ անհանգստանալու հիմքեր չկային[33]:

«Տիտանիկ»-ի ռադիստները վարձվել էին «Մարկոնի» ընկերության կողմից և, ըստ էության, թիմի անդամներ չէին հանդիսանում: Նավի վրա նրանց հիմնական պարտականությունը ուղևորների հեռագրերը փոխանցելն էր և մայրցամաքից թարմ նորությունների ընդունումը, որոնք հետագայում տպագրվում էին նավի օրաթերթում: Մետեոպայմանների մասին տվյալների մշակումը երկրորդ պլանում էր[34][35]:

Ապրիլի 14[խմբագրել]

Սառցային նախազգուշացումներ[խմբագրել]

Տիտանիկի ավագ ռադիոհաղորդ Ջոն Ֆիլիպսը

Ապրիլի 14-ի առավոտից «Տիտանիկ»-ի ռադիոկայանը հարավային անդրատլանտյան մայրուղով շարժվող նավերից սկսեց ընդունել հաղորդագրություններ այսբերգների և նրանց կոորդինատների մասին: Այդ օրվա ընացքում ընդունվեց ընդամենը յոթ սառցային նախազգուշացում: 1912 թվականի ապրիլին սառցային իրավիճակը հյուսիսային Ատլանտիկայում բարդ էր: Տարվա այդ եղանակի համար վերջին 50 տարում դրեյֆող սառցակտորների ռեկորդային կուտակումներ էին:

Առաջին սառցային նախազգուշացումը՝ 9:00-ին, «Կարոնիա» նավից ստացված իրազեկումն էր լողացող սառույցների կուտակումների մասին: Նավապետ Սմիթը հաստատեց ստացված հաղորդագրությունը:[36] Ժամը 11:40-ին նավապետին փոխանցվեց հեռագիր «Նոորդամ» շոգենավից, որով հաղորդվում էր դրեյֆող սառույցների մասին մոտավորապես նույն շրջանում, որի մասին նշում էր «Կարոնիա»-ն:[37]

13:42-ին «Բալթիկ» նավը փոխանցեց հունական «Աթենիա» նավի հաղորդագրությունը սառույցներով և սառցային լայն դաշտից իր անցնելու մասին:[36] Սմիթը, ցույց տալով այդ նախազգուշացումը «Ուայթ Սթար Լայն»-ի ղեկավարող տնօրեն Ջոզեֆ Իսմեյին, հավանաբար, այսբերգի հետ բախումից խուսափելու համար հաշվարկեց նոր ուղերթ, որը նախատեսված ուղուց հարավ էր:[38] 13:45-ին գերմանական «Ամերիկա» նավը, որն ընթանում էր «Տիտանիկ»-ից փոքր-ինչ հարավ, հաղորդեց, որ հանդիպել է երկու խոշոր այսբերգների:[39] Սակայն այդ հաղորդագրությունը կամրջակ չփոխանցվեց: Դրա պատճառները պարզված չեն. հնարավոր է ռադիոհաղորդները պարզապես մոռացել են ինֆորմացիան փոխանցել նավապետին, քանի որ զբաղված էին սարքավորումների անսարքությունների կարգավորմամբ:[39]

19:30-ին ստացվեց սառցային նախազգուշացում «Կալիֆորնիեն» շոգենավից, 21:40-ին՝ «Մեսաբից».

Aquote1.png … Սառույց կա հյուսիսային լայնության 42° и 41°25’ և 49°30’ արևմտյան լայնության շրջանների միջև: Մենք տեսանք ջարդված սառույցի և շատ ուրիշ այսբերգների մեծ կուտակում: Սառցադաշտեր ևս կան: Եղանակը լավ է, պարզ:[40] Aquote2.png


Այդ հաղորդագրությունը ևս չփոխանցվեց նավապետին: Հավանաբար, ռադիոհաղորդ Ջեկ Ֆիլիպսը չհասկացավ այն, որովհետև զբաղված էր Ռեյս հրվանդանի (Նյուֆաունդլենդ կղզի) կայանին փոխանցվող մասնավոր հեռագրեր ուղարկելով, որոնք կուտակվել էին ռադիոհաղորդիչի անսարքության ժամանակ:[39] Վերջին սառցային նախազգուշացումը ստացվեց 22:30-ին «Կալիֆորնիեն» շոգենավից, որը անշարժ դիրքով գտնվում էր սառցադաշտի ծայրին՝ «Տիտանիկ»-ից 20 մղոն հեռավորության վրա: «Կալիֆորնիեն»-ի ռադիոհաղորդ Սիրիլ Էվանսը սկսեց փոխանցել վտանգավոր գոտու կոորդինատները, բայց Ֆիլիպսը կոպտորեն ընդհատեց նրան. «Լռի՛ր: Ես աշխատում եմ: Ես կապի մեջ եմ Ռեյս հրվանդանի հետ»:[40] Այսպիսով, արհամարհվեց ամենակարևոր սառցային նախազգուշացումը:

Ֆիլիպսի անփույթ վերաբերմունքն այդպիսի կարևոր հաղորդագրություններին մասնավորապես բացատրվում է նրանով, որ հաճախ ռադիոհաղորդները դրանք փոխանցում էին ոչ պաշտոնական ձևով: Դրանք կարելի էր ընդունել որպես գործընկեր-ռադիոհաղորդի բարեկամական ողջույն, որը ցանկանում էր ուղղակի զրուցել, ինչը հյուսիսատլանտյան ուղիներում հաճախ էր պատահում:[41] Օրինակ՝ Սիրիլ Էվանսը սկսել էր իր հաղորդագրությունը «Ողջույն, ծերուկ, մենք կանգնել ենք, մեր շուրջը սառույց է» բառերով:[42] Զարմանալի չէր, որ աշխատանքով սաստիկ ծանրաբեռնված Ֆիլիպսը կոպտորեն ընդհատել էր գործընկերոջը: Ի թիվս այլոց, գոյություն ուներ ռադիոգրերի հատուկ տեսակ, որոնք կոչվում էին «նավապետական ծառայողական»: Դրանք կրում էին MSG մակագիրը․ ընդունող ռադիոհաղորդը պարտավոր էր անհապաղ հաստատել դրանց ընդունումն ու փոխանցել կամրջակ: Սակայն այդ ձևը հազվադեպ էր կիրառվում:[42]

22:30-ին «Տիտանիկ»-ն անցավ «Ռապահանոկ» շոգենավի կողքով, որը հանդիպակաց ուղղությամբ գալիս էր Գալիֆակսից: Դրանից ոչ շատ առաջ «Ռապահանոկ»-ը, մանևրելով դրեյֆող սառույցների միջև, վնասել էր նավախելը: Հենց որ երկու նավերը հայտնվեցին միմյանց տեսադաշտում, «Ռապահանոկ»-ի նավապետին փոխարինող Ալբերտ Սմիթը, Մորզեյի լամպի օգնությամբ կապ հաստատեց «Տիտանիկ»-ի հետ,- «Մենք հենց նոր անցանք սառցե դաշտի և մի քանի այսբերգների միջով»: Ի պատասխան «Տիտանիկ»-ից ազդանշան տվեցին՝ «Հաղորդագրությունն ընդունված է: Շնորհակալություն: Բարի գիշեր»:[43] Դրանից հետո ոչ մի միջոցառում չձեռնարկվեց՝ չավելացվեց պահակայինների թիվը, նավը շարունակում էր ընթանալ նախկին բարձր արագությամբ:[44]

Եղանակային պայմաններ[խմբագրել]

Ապրիլի 14-ի ընթացքում եղանակը նկատելիորեն փոխվեց դեպի լավը. առավոտյան մեղմ ալեկոծում կար, փչում էր արևմտյան քամին, երեկոյան լիակատար հանդարտություն տիրեց, միաժամանակ սաստիկ ցրտեց։ Նավը մտավ արկտիկական անտիցիկլոնի գոտի։[45] Ապրիլի 14-ի լույս 15-ի գիշերը հյուսիսային Ատլանտիկայում ցուրտ էր, հանդարտ, պարզ և անլուսին։

Օրվա մութ ժամերին հերթապահ սպաներն ըստ երկու նախանշանների հայտնաբերեցին այսբերգի տեղը։ Առաջինը՝ այսբերգի քամհար կողմից նույնիսկ թեթև ալեկոծությունից հայտնվում են սպիտակ «փրփրալիքներ», որոնք լավ տեսանելի են հեռվից։ Երկրորդը՝ քամուց և ջրից առաջացած էրոզիայի հետևանքով դրեյֆող վեր բարձրացած այսբերգների մակերևույթներին առաջանում են լույսն անդրադարձնող բյուրեղներ։ Այդ անդրադարձումը տեսանելի է նաև մեծ հեռավորությունից։ Ապրիլի 14-ի լույս 15-ի գիշերը «Տիտանիկը» հայտնվեց մի իրավիճակում, երբ հանդարտ եղանակի պատճառով ջրի հարթ և փայլուն մակերևույթին այսբերգի շուրջ սպիտակ փրփուրի շերտը բացակայում էր։ Մյուս կողմից՝ չնայած լուսնի բացակայությանը, աստղերը շատ վառ էին փայլում, և բավականաչափ լուսավոր էր։ Դրա համար էլ սպասելի էր, որ սառույցի բյուրեղներից անդրադարձող լույսը ժամանակին ուշադրություն կգրավի և կազդարարի մոտալուտ վտանգի մասին։ Այս նկատառումներից ելնելով՝ ինչպես նավապետ Սմիթը, այնպես էլ երկրորդ օգնական Լայթոլերը դրությունն այնքան վտանգավոր չէին համարում, որ հատուկ միջոցներ, այդ թվում նաև արագության նվազեցում, ձեռնարկեին։[46]

Ապրիլի 14-ի երեկոյան «Տիտանիկ»-ն անցնում էր ծովային երկու հոսանքների սահման՝ Գոլֆսթրիմի տաք և Լաբրադորյան սառը։ Լիակատար հանդարտության պայմաններում օդային զանգվածները չէին միախառնվում, և Գոլֆսթրիմով ջերմացած օդը բարձրացել էր ավելի խիտ սառը օդի շերտից վերև՝ կազմավորելով ինքնատիպ «կափարիչ», առաջացել էր ջերմային ինվերսիա։ Այդպիսի պայմաններում ջրի վերևում առաջացած մթնոլորտի շերտով անցնող լույսի շողը բազմակի բեկվում է, ինչի շնորհիվ հայտնվում են հորիզոնից այն կողմ գտնվող առարկաների երևակայական պատկերներ (միրաժ)։ Մի խումբ փորձագետների կարծիքով, այդ թվում՝ հետազոտող Թիմ Մոլթինի, ճակատագրական գիշերն առաջ նայողները կարող էին նայել կեղծ հորիզոնի, որը իրոք ավելի բարձր էր։ Այսբերգի ուրվագիծը խառնվել էր միրաժին, ինչի պատճառով այսբերգն ինքը գործնականորեն հեռվից չէր երևում։[47]

Չնայած բարդ սառցային իրավիճակին՝ «Տիտանիկ»-ն ընթանում էր համարյա առավելագույն արագությամբ՝ 22,5 հանգույց (41,6 կմ/ժ)։[39] Դրեյֆող սառույցներով հագեցած ջրերում մեծ արագությունն այն ժամանակ սովորական երևույթ էր։ Հաշվարկվում էր, որ կայմահարթակին գտնվող առաջ նայողները կկարողանան հեռվից նկատել խոչընդոտը, և նավը արագորեն կփոխի ուղղությունը։[48].

Ըստ գրաֆիկի՝ ավելի քան 5800 կմ տարածությունը «Տիտանիկ»-ը պետք է հաղթահարեր 7 օրվա ընթացքում։ Որպեսզի նշանակված նավահանգիստ սահմանված ժամանակին հասնի, պետք է համարյա առավելագույն արագությամբ ընթանար։[49] Սառցային նախազգուշացումները կրում էին խիստ հանձնարարական բնույթ, արագության ռեժիմը անձնակազմն ընտրում էր իր հայեցողությամբ։ Նաև լայնորեն տարածված կարծիք կար, որ լողացող սառույցները մեծ վտանգ չեն ներկայացնում։ Այսբերգների հետ բախումներ բավականին հաճախ էին տեղի ունենում, բայց աղետալի հետևանքներ դրանք չէին առաջացնում։ Այսբերգի հետ կապված ամենալուրջ միջադեպը տեղի էր ունեցել 1907 թվականին գերմանական «Կրոնպրինց Վիլհելմ» շոգենավի հետ։ Ճակատային բախման արդյունքում լրջորեն վնասվել էր նավի առաջնամասը, բայց նավը կարողացել էր ավարտել նավարկությունը։ Հենց այդ տարի «Տիտանիկ»-ի ապագա նավապետ Էդվարդ Սմիթը հարցազրույցի ժամանակ հայտարարել էր, որ չի պատկերացնում այնպիսի իրավիճակ, որում ժամանակակից նավը կխորտակվի։[50]

Խորտակման ժամանակագրություն[խմբագրել]

Բախում այսբերգի հետ[խմբագրել]

Տիտանիկի կայմահարթակի հրապարակը

Գիշերվա ժամը 12-ին ուղևորների մեծ մասը գնացին քնելու: Հերթապահության կանգնեց նավապետի առաջին օգնական Ուիլյամ Մյորդոկը, որը պահակակետում փոխարինեց երկրորդ օգնականին՝ Չարլզ Լայթոլլերին: Կայմահարթակի հրապարակին, նավի ջրագծից 29 մետր բարձրության վրա հերթապահում էին երկու նավաստի՝ Ֆրեդերիկ Ֆլիտը և Ռեջինալդ Լին: Օդի ջերմաստիճանը իջել էր մինչև −1°С, ալեկոծություն չկար: Արչիբալդ Գրեյսին, փրկված ուղևորներից մեկը, ավելի ուշ գրել է, «Ծովն ասես ապակի լիներ,այնքան հարթ, որ նրա մեջ հստակ արտացոլվում էին աստղերը»[51]: Ներկայումս հայտնի է, որ ալեկոծության բացակայությունը մոտակայքում դրեյֆող այսբերգների առկայության նշան էր[52]: Նավն ընթանում էր 22,5 հանգույց (41,7 կմ/ժ) արագությամբ[53]:

Տեսանելիությունը կազմում էր մոտավորապես վեց կիլոմետր, սակայն այդ օրը Լուսինը չէր փայլում, և հերթապահ դիտորդ նավաստիները հեռադիտակներ չունեին (սեյֆի բանալին, որտեղ գտնվում էին դրանք, շտապելիս մոռացել էին ափին): Հարկավոր է հշել, որ դիտորդի կողմից հեռադիտակի կիրառումը գիշերվա ժամերին կբարդացներ սառույցի հայտնաբերումը, քանի որ ուժեղացված օպտիկան խիստ սահմանափակում է տեսադաշտի անկյունը[54]: Հանդարտ ծովը առավելագույնս քողարկում էր այսբերգը[55]: Դիտորդները նախազգուշացված էին սառցե վտանգի մասին. նրանց և անձնակազմի մյուս անդամներին Լայթոլլերի կողմից հրամայված էր հատկապես ուշադիր զննել ծովում այսբերգները և սառցաբեկորները[56]:

22:30-ին Ֆլիտն ու Լին դիմացից հորիզոնին թեթև ծուխ նկատեցին, բայց նշանակություն չտվին դրան: Ինը րոպե անց Ֆլիթը տեսավ ուղիղ նավի շարժման ուղղությամբ, մոտավորապես 600 մետր այսբերգի ուրվագիծ: Նա երեք անգամ ուղին խոչընդոտող վտանգն ազդարարող զանգ հնչեցրեց, և հեռախոսով կապ հաստատեց վեցերորդ սպա Ջեյմս Մուդիի հետ.

Ֆլիտ: — Այդտեղ որևէ մեկը կա՞
Մուդի: — Այո, ի՞նչ ես տեսել
Ֆլիտ: — Այսբերգ՝ ուղիղ նավի ընթացքի ուղղությամբ
Մուդի: — Շնորհակալություն [57]

Մուդին այսբերգի մասին զեկուցեց Ուիլյամ Մյորդոկին, նա կարգադրեց ղեկը վարողին, «Ձախ նավակող» ՝ հաշվարկելով անցնել այսբերգի կողքից: Ինքն իսկ փոխեց մեքենայի հեռագրասարքի բռնակները «Լրիվ հետընթաց» դիրքի[38]: Քիչ ավելի ուշ, որպեսզի նավախելը չդիպչի այսբերգին, նա կարգադրեց «Աջ նավակող»՝ փորձելով այդ կերպ շրջանցել այսբերգը: Համարյա 30 վայրկյան անցավ, որպեսզի ջերմային շարժակը շրջեր ղեկի լողաթևը: Համարյա մեկ րոպե տևեց ջերմային սարքավորումների դարձափոխումը, որոնք շարժման մեջ էին դնում երկու ծայրի պտուտակները. մեջտեղի պտուտակը կարգի էր բերվում ջերմային տուրբինով և չէր կարող դարձափոխվել, դրա համար էլ միայն կանգնեցվեց[38]: Պտուտակների աշխատանքի դադարեցումն ու դարձափոխումը բերեցին անկյունային արագության նվազեցման (նվազեց շրջադարձ կատարելու թափը): Հավանաբար, նախկին արագությամբ շարժվելու դեպքում բախումից հնարավոր կլիներ խուսափել[58]:

«Տիտանիկ»-ին հաջողվեց շրջել 2 կողմնամաս, ինչը բավական էր ճակատային բախումից խուսափելու համար, բայց բավական չէր, այսբերգի հետ շփումը կանխելու համար: 23:40-ին աջ նավակողին այսբերգ հարվածեց: Կոնտակտը տևեց 9 վայրկյան: Արդյունքում «Տիտանիկ»-ը ջրագծից ներքև ստացավ մի քանի խոշոր ճեղք: Հարվածից այսբերգի վերջրյա մասից անջատվեցին խոշոր կտորներ, որոնք ընկան նավի առաջնային տախտակամածին[59]:

Այդ ընթացքում սառցե մեծաբեկորը մոտենում էր նավին, որը շարունակում էր իներցիայով շարժվել մեծ արագությամբ: Միայն 25-30 վայրկյան անց «Տիտանիկ»-ի առաջամասը սկսեց դանդաղ թեքվել ձախ: Վերջին վայրկյանին այսբերգն անցավ առաջացռուկի կողքով և սահուն կերպով լողաց աջ նավակողի երկայնքով: Վերևի տախտակամածներին ուղևորների մեծ մասը համարյա ոչինչ չզգացին: Ճաշասրահում խորտիկ պատրաստող մատուցողների ուշադրությունը գրավեց սպասքի պարագաների թեթև զրնգոցը: Ուղևորներից շատերը մի փոքր հարված և թեթև ցնցում զգացին : Լյուսի Դաֆ Գորդոնը հետագայում հիշում էր. «Ասես ինչ որ մեկը հսկայական մատը սահեցրեց նավակողի երկայնքով»: Շատերը կարծեցին, որ, հավանաբար, նավը կորցրել է պտուտակի թիակը[60]: Ներքևի տախտակամածերին բախումը զգացվեց. լսվեց ուժեղ դղրդյուն և ճռինչ: Յուղիչ բանվոր Ուոլտեր Հյորսթը հիշում է,

Aquote1.png Արթնացրեց աջ նավակողի ճռնչացող ցնցումը: Ոչ մեկը ուժեղ անհանգստացած չէր, չնայած մենք հասկանում էինք, որ տեղի էր ունեցել բախում[61] Aquote2.png

Մի քանի րոպեից շարժիչները կանգնեցվեցին, իսկ «Տիտանիկ»-ը լռվեց Լաբրադորյան հոսանքի դրեյֆի մեջ, որն էլ բերել էր այսբերգը[62]: Կեսգիշերին մոտ հատուկ փականներով սկսվեց գոլորշին դուրս գալ կաթսաներից:

Գծանավի շարժման սխեման բախման պահին: Կապույտով նշված է նավաքիթը, իսկ կարմիր նավակողերը:

Վնասվածքներ[խմբագրել]

Տարածված կարծիքին հակառակ, այսբերգը չի ճեղքել «Տիտանիկ»-ի երեսվածքը: Ճնշման ազդեցությամբ ճաքել են գամերը, ծռվել են երեսվածքի պողպատե թերթերը, դրանց միջև առաջացել են բացվածքներ, որոնցով սկսել է ջուր լցվել հատվածախուց:

Բախման պահին նավի կմախքի 1սմ² ենթարկվեց 2,5 տոննա ճնշման: Երեսվածքի 2,5 սմ հաստությամբ պողպատե թերթերը դիմացան, իսկ դրանք ամրացնող գամերը՝ ոչ: Հարվածի պահին դրանք ճեղքվեցին, կարերը հեռացան: Թերթերի միջև առաջացան բացվածքներ, որոնցով ջուրը հորդեց նավակողից ներս:[63] Կենտրոնական հատվածի երեսվածքի թերթերը ամրացված էին երեք շարք ամուր ածխածնային պողպատե գամերով: Առաջնային և ցռուկային մասերում թերթերը ամրացված էին երկու շարք կռած երկաթե գամերով և միայն մեկ շարքն էր պողպատե: Կռած երկաթը ամրությամբ զիջում էր պողպատին: Հետազոտության ընթացքում նաև պարզվեց, որ «Հարլենդ ընդ Վուլֆ»-ը գնել էր ոչ բավարար ամրությամբ երկաթ,[64] որի բաղադրության մեջ հայտնաբերվեց մեծ քանակությամբ ներսից միկրոդատարկություններ կազմավորող մետաղախարամներ:[65] Այդ պատճառով ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում գամերը ավելի դյուրաբեկ էին դարձել:[63]

Բախման արդյունքում «Տիտանիկ»-ը ջրագծից մոտավորապես 7 մ ցածր մակարդակում (3մ ողնափայտից վերև և 60 սմ վերև երկրորդ հատակից) աջ նավակողի առաջնային մասում առաջացան մի քանի ճեղքեր՝ ընդհանուր առմամբ մինչև 91 մետր ձգվածքով:[66] Էդվարդ Ուայլդինգի՝ «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի գլխավոր նախագծողի ցուցմունքների համաձայն, ճեղքվածքի մակերեսը կազմում էր 12մ². նա այդպիսի եզրահանգման էր եկել՝ վերլուծելով առաջին 40 րոպեում առաջնային մեկուսամասի ջրասուզման արագությունը:[67]. Նա նաև ենթադրություն արեց այն մասին, որ նավը ստացել է մի քանի չափերով տարբեր, նավակողի երկայնքով ձգվող ճեղքեր, որոնց պատճառով վնասվել էին ընդհանուր առմամբ նավի ստորջրյա մասի երեսվածքից 90մ:[67] Շնորհիվ նավի բեկորների ժամանակակից ուլտրաձայնային ուսումնասիրության, պարզվել է, որ «Տիտանիկ»-ը ստացել է ընդհանուր մակերեսով 1,2մ² վեց նեղ ճեղքեր: Ամենախոշոր ճեղքն ուներ 12մ երկարություն:

Այսբերգի հետ կոնտակտի արդյունքում վնասվեցին տասնվեցից առաջին հինգ ջրամեկուսամասերը՝ առաջնային մասի ֆորպիկը, երեք բեռնային մեկուսամասերը և վեցերորդ կաթսայանոցը: Աննշան վնասվածք էր ստացել նաև վեցերորդ մեկուսամասը, որտեղ գտնվում էր հինգերորդ կաթսայանոցը:[68] Նախագծողների հաշվարկի համաձայն՝ «Տիտանիկ»-ը կարող էր ջրի վրա մնալ չորս առաջնային մեկուսամասերի ջրածածկման դեպքում: Նավամբարի մեկուսամասերը միմյանցից անջատված էին միջնորմներով՝ նավի ամբողջ լայնքով: Միջնորմներն ունեին էլեկտրալարով հերմետիկ դռներ, որոնք կամրջակից եկող ազդանշանով կարող էին արագ փակվել: Առաջնային մեկուսամասերից առաջին երկուսը բարձրությամբ հասնում էին մինչև D տախտակամած, մյուս երեքը՝ մինչև E տախտակամած, այսինքն՝ ջրագծից 3,4 մետր բարձր: Մեկուսամասերը վերևից ծածկված չէին, այդ պատճառով էլ նավի դիֆերենտի կամ կողաթեքման դեպքում ջուրը մեկ հատվածախուց լցվելուց հետո սկսում էր լցվել մյուսի մեջ:[69]

Տիտանիկ նավի սխեման:Կանաչ գույնով նշված են երեսվածքի ճեղքերը, կարմիրով՝ միջնորմները:

Քթամասի հատվածամասերի խորտակում[խմբագրել]

Ուիլյամ Մյորդոկը՝ կապիտանի առաջին օգնականը

Ջուրն սկսվեց լցվել «Տիտանիկ»-ի նավամբար ավելի քան 7 տոննա վայրկյանում:[70] Բախումից անմիջապես հետո Մյորդոկը լծակի դարձով ղեկավարման խցիկում անջատեց հերմետիկ դռների սողնակների էլեկտրմագնիսները, և վերջիններս իրենց քաշի ծանրության ճնշումից 30 վայրկյանի ընթացքում դատարկվեցին:[63] Հերմոդռներն ամուր, ուղղահայաց փեղկեր էին՝ վերևից ներքև փակվող: Նավամբարի անձնակազմի այն անդամների համար, ովքեր չէին հասցրել լքել ներքին մեկուսամասերը մինչ դռների փակվելը (այն ուղեկցվում էր էլեկտրական զանգով) նախատեսված էին դեպի վերև՝ վթարային ելքեր: Երկու րոպեից կամրջակ շտապելով բարձրացավ իր նավախցում բախումն զգացած նավապետը: Մյորդոկը զեկուցեց նրան այսբերգի մասին: Սմիթը, Մյորդոկը և չորրորդ սպա Ջոզեֆ Բոքսհոլը նավապետական կամրջակի աջ թևից թռուցիկ զննեցին նավակողը: Նավապետը հրամայեց միջին ընթացքով վարել նավը և անմիջապես խորհրդակցության համար կանչել առաջին նավարկության ժամանակ ուղեկցող նավի գլխավոր նախագծող Թոմաս Էնդրյուսին:[71]

Առաջին տուժողները հայտնվեցին № 6 կաթսայանոցում: Բախման պահին այնտեղ խլացնող որոտ և պողպատե թերթերի ճռինչ լսվեց: Թվում էր, թե պայթել է ողջ աջ նավակողը, կաթսայանոց հորդեց օվկիանոսային ալեկոծվող ջուրը: Նույն վայրկյանին հնչեց ահազանգի ազդանշանը, 5-րդ և 6-րդ կաթսայանոցները միմյանցից բաժանող միջնորմի հերմետիկ դռան վերևում կարմիր լույս վառվեց, և հերմետիկ դռներն սկսեցին դանդաղ իջնել:Դուրս գալ չհասցրած մի քանի հնոցապան բարձրացան F տախտակամած վթարային նավասանդուղքով, բայց նրանց հրամայվեց վերադառնալ, փակել վառարանների կափարիչները և հանգցնել հնոցները: Հնոցապանները գործի անցան, բայց 5 րոպե անց մինչև գոտկատեղը հայտնվեցին մեքենաների յուղով խառնված ջրի մեջ և լքեցին կաթսայանոցը: № 5 կաթսայանոցում ճեղքը մոտավորապես 60 սմ հեռավորության վրա էր գտնվում այդ միջնամասը արագ ջրածածկվող № 6 կաթսայանոցից բաժանող միջնորմից: Այստեղ ջրի մակարդակը հաջողվում էր վերահսկել պոմպերի օգնությամբ: Բախումից 10 րոպե անց № 6 կաթսայանոց տանող դռնակի մոտ վերադարձավ հնոցապան Ֆրեդերիկ Բարետը:Նրա խոսքերով, սառը ջուրը ծածկել էր ածուխը հնոցներում, ամբողջ կաթսայատունը լցված էր գոլորշով, որի պատճառով ոչինչ չէր երևում:[72]

Կաթսաների պայթյունից խուսափելու համար հինգերորդ կաթսայատանն անհրաժեշտ էր հանգցնել հնոցների կրակը և հատուկ փականներով բաց թողնել գոլորշին: Դրա համար անհրաժեշտ եղավ 15-20 հնոցապաններից կազմված թիմ: Նրանք կրակը ծածկեցին ջրով, և ամբողջ սենյակը պատվեց թանձր գոլորշով: Մարդիկ աշխատում էին խոնավ շոգի մեջ, ծածկվում էին քրտինքով, վերջապես, № 5 կաթսայանոցի աշխատանքը դադարեցվեց, և հնոցապանների մի մասը շարժվեցին դեպի նավակային տախտակամած: Որոշ ժամանակով չվնասված հատվածամասերի միջև հերմետիկ դռները ձեռքով բացվեցին: Առաջին չորս կաթսայանոցները շարունակում էին աշխատել:[73] Հնոցապահները պահպանում էին գոլորշու պոմպերի և էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար անհրաժեշտ ճնշումը:[74]

Բոքսհոլը վնասվածքների մասշտաբը որոշելու համար շարժվեց դեպի քթային նավամբար, սակայն նա չիջավ ամենաներքև և նավապետին զեկուցեց, որ ոչ մի վնասվածք չի հայտնաբերվել: Ղեկավարման խցիկում կողաթեքաչափը ցույց էր տալիս, որ «Տիտանիկ»-ն ընդամենը մի քանի րոպեում թեքվել է աջ նավակողին 5°-ին: Սմիթը նորից Բոքսհոլին ուղարկեց ներքև վնասվածքները գնահատելու համար: Ճանապարհին նա հանդիպեց նավի հյուսնին և փոստային բաժանմունքի աշխատակցին. երկուսն էլ զեկուցեցին նրան, որ փոստային բաժանմունքը լցված է ջրով: G տախտակամածին Բոքսհոլը մոտեցավ փոստի հատվածամաս տանող դռնակին և լապտերով լուսավորեց դռնակից ներս: Կես մետր հեռավորության վրա նա տեսավ ջրի ծփացող հեղեղ, որի մեջ լողում էին փոստով պարկերը:[75]

Ժամը 23:50-ին շեղումը քթամասի նկատմամբ արդեն կազմում էր 2°, իսկ կողաթեքումը աջ նավակողին՝ 6°:[76] Այդ ժամանակ նավապետ Սմիթը և կոնստրուկտոր Թոմաս Էնդրյուսը իջան ներքևի տախտակամածեր: Որպեսզի չգրավի անհանգստացած ուղևորների ուշադրությունը, նրանք գնում էին միայն անձնակազմի համար նախատեսված նավասանդուղքներով: Անցնելով միջանցքների լաբիրինթով՝ նրանք հասան արդեն ջրածածկված փոստի պահեստ և սկվոշ խաղի համար նախատեսված դահլիճ:[77] Սմիթն ու Էնդրյուսը պարզեցին, որ ջրի մակարդակը վեցերորդ կաթսայատանը բարձրացել է մինչև 4,3 մ-ի նշումը, իսկ բեռնային հատվածամասերն արդեն ամբողջովին լցված էին, ջուրը սկսել էր լցվել հինգերորդ կաթսայանոց:[78] Հրաման տրվեց ջուրը քաշել պոմպերի օգնությամբ, սակայն դրա ներհոսքի արագությունը 6 անգամ ավել էր դուրս մղման արագությունից (բոլոր պոմպերի արտադրողականությունը կազմում էր 1700 տ/ժ կամ 0,47 տ/վ): Թոմ Էնդրյուսը հաղորդեց նավաստուն, որ նավը դատապարտված է և կարող է ջրի վրա մնալ մաքսիմում ժամ ու կես:[79]

Իրավիճակը տախտակամածին (23:30-00:05)[խմբագրել]

Այսբերգը, որի հետ ենթադրաբար, բախվել է «Տիտանիկը»։ Լուսանկարված է ապրիլի 16-ի առավոտյան «Արքայազն Ադալբերտ» նավի գխավոր ստյուարդի կողմից: Դեռևս անտեղյակ աղետից, նրա ուշադրությունը գրավեցին ջրագծի շրջանում կարմիր ներկի հետքերը:

Ժամը տասնմեկի կողմերը դահլիճները, ռեստորաններն ու ծխելու սրահները սկսեցին դատարկվել: Նվագախումբը հրաժեշտի համար կատարեց հատվածներ Ժակ Օֆենբախի «Հոֆմանի հեքիաթներ» օպերայից: Ուղևորներն աստիճանաբար ցրվեցին իրենց նավախցեր: Քանի որ դրսում ջերմաստիճանը կտրուկ նվազեց, բացօթյա զբոսանքի տախտակամածերին համարյա ոչ ոք չկար: 17-ամյա Ջեկ Թեյերը՝ Փենսիլվանիա նահանգի երկաթգծի փոխնախագահ Ջոն Թեյերի որդին դուրս եկավ սակավամարդ տախտակամած: Հետագայում նա հիշում է.

Aquote1.png Պարզկա գիշեր էր՝ անհամար աստղերով: Լուսին չկար, բայց և ես երբեք չէի տեսել, որ աստղերը այդպես պայծառ փայլեին: Թվում էր՝ դրանք պոկվում են երկնակամարից: Նրանք փայլում էին ադամանդների նման․․․ Դա այնպիսի գիշեր էր, երբ ապրելու միտքը մարդուն բերկրանքի զգացում է պատճառում:[80] Aquote2.png


Չնայած նրան, որ վերը նկարագրված ցնցումն ու ճռինչը վերևի տախտակամածներին բավականին թույլ էր զգացվել, շատ ուղևորներ զարթնել էին քնից: Ոմանք դուրս էին եկել նավախցերից և հարցուփորձ էին անում տարօրինակ ձայնի մասին ստյուարդներին: Բիշոպ ամուսիններին ստյուարդ Քրոուֆորդը ծիծաղելով պատասխանեց,- «Պետք չէ ոչ մի բանից վախենալ: Մենք ընդամենը դիպել ենք ոչ մեծ սառցակտորի և առաջ ենք շարժվել»: Իսկ տախտակամածի ծխելու սրահում՝ նավակային տախտակամածի ուղիղ ներքևում, մինչ ուշ երեկո զվարճանում էր բազմամարդ հասարակությունը ի դեմս ԱՄՆ-ի նախագահի ռազմական օգնականաի Արչիբալդ Բաթի, տրամվայների մագնատ Հարի Ուայդների որդու, «Նյուգենտ» հանրախանութի գնորդ Սպենսեր Սիլվերտոնի և այլն: Մի քանի տղամարդ ցնցումն զգալով վազեցին դեպի տախտակամած, սակայն միայն երկուսը հասցրին տեսնել հեռացող այսբերգը: Քանի որ «Տիտանիկ»-ի ընթացքը շարունակվում էր, բոլորը հետ վերադարձան սրահ:[81]

Որոշ ժամանակ անց նավը կանգնեց, ինչը շատերին անհանգստացրեց: Մարդիկ ապարդյուն փորձում էին անձնակազմից պարզել կանգնելու պատճառը: Էլիզաբեթ Շյուտը հարցրեց սպաներից մեկին՝ «Ի՞նչ է պատահել: Մեզ վտանգ չի՞ սպառնում», ինչին նա պատասխանեց` «Որքանով ինձ հայտնի է՝ ոչ»: Սակայն նա ավելի ուշ պատմել է, որ հստակ լսել է, թե ինչպես հենց նույն սպան ասել է ինչ-որ մեկին,- «Դեռ որոշ ժամանակ մենք կկանգնենք»:[82] Ուղևորներից ոմանք որոշեցին անձամբ համոզվել, որ ամեն ինչ կարգին է: Նրանք բարձրացան տախտակամած, բայց ոչ մի արտառոց բան չնկատելով, ցրտից խուսափելով, հետ վերադարձան:[83] Հովարդ Քեյսը՝ Լոնդոնի նավթային «Վակուում օյլ» ընկերության տնօրենը, ուրախ-որախ նկատեց,- «Ինչպես երևում է մենք վնասել ենք պտուտակը, դե ինչ, ավելի շատ ժամանակ կունենանք բրիջ խաղալու համար»:[84] Սրահներում սկսեցին մարդիկ հավաքվել և աշխուժորեն քննարկել կատարվածը, նրանցից ինչ-որ մեկը պատմում էր, որ տեսել է 25-30 մ բարձրություն ունեցող այսբերգ, բայց դա ոչ մեկին առանձնապես չանհանգստացրեց: Ուղևորներից ինչ-որ մեկը կատակեց, որ այսբերգը թեթևակի խազել է նավի իրանը, և նավապետը կանգնեցրել է նավը, որպեսզի ներկի այն:[85] Երկրորդ դասի փրկված ուղևորներից բնական գիտությունների ուսուցիչ Լորենս Բիզլին իր գրքում գրել է, որ դեռ այն ժամանակ զգաց, որ «Տիտանիկը» թեթև առաջնային դիֆերենտ ունի: Նրա կասկածները խորացան, երբ նա աստիճաններով ներքև իջավ: Հավասարակշռության զգացումը ցույց էր տալիս, որ աստիճաններն արդեն հորիզոնական դիրքում չեն, այլ փոքր-ինչ թեքվել են առաջ, բայց Բիզլին նախընտրեց իր դիտարկումները չբարձաձայնել:[86] Նավի ոչ մեծ թեքվածությունը զգացել էին նաև մյուս ուղևորները, սակայն նախընտրել էին լռել, որպեսզի իզուր տեղը չանհանգստացնեին տիկնանց:

Ի տարբերություն վերևի տախտակամածերի ուղևորների՝ ներքևի տախտակամածերի (հիմնականում երրորդ դասի և անձնակազմը) ավելի շատ էին անհանգստացած: Խոհանոցում և D տախտակամածին, որտեղ կերակուր էին պատրաստում, առաջին և երկրորդ դասի ճաշասրահների համար, ցնցման ուժը բավական էր, որ սալօջախից հատակին ընկներ թարմ թխվածքով թավան:[87] Ամենից ուժեղ հարվածն զգացին հնոցապանները, ում նավախցերը տեղակայված էին ուղիղ առաջնային մեկուսամասերի վերևում: Նրանցից մեկը հիշում էր, որ նրանք բոլորը տառացիորեն վայր ընկան մահճակալներից: Ավագ հնոցապանը հրամայեց բոլորին հագնել փրկաբաճկոնները և բարձրանալ նավակների մոտ, սակայն վերևում Հենրի Ուայլդը նրանց հետ ուղարկեց:[88] Е տախտակամածի առաջնային մասում, որտեղ անձնակազմի նավախցերն էին, իջավ նավի փականագործն ու ասաց,- «Ես ձեր փոխարեն այստեղից կգնայի: Նավում ջուր է ներհոսում, գնդակով խաղի սրահը արդեն ջրածածկվել է»: Հետո հայտնվեց բոցմանն ու հայտարարեց.

Aquote1.png Ոտքի, տղաներ․․․ Մեզ կես ժամ էլ չի մնացել ապրելու: Այդպես ասաց ինքը՝ միսթր Էնդրյուսը: Միայն բերաններդ փակ պահեք, ոչ մեկին՝ ոչ մի խոսք։[89] Aquote2.png


Տարհանման նախապատրաստում (0:05-0:40)[խմբագրել]

Կապիտան Սմիթը հրամայում է ռադիոհաղորդներից մեկին տագնապի ազդանշան տալ

Ապրիլի 15-ի ժամը 0:05-ին նավապետ Սմիթը հրամայեց փրկանավակները հանել ծածկերից և աստիճանաբար ուղևորներին հավաքել նավակային տախտակամածին:[90] Հետո նա անձամբ եկավ ռադիոխցիկ և հրամայեց ռադիոհաղորդներին տագնապի ազդանշան արձակել, ընդ որում հաղորդվել էին «Տիտանիկի» սխալ կոորդինատներ: Վրիպումը մոտավորապես 20 կմ-ի չափով էր:[91][92]

Այդ ընթացքում ջուրը համառորեն ծածկում էր տախտակամածերի ներքևի շինությունները, և մոտավորապես կեսգիշերին մոտ դրանք արդեն ամբողջությամբ ջրածածկվել էին: Փոստային բաժանմունքի աշխատակիցները փորձում էին փրկել 400.000 փոստային առաքումները՝ դրանց մի մասը տեղափոխելով G տախտակամած:[93]

Բոցմանի սուլոցով նավակային տախտակամած դանդաղ, երկու կամ երեք հոգուց կազմված խմբերով սկսեցին բարձրանալ նավաստիները: Մոտեցողները ոչ մի շտապողականություն չէին դրսևորում, քանի որ նրանց մեծ մասը չէր գիտակցում, թե ինչ ճգնաժամային դրության մեջ էր գտնվում նավը:[94] Նավի վրա կար ահազանգերի կարգացուցակ, որը կանոնակարգում էր անձնակազմի անդամների տեղերն ու գործողություններն արտակարգ իրավիճակների ժամանակ: Դրան համաձայն՝ յուրաքանչյուր նավաստի ամրակցված էր որոշակի փրկանավակի: Այդ կարգացուցակը կախված էր մի քանի տեղերում, սակայն ոչ ոք այն մանրամասն չէր ուսումնասիրել: Այդ պատճառով սպաներին միայն մեծ ջանքերի գնով հաջողվեց կազմակերպել տարհանման նախապատրաստման աշխատանքները: Նավաստիները բաժանվեցին մի քանի խմբերի. մեկը հանում էր բրեզենտը փրկանավակների վրայից, մյուսները մոտեցնում էին պիտույքները՝ լապտերներ, կողմնացույցեր, թիթեղե արկղեր գալետներով, երրորդները տալիս էին ամրակապերը, ամրակապում էին վերամբարձ բազմաճախարակը և վերհանների օգնությամբ փրկամակույկները իջեցնում էին նավից:[95]

Տվյալ պայմաններում անվարժ անձնակազմը պետք է նախապատրաստեր 16 փրկամակույկ, դրանցում տեղավորեր 1100 ուղևոր և ջուր իջեցներ նրանց 21 մետր բարձրությունից:[12] Անձնակազմի ոչ լիարժեք որակավորումը, գործողությունների հաջորդականությունների հստակ հաշվարկի բացակայությունը և տախտակամածին իշխող խառնաշփոթը նկատի ունենալով՝ կարելի է ասել, որ տարհանումը վատ էր կազմակերպված:

0:15-ին բոլոր դասերի ավագ ստյուարդներին հաղորդվեց նավապետի հրամանը՝ ուղևորների տաք հագնվելու, փրկաբաճկոնները հագնելու և նավախցիկներից դուրս գալը կազմակերպելու մասին: Ամեն ինչ պետք էր այնպես անել, որ խուճապ և լրացուցիչ բարդություններ չառաջանային:[96] «Տիտանիկ»-ի վրա չկար իրազեկման համակարգ, այդ պատճառով ստյուարդներն սկսեցին անցնել նավախցերով, արթնացնել քնած ուղևորներին և անձնակազմի անդամներին և հայտնել նրանց՝ նավակային տախտակամած անցնելու անհրաժեշտության մասին:[9] Ստյուարդների քանակը կախված էր դասից: Առաջին դասի ստյուարդներն սպասարկում էին ընդամենը մի քանի նավախցիկ, այն դեպքում, երբ երկրորդ և երրորդ դասերի մեկ ստյուարդին բաժին էր ընկնում ուղևորների մեծ քանակ: Առաջին դասում ստյուարդներն օգնում էին ուղևորներին հագնվել և անցնել տախտակամած, հանգստացնում էին նրանց՝ բացատրելով, որ կանանց և երեխաների նստեցումը փրկամակույկներ իրականացվում է միայն անվտանգության նկատառումներով: Հատուկ ուշադրություն էր ցուցաբերվում միայնակ կանանց և երեխաների հետ կանանց: Երկրորդ և երրորդ դասում ստյուարդներն ուղղակի լայն բացում էին դռները և հրամայում էին հագնել փրկաբաճկոնները որևէ հորինված պատճառաբանույամբ, կամ էլ առանց պատճառը բացատրելու: Երրորդ դասի ուղևորները փաստացի թողնված էին ճակատագրի քմահաճույքին: Նրանց միայն հաղորդել էին վերև բարձրանալու մասին, և նրանք երկար թափառում էին ներքևի տախտակամածերի երկար միջանցքներով՝ փորձելով գտնել ելքը:[9]

Խուճապից խուսափելու համար անձնակազմը չէր հայտնում տարհանման իրական պատճառների մասին: Գիշերը ժամը 1։00-ին ուղևորների մեծ մասն ինչ-որ ձևով իմացել էր այսբերգի մասին, բայց, քանի որ նրանց զգալի մասը գործնականում չէր զգացել բախումը, այն չէր ընկալվում որպես ճակատագրական: Այն ուղևորները, ովքեր բարձրացել էին նավակային տախտակամած, կողքից հանգիստ հետևում էին նավակներն իջեցնելու նախապատրաստմանը: Խուճապի ոչ մի նշան այդ ժամին չէր նկատվում:[97] Շատ ուղևորներ չենթարկվեցին տախտակամած բարձրանալու հրամանին՝ նախընտրելով մնալ տաք նավախցերում: Մարդիկ չէին հավատում, որ «Տիտանիկը» խորտակվում է, և տարհանման միջոցառումները համարում էին ավելորդ նախազգուշություն՝ չնայած այն բանին, որ կեսգիշերից հետո նկատվել էր նավի առաջնային մասի դեֆֆերենտ:[9] Ուղևորներ Ուիլյամ Ստեդը և Ալբերտ Ստյուարդը բացահայտորեն քննադատում էին անձնակազմի գործողությունները՝ տարհանման նախապատրաստությունները հիմարություն անվանելով:[96] В-78 նավախցի Սպենսեր ամուսիններն ընդհանրապես հրաժարվեցին բացել դուռը ստյուարդի առաջ:[98] Բոլորին փրկաբաճկոններ հագնելու հրամանը նույնպես լրջորեն չընդունվեց․ ուղևորները չէին ցանկանում հագնել մեծածավալ և անհարմար բաճկոններ, երբ նավի վրա առերևույթ ամեն ինչ կարգին էր:[99][9] Երրորդ դասի մի քանի ուղևորներ ֆուտբոլ էին խաղում միջվերնային տախտակամածին ցրված սառցափշուրներով:[100]

Ուղևորների մի մասը հրաժարվեց գնալ նավակային տախտակամած խլացնող աղմուկի պատճառով, որն առաջացնում էր կաթսաներից ծխնելույզների կափույրների միջոցով դուրս եկող գոլորշին: Լորենս Բազլին այդ ձայնը նկարագրում էր որպես «տհաճ, խլացնող գվվոց․ անհնար էր ինչ որ մեկի հետ խոսել. թվում էր, թե 20 ճեպընթացներ են գոլորշի արձակում․․․ այդ տհաճ ձայնը դիմավորեց մեզ, երբ մենք բարձրացանք վերևի տախտակամած»:[101] Աղմուկն այնքան ուժեղ էր, որ նավակները նախապատրաստող անձնակազմի անդամներն ստիպված էին հաղորդակցվել ժեստերի լեզվով:[102]

Նավապետ Սմիթը հասկանում էր, որ նույնիսկ փրկամակույկները լիաբեռնվածության դեպքում 1000-ից ավել մարդ կմնա խորտակվող նավի վրա:[90] Այդ հանգամանքը նրան սարսափ էր ներշնչում: Նա որոշ ժամանակով կորցրեց վճռականությունը. կոչ չէր անում շուտափույթ տարհանման, չէր կազմակերպում թիմի աշխատանքը, տալիս էր անորոշ, հակասական հրամաններ, չէր լսում սպաներին և անձնակազմի մյուս անդամներին: Նավապետը չհրամայեց սպաներին հնարավորինս շատ մարդ տեղավորել նավակներում, դրանց ոչ բավարար քանակի դեպքում, նա չէր հետևում տարհանման և իր հրամանների կատարման ընթացքին:[103][104]

Անձնակազմի շատ անդամներ տևական ժամանակ իրազեկված չէին, որ նավը խորտակվում է: Այսպես, նավախելի կամրջակի ղեկավար Ջորջ Ռոուն իմացավ բախման հետևանքների մասին միայն տարհանումն սկսելուց հետո: Նա իր պահակակետից կապ հաստատեց կամրջակի հետ և հարցրեց, թե ինչու են իր կողքով նավակներ լողում:[105] Երրորդ դասում ընդհանրապես ծիծաղաշարժ դեպք տեղի ունեցավ. նավախցերից մեկի դռան փականը ոչ մի կերպ չէր հաջողվում բացել. հարևան նավախցերի ուղևորները այն պարզապես ջարդեցին: Այդ պահին հայտնվեց ստյուարդը և, տեսածից սաստիկ բարկացած, սպառնաց ջարդողներին, որ Նյու Յորք հասնելուն պես նրանք բոլորը կուղարկվեն բանտ՝ նավատիրական ընկերության սեփականությունը փչացնելու համար:[106]

Մոտավորապես ժամը 0:20-ին, երբ լռեց դուրս եկող գոլորշու խլացուցիչ գվվոցը, սկսվեցին առաջին ուղևորների նստեցումները նավակներ, սակայն նավապետն ինքը չէր տվել այդ հրամանը: Նրան հարցրեց երկրորդ սպա Լայթոլլերը, տախտակամածի աղմուկի պատճառով բղավելով՝ «Ավելի լավ չէ՞ սկսել կանանց և երեխաներին նստեցնել նավակներ, սըր»: Ի պատասխան Սմիթը միայն գլխով արեց:[107] Նա հրամայեց Լայթոլլերին ղեկավարել տարհանման ընթացքը ձախ նավակողից, իսկ Մյորդոկին՝ աջ նավակողից: Նավապետի կողմից նրանց հրամայվեց փրկամակույկը կանանցով և երեխաներով լցնելուն պես իջեցնել:[108] Մյորդոկն ու Լայթոլլերը տարբեր կերպ մեկնաբանեցին այդ հրամանը: Լայթոլլերն այն ընկալեց տառացիորեն. նա թույլ էր տալիս մակույկ նստել միայն կանանց և երեխաներին և նավակները կիսադատարկ էր իջեցնում: Մյորդոկն էլ նստեցնում էր կանանց և երեխաներին առաջին հերթին, և, եթե տեղ էր մնում, ապա նավակի մեջ նաև տղամարդկանց էր թույլ տալիս տեղ զբաղեցնել:[11] Նրանցից ոչ ոք չգիտեր, թե քանի մարդու կարող է պահել մակույկը, դրա համար էլ նավակներում առավելագույն քանակությամբ մարդիկ չէին նստեցնում:[11] Եթե նավակները լիաբեռնված իջեցվեին ջուր, ապա կփրկվեին նվազագույնը 500 մարդ ավել:[102][109] Որպեսզի ժամանակից շուտ խուճապ չառաջանա, ժամը 0:25-ին նավապետը հրամայեց նվագախմբին լքել առաջին դասի սրահը և տեղավորվել նավակային տախտակամածին: Երաժիշտները (ջութակահարները և թավջութակահարները) դուրս եկան աջ նավակող առաջնային ողնակառույցի մոտ և սկսեցին կատարել այնտեղ տարբեր վալսեր, դասական ստեղծագործություններ և ռեգթայմեր:[110]

Սկզբից փրկամակույկներ ուղևորների նստեցումը շատ դանդաղ էր կատարվում: Ուղևորների մեծ մասը չէր ցանկանում լքել նավը, և անձնակազմը ստիպված էր լինում երկար համոզել նրանց: Միլիոնատեր Ջոն Ջեյկոբ Ասթորը հայտարարեց,- «Մեզ համար այստեղ ավելի անվտանգ է, քան այդ նավակի վրա»:[111] Ոմանք կտրականապես հրաժարվեցին նավակ նստել: «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության ղեկավար Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը, հասկանալով տարհանման խիստ անհրաժեշտությունը, քայլում էր աջ նավակողի երկայնքով և ուղևորներին կոչ էր անում անհապաղ տեղավորվել նավակներում: Մի քանի կնոջ և տղամարդու հաջողվեց համոզել լքել խորտակվող նավը, և առաջինը ջուր իջեցվեց № 7 նավակը: Ժամը 0:40-ին նավապետի հրամանով վերևի տախտակամածից սկսեցին սպիտակ ազդանշանային հրթիռներ արձակել:

Բախումից հետո մեկ ժամվա ընթացքում այսբերգի հետ միասին նավ հորդեց մոտավորապես 11000 տոննա օվկիանոսի ջուր: «Տիտանիկը» ջրի հատակ էր անցնում առաջնային մասի դիֆֆերենտով:[78] Առաջին ժամվա ընթացքում այն թեքվեց 4,5°-ով: Երկրորդ ժամվա ընթացքում նավը թեքվում էր ավելի դանդաղ,[112] ինչի պատճառով ուղևորների մեծ մասը համոզված էին, որ այն կշարունակի նավարկել: Այսբերգի հետ բախումից անմիջապես հետո «Տիտանիկ»-ը թեքվեց աջ նավակողին, բայց երբ ջուրը հավասարապես ջրածածկեց հատվածամասերը, նավն ուղղվեց:[113] Е տախտակամածին ձախ նավակողի ողջ երկայնքով երկար միջանցք էր: Այդ միջանցքն արագացրեց չվնասված հատվածամասերի ջրածածկումը, բացի այդ, դրա արագ ջրածածկումից նավն սկսեց թեքվել ձախ նավակողին:[114]

Տարհանման սկիզբ (0:40-1:20)[խմբագրել]

«Տիտանիկի» նավակային տախտակամածը

0:40-ին աջ նավակողից ջուր իջեցվեց առաջին փրկամակույկը (№ 7): Այնտեղ 65-ից զբաղված էր 28 տեղ: Նրանից հետո մի քանի րոպե անց իջեցվեցին № 5, 3 և 8 փրկամակույկները: Ժամը 1:10-ին ձախ նավակողից իջեցվեց № 6 փրկամակույկը:[115] Նրանում նույնպես զբաղված էր ընդամենը 28 տեղ, այդ մակույկում փրկվեց Մարգարետ Բրաունը: Տիտանիկից իջեցված առաջին տաս փրկամակույկներում մնացին մեծ թվով ազատ տեղեր: № 5 փրկամակույկը ջուր իջեցվեց 29 ազատ տեղերով, № 3-ը՝ 33, № 1-ը՝ 28, իսկ № 8-ը 37 ազատ տեղերով:[116] Չարլզ Լայթոլերը, ով ղեկավարում էր ձախ նավակողից մակույկների իջեցումը, հետագայում դա բացատրեց նրանով, որ ինչպես ինքն էր ենթադրում, ջուր իջեցնելուց հետո մակույկներ կնստեն կանայք և երեխաներ ներքևի տախտակամածերից, բայց մուտքի նավակողանցքերը նավակողերում ոչ ոք չբացեց, իսկ նավակներում գտնվող մարդիկ ձգտում էին որքան հնարավոր է շուտ թիավարելով հեռանալ խորտակվող նավից՝ զգուշանալով նրա շուրջ մեծ ձագարափոսի առաջացումից:[117] Ուղևորների մի մասը մակույկներ նստեցին A և B տախտակամածերից՝ դուրս գալով լուսամուտներից կամ փակոցներից:[118]

Նավակային տախտակամածի ձախ նավակողին նավաստիները չէին հերիքում, դրա համար էլ Լայթոլերը դիմեց կամավորականների օգնությանը: Առաջիններից մեկը կանադացի գործարար Արթուր Գոդֆրին օգնելու պատրաստակամություն հայտնեց: Նա օգնում էր ամրացնել և ջուր իջեցնել փրկամակույկները:[119] Գոդֆրին միակ տղամարդն էր, ում Լայթոլերը թույլատրեց նավակ նստել: Նավաստիներից շատերը, ովքեր պետք է աշխատեին փրկամակույկների հետ, ուղարկվեցին ներքև՝ նավակային տախտակամած տանող դարպասները և ձախ նավակողանցքերը բացելու համար, որպեսզի երրորդ դասի կանայք և երեխաները կարողանային նավակներ նստել: Սակայն նրանցից շատերին այլևս ոչ ոք չտեսավ: Հավանաբար, նրանց տարել էր նավի առաջամասից անսպասելիորեն հորդած ջուրը, և նրանք բոլորը զոհվել էին:[120]

Տարհանումն սկսելուց հետո առաջին կես ժամում նավիի վրա պահպանվում էր հարաբերական հանգստություն: Այն մասին, որ նախագծող Թոմաս Էնդրյուսը «Տիտանիկ»-ին տվել էր 1,5 ժամից ոչ ավել, գիտեին միայն նավապետ Սմիթը և «Ուայթ Սթար Լայն»-ի ղեկավար Իսմեյը: Անձնակազմի և ուղևորների շարքերում պտտվում էր սպաներից մեկի կարծիքը, թե «Տիտանիկ»-ը դեռևս կարող է ջրի վրա մնալ ութ-տաս ժամ, իսկ մինչ այդ նրան փրկության կհասնեն անլար հեռագրով օգնության կանչված մի քանի նավեր:[121]

Սքոթլեդ Ռոուդ միջանցքով Е տախտակամածին առաջամասից նավախել էին անցնում երրորդ դասի տղամարդկանց և կանանց բազմությունը, ոմ նավախցերն արդեն ջրածածկված էին: Այնուամենայնիվ, նրանցից շատերը չէին գիտակցում իրենց սպառնացող մահացու վտանգը: Արդյունքում Е տախտակամածից վերև տանող գլխավոր աստիճանի մոտ երրորդ դասի ուղևորների մեծ բազմություն էր կուտակվել: Միայն 0:30-ին ստյուարդներին հրամայվեց կանանց և երեխաներին դուրս բերել նավակային տախտակամած: Երրորդ դասի առանձին բաժանմունքների պատասխանատու ստյուարդներին հաջողվեց հավաքել նրանց մի մասին, սակայն կանանց շատերը հրաժարվում էին գնալ առանց ամուսինների: Քանի որ ստյուարդները խուճապից խուսափելու համար ոչ ոքի չէին տեղեկացրել, որ նավը խորտակվում է, նրանց մեծ դժվարությամբ հաջողվեց միայն կանանց մի փոքր խմբի համոզել փրկաբաճկոններ հագնել և բարձրանալ վերև՝ նավակային տախտակամած: Քանի որ միջանցքների, աստիճանների և անցումների լաբիրինթում նրանք կարող էին մոլորվել, ավագ ստյուարդը հրամայեց կանաց դուրս բերել խմբերով:[122]

Մեծամասամբ ստյուարդների խնդրանքով էին ուղևորները տաք հագուստներ հագել: Առաջին դասը մինչ նավակային տախտակամած դուրս գալը զգեստավորվեց սվիտերներով, բրդյա կոստյումներով, թավշե ժակետներով, բրդե բաճկոններով, վերարկուներով, մուշտակներով և գլխարկներով:[123] Երկրորդ դասի ուղևորներն զգեստների նման բազմազանություն չունեին. մարդիկ հագել էին հասարակ վերարկուներ, տաբատներ և կիսաշրջազգեստներ, բարուրները փաթաթել էին ծածկոցներով: Երրորդ դասի ուղևորները հիմնականում ճանապարհորդության մեկնելիս հագածից բացի այլ հագուստ չունեին: Քանի որ բավականին ցուրտ գիշեր էր, նրանցից շատերը ստիպված էին փաթաթվել ծածկոցաշալերով: Որոշակի ջերմացնող հատկություն ունեին նաև փրկաբաճկոնները:[124] Նրանց, ում տարհանումը անակնկալի էր բերել, չէին հասցրել ինչպես հարկն է հագնվել. շատերն էին պարզապես գիշերազգեստների վրայից հագել վերարկուներ:[125]

«Տիտանիկ»-ից փրկամակույկները շարունակում էին ջուր իջնել մի քանի րոպե տարբերությամբ: Ներկը, որով ներկված էին վերհանները, թարմ էր, և քանի որ դրանք դեռևս չէին օգտագործվել, պարանները կպչում էին կողերին: Մակույկները ներքև էին իջնում քաշքշոցով: Սկզբից կտրուկ իջնում էր քթամասը, հետո խելը: Հետագայում միսս Ուորենսն ասում էր, որ այդ պահին ինքը համոզված էր, որ մակույկից ցած կընկնի:[126] Թոմաս էնդրյուսը քայլում էր նավակային տախտակամածով և դեռևս տատանվող կանանց կոչ էր անում իջնել նավակներ: «Տիկնա՛յք, դուք պետք է շտապ նստե՛ք: Չի կարելի ոչ մի րոպե կորցնել: Նավակների ընտրության հարցում քմահաճ մի՛ եղեք: Մի՛ վարանեք: Նստե՛ք: Նստե՛ք»:[127]

Տարհանման հենց սկզբից նավի վրա դժբախտ պատահարներ էին տեղի ունենում. ծեր ֆրանսուհին ընկավ № 10 նավակի և նավակողի միջև: Բարեբախտաբար А տախտակամածի վրա երկու տղամարդ հասցրին բռնել նրան, և երկրորդ փորձից հետո նրան հաջողվեց նավակ նստել:[128] Առաջին դասի ուղևոր Էննի Շտենգելն ստացավ մի քանի կողերի կոտրվածք արդեն մակույկում նստած ժամանակ, երբ նրա եղբայրը և ավելորդ քաշով ուղևորներից մեկը թռան նույն այդ նավակ՝ ճզմելով նրան:[129]

Այդուհանդերձ, նավամբարում անձնակազմը շարունակում էր պայքարել ջրի դեմ: Անձնակազմի անդամներն առաջնային մեկուսամասերում լրացուցիչ պոմպեր տեղադրեցին և շարունակեցին ջուրը դուրս մղել: Ինժեներները, հնոցապաններն ու մեքենավարները դուրս էին թողնում չորրորդ կաթսայանոցի կաթսաներից դուրս եկող շոգին, որպեսզի դրանք չպայթեին ջրածածկման ժամանակ: Առաջին երեք կաթսայանոցներում աշխատանքը չէր ընդհատվում, արտադրված գոլորշին ապահովում էր գեներատորների աշխատանքը, ինչի շնորհիվ նավի էլեկտրամատակարարումն անխափան էր:[130] Մոտավորապես 0:45-ին հինգերորդ և վեցերորդ կաթսայանոցների մեջտեղի հերմետիկ դուռը չդիմացավ ճնշմանը և փլվեց:[131] Արդյունքում շառաչյունով հինգերորդ կաթսայանոց հորդեց օվկիանոսյան ջրի հոսանքը՝ սպանելով երկու մեքենավարի: Ստյուարդներից մեկը հրաշքով փրկվեց մահից, երբ Е տախտակամածի երրորդ դասի նավախցիկների միջև փլվեց փայտե պատը, և նա մինչև գոտկատեղը հայտնվեց ջրի մեջ:[132] Երրորդ դասի G, F և E տախտակամածերի բազմաթիվ ուղևորներ ստիպված էին վերև բարձրանալ՝ հաղթահարելով ջրի հոսանքը:

Թեթև իրարանցում (1:20-1:40)[խմբագրել]

«Ցավալի բաժանում», 1912 թվականի նկար

1:20 ջուրն արդեն սկսեց ծածկել կիսաբաքը՝ նավացռուկի վերևի տախտակամածը. միայն այդ ժամանակ ուղևորներից շատերը հասկացան, որ «Տիտանիկը» դատապարտված է և մոտակա ժամանակահատվածում անխուսափելիորեն խորտակվելու է: Փրկամակույկներ սկսեցին նստել քիչ առաջ հրաժարվող կամ երկմտող կանայք: Ոմանց ուղեկցում էին ամուսինները, մյուսների մասին հոգ էին տանում բարեկամները կամ ծանոթները, ում հետ նրանք չորս օր նավարկել էին:[133] Տարհանումն արագ ընթացավ: Փրկամակույկներում նախկինի նման նստեցնում էին առաջին հերթին կանանց և երեխաներին: Նավակային տախտակամածին նրանք առմիշտ հրաժեշտ էին տալիս իրենց ամուսիններին և հայրերին: Միսիս Շարլոտա Կոլիրին երկու նավաստիներ ստիպված էին տառացիորեն պոկել ամուսնուց, որպեսզի նստեցնեն նավակ: Սելինի Յասբեկը միայն նավակում գլխի ընկավ, որ իր ամուսինը կողքին չէ: Նավաստիներն արդեն իջեցնում էին նավակը, իսկ կինը հուսահատ գոռում էր՝ փորձելով ամբողջ ուժով դուրս պրծնել և վերադառնալ տախտակամած:[121] Սակայն դեռևս կային բարեհաջող ելքի հույս ունեցող ուղևորներ. Լյուսեն Սմիթն ասում էր իր կնոջը,- «Կանաց և երեխաներին նստեցնելը միայն ձևական բնույթ է կրում: Այս նավը սարքավորված է հիմնավորապես, բոլորն էլ փրկվելու են»:[134] Շարլոտա Կոլերի ամուսինը, նստեցնելով նրան նավակ, ասաց.-«Գնա՛ Լոտի: Աստծո սիրուն, համարձա՛կ: Ես մեկ այլ նավակ կնստեմ»:[134]

Ի հայտ եկան խուճապի առաջին նշանները. մարդիկ ազատ նավակներ փնտրելով սկսեցին մեկ նավակողից մյուսը վազել, ոմանք փորձում էին թռչել տախտակամածից նավակ, երբ այն արդեն իջեցնում էին: № 14 փրկամակույկ կարողացել էր սողոսկել կանացի հագուստով տղամարդ,[135] էլի մի քանի ուղևորներ փորձեցին թռչել այնտեղ, երբ այն 40 մարդկանցով իջեցնում էին ջուր: Հինգորորդ սպա Հարոլդ Լոուն, ով ավագ էր նշանակված այդ նավակում, ստիպված էր օդում երեք նախազգուշական կրակոց արձակել՝ բազմությանը զսպելու համար:[136]

1:30-ին առաջնային մասի դեֆերենտը կազմում էր 5°-ից ավել, իսկ ձախ նավակողի 9°-անոց թեքվածքի պատճառով ձախ նավակողին նավակների և նավի իրանի միջև առաջացավ մեկ մետրանոց ճեղք: Երեխաները չէին կարողանում հաղթահարել այդ տարածությունը, և նրանց ստիպված պարզապես շպրտում էին նավակ:[137]

Նավի տախտակամած տանող հիմնական ելքերի մոտ կանգնած էին ստյուարդներ և նավաստիներ, ովքեր հետևում էին, որպեսզի առաջին հերթին անցնեն կանայք և երեխաները: Բայց ժամանակի ընթացքում մեծացավ վտանգավորության ճնշող զգացումը, սրվեց նյարդային վիճակը, և տղամարդկանց կողմից նավակային տախտակամած դուրս գալու փորձերը հաճախակի բնույթ կրեցին:[138]

Որոշ ուղևորներ, հասկանալով, որ փրկամակույկները բոլորին չեն հերիքի, չէին էլ փորձում փրկվել: Միլիոնատեր, Macy’s հանրախանութների համասեփականատեր Իսիդոր Շտրաոսի կին Իդա Շտրաուսը հրաժարվեց առանց ամուսնու նստել մակույկ՝ հայտարարելով՝ «Մենք այնքան տարիներ ենք միասին ապրել. հիմա որտեղ դու, այնտեղ էլ՝ ես»:[134] Իդա Շտրաուսը մակույկում իր տեղը զիջեց սպասուհուն: Զույգը տեղավորվեց А տախտակամածի ապակեպատ զբոսավայրում, պառկելաթոռի մեջ և այնտեղ սպասեց իր ճակատագրին:[139] Իր ամուսնուն լքել հրաժարվեց նաև տիկին Էլիսոնը՝ չնայած Լայթոլերի հորդորներին:[140] Բենջամին Գուգենհայմը տախտակամած դորս եկավ լայնեզր գլխարկով և ֆրակով և հայտարարեց, որ ցանկանում է մահանալ, ինչպես վայել է իսկական ջենթլմենին:[130] Որոշ ուղևորներ հավաքվեցին երրորդ դասի ճաշասենյակ՝ աղոթքի:[141]

Որպեսզի հետևեր նավի խորտակման արագությանը, սպա Լայթոլերը հերթական նավակը ջուր իջեցնելուց հետո վազեց վթարային նավակային տախտակամածից C տախտակամած տանող նավասանդուղքի մոտ. ըստ ջրի մակարդակի՝ նա մոտավորապես հաշվարկեց այն ժամանակը, թե դեռևս որքան «Տիտանիկը» կմնար ջրի երեսին: Ավելի ուշ նա հիշում է.-

Aquote1.png Աստիճանով վերև սողացող սարսափազդու, սառը կանաչավուն ջրի տեսքը մխրճվել է հիշողությանս մեջ. Ջուրը դանդաղ բարձրանում էր և մեկը մյուսի հետևից ծածկում էր էլեկտրական լամպերը, որոնք դեռ որոշ ժամանակ սահմռկեցուցիչ ու անբնական լույս էին տալիս ջրի մեջ:[142] Aquote2.png


Փրկված ուղևորների հինգից չորսը առաջին և երկրորդ դասի ուղևորներ էին: Նավակային տախտակամածին բոլորից մոտիկ առաջին դասի ուղևորներն էին, որոնց նավախցերը տեղակայված էին առավելապես վերևի տախտակամածերին, այդ պատճառով էլ նրանց շարքերից են փրկվածների մեծ մասը (62 %): Երրորդ դասի ուղևորների մեծ մասը չկարողացավ դուրս գալ ներքևի տախտակամածերի միջանցքների լաբիրինթոսից: Նրանք առաջին և երկրորդ դասից բաժանված էին նավի տարբեր հատվածներում գտնվող դարպասներով, որոնցից շատերը փակ էին:[143] Որոշ տեղերում «Տիտանիկի» անձնակազմը երրորդ դասի ուղևորներին վերև բարձրանալու հնարավորություն չէր տալիս, քանի որ տեղյակ չէին իրավիճակի լրջությունից:[143] Երրորդ դասից շատերն իրենց կյանքով պարտական են ստյուարդ Ջոն Էդվարդ Խարտուին, ով երեք անգամ իջավ ներքևի տախտակամածե և խմբերով բարձրացրեց նրանց վերև:[144] Երրորդ դասի մեկուսացումը մյուսներից նախատեսված էր ԱՄՆ-ի էմիգրացիայի մասին օրենքով՝ վարակիչ հիվանդությունների հնարավոր տարածումը կանխելու նպատակով: Երկու առաջին դասերի ուղևորները նավից իջնելու էին Մանհեթենի նավամատույցում, իսկ երրորդ դասի ուղևորներին թույլատրված էր իջնել նավից միայն Էլիս կղզի, որտեղ նրանք ենթարկվում էին պարտադիր բժշկական զննության:[145]

Հայտնի է, որ երրորդ դասի նավախցիկների կանանց մեծ մասամբ չէին խոչընդոտում բարձրանալ վերևի տախտակամածեր, ընդհակառակը, նրանց ամեն կերպ հորդորում էին, սակայն ոչ միշտ էին այդ կոչերը դրական արձագանք գտնում: Կանանցից շատերը, ովքեր տեղավորված էին նավի վերջնամասում, սկզբից ընդհանրապես հրաժարվում էին իրենց նավախցերը լքել:[138] Երրորդ դասի ուղևորների մի մասը նավակային տախտակամած հասան որոշ պատնեշներ շրջանցելով. նավախելի բեռնաբարձ կռունկի սլաքներով, նավասարքերով, լեյերների վրայով անցնելով. մարդիկ մոտենում էին առաջին և երկրորդ դասի աստիճաններին և տախտակամածերին, որտեղից առանց խոչընդոտների կարելի էր հասնել փրկամակույկներին:[146]

Մոտակա նավեր[խմբագրել]

Խորտակվող «Տիտանիկ»-ի մոտակայքում գտնվող նավերը՝ նրանից մոտավոր հեռավորության մասին տվյալներով (կմ-ով)
«Տիտանիկի» կողմից արձակված ահազանգերի կրկնօրինակումը

Նավապետի հրամանով 0:14-ին ռադիոհաղորդներն սկսեցին հաղորդել աղետի CQD ահազանգ, որը շարունակվում էր գործածվել «Մարկոնի Կ°» ընկերության ռադիոսարքավորումներով 1906 թվականին SOS միասնական աղետի ահազանգի ընդունումից հետո: Խորտակվող Տիտանիկին ամենամոտը երեք նավեր էին. «Կալիֆորնենը»՝ 32 կմ, «Մաունթ Թամփլ»-ը՝ 80 կմ և «Կարպատիա»-ն՝ 93 կմ:

23:30-ին 15-ժամյա լարված աշխատանքից հետո «Կալիֆորնիեն»-ի միակ ռադիոհաղորդ Սիրիլ Էվանսն անջատեց ռադիոկայանը և գնաց քնելու: Հանգամանքների ողբերգական դասավորվածությամբ դա Տիտանիկի և այսբերգի բախումից ընդամենը 10 րոպե առաջ էր և 40 րոպե նախքան աղետի ազդանշանը: Քանի որ Էվանսը փոխարինող չուներ, միակ նավը, որը կարող էր օգնության հասնել «Տիտանիկ»-ին, դեռևս նրա ջրի վրա եղած ժամանակ, չէր պատասխանում աղետի ազդանշաններին:[42]

0:19-ին կանադական «Մաունթ Թամփլ» շոգենավից ստացվեց ռադիոգրի ընդունման հաստատումը, նավն ուղևորվեց դեպի աղետի ենթարկված «Տիտանիկը», սակայն այսբերգների մեծ կուտակումների պատճառով շարժվում էր փոքր արագությամբ և խորտակման վայր հասավ միայն առավոտյան ժամը 4-ի կողմերը:[147] 0:30-ին «Տիտանիկ»-ի վրա պատասխան ստացան «Կարպատիա»-ից: Ռադիոհաղորդը փոխանցում էր, որ «Կարպատիան», զարգացնելով առավելագույն արագություն, գալիս է օգնության: Կարպատիայից պատասխան ստանալուց հետո ռադիոհաղորդ Բրայդը իր գործընկեր Ջեկ Ֆիլիփսին առաջարկեց սովորական աղետի ազդանշանի փոխարեն հաղորդել նոր՝ SOS ազդանշան: 0:45-ին «Տիտանիկ»-ն սկսեց SOS հաղորդել:[63]

«Կարպատիա»-ն ոչ մեծ մարդատար շոգենավ էր, որի առավելագույն արագությունը կազմում էր ընդամենը 14 հանգույց: Դուրս էր եկել Նյու Յորքից ապրիլի 11-ին և ուղևորվել էր Ջենովա, Նեապոլ և Տրիեստ: «Կարպատիա»-ի վրա դատարկ էին նավախցերի համարյա կեսը:[148] «Տիտանիկ»-ից աղետի ազդանշան ստանալուց անմիջապես հետո նավապետ Արթուր Ռոսթրոնը հրամայեց փոխել ուղղությունը և շարժվել դեպի խորտակվող նավը:[63] Առավելագույն արագություն զարգացնելու համար «Կարպատիա»-ի վրա նաջատվեցին ջեռուցումն ու տաք ջուրը, ինչի շնորհիվ նավը զարգացրեց ռեկորդային արագություն՝ 17,5 հանգույց: Նավապետ Ռոսթորնը հավաքեց ողջ անձնակազմը և հրամայեց նախապատրաստել նավը 2000 մարդ ընդունելու համար: Նավապետն առաջին օգնականին հրամայեց նախապատրաստել փրկամակույկները ջուր իջեցնելուն, բացել նավի բոլոր մուտքային կողանցքերը և դրանց լույս մոտեցնել, գործի դնել լրացուցիչ բազմաճախարակներ, նախապատրաստել կախովի նստարանները վիրավորներին և վատառողջներին նավ բարձրացնելու համար և առագաստային քարշափոկերը՝ երեխաներ ընդունելու համար. բոլոր մուտքային կողանցքերից ցած իջեցնել նավասանդուղքները և նախապատրաստել բեռնացանցերը՝ մարդկանց բարձրացնելու համար: Նավի բժշկին կարգադրվեց նախապատրաստել առաջին օգնություն ցուցաբերելու բոլոր միջոցները, բոլոր ճաշասրահները վերազինել բուժկետերի: Ստյուարդները պետք է հավաքեին բոլոր երրորդ դասի ուղևորներին միասին, որպեսզի հնարավորինս շատ անկողին ազատվեր «Տիտանիկ»-ի երրորդ դասի ուղևորների համար: Անհրաժեշտության դեպքում այլ տուժածների նախատեսվում էր տեղավորել ծխելու սրահում, դահլիճում և գրադարանում:[149]

«Տիտանիկ»-ի կամրջակից երևում էին աղետի ազդանշանին չարձագանքող «Կալիֆորնիեն»-ի լույսերը, այդ պատճառով էլ նավապետը հրամայեց բաց թողնել սպիտակ հրթիռներ: Չորրորդ օգնական Բոքսհոլի կողմից բաց թողնված բոլոր ութ հրթիռները տեսան «Կալիֆորնեին»-ի կամրջակին,[150] սակայն սպաները համարեցին, որ հեռագրասարք չունեցող ինչ-որ բեռնատար նավ տեղեկացնում է, որ կանգ է առել այսբերգների մեծ կուտակումների պատճառով:[151] «Տիտանիկ»-ի անձնակազմը փորձեց նաև կապ հաստատել Մորզեի լամպի օգնությամբ, բայց «Կալիֆորնիեն»-ի վրա այն ընդունեցին հեռվում գտնվող նավի վրայի լույսերի սովորական առկայծում:[151]

«Տիտանիկ»-ի ռադիոհաղորդին հաջողվեց կապ հաստատել շատ նավերի հետ և աղետի ազդանշան տալ: 7 նավեր փոխեցին ուղղությունները և շարժվեցին դեպի աղետի վայր: Ստորև ներկայացված են որոշ ռադիոգրեր, որոնցով լցված էր ապրիլի 15-ի գիշերվա ռադիոեթերը:


Վերջին փրկամակույկներ (1:35-2:05)[խմբագրել]

№ 15 մակույկը քիչ էր մնում ընկներ№ 13 մակույկի վրա

1:30-ին նավի դեֆֆերենտn առաջնամասում արագ մեծանում էր: Ռադիոհաղորդները եթեր էին հաղորդում նավի վրա տիրող իրավիճակը: 1:25-ին հաղորdվեց՝ «Մենք կանանց նստեցնում ենք փրկամակույկներ», 1:35-ին՝ «Ջրածածկվում է մեքենասարքավորումների բաժինը», 1:45-ին՝ «Մեքենասարքավորումների բաժինը ջրածածկված է մինչև կաթսաներ»:[160][161] Այդ ժամանակ «Տիտանիկ»-ի վրա սկսվեցին էկեկտրաէներգիայի խափանումներ, բայց, չնայած դրան, երկու ռադիոհաղորդն էլ շարունակում էին աշխատել:[162]

Վերջին փրկամակույկները ջուր իջեցվեցին հիմնականում լիովին համալրված կամ նույնիսկ գերբեռնված: Այսպես, 1:35-ին ջուր իջեցված № 11 փրկամակույկում գտնվում էին 70 մարդ, այսինքն, նախատեսվածից 5 անգամ ավել: Այդ մակույկը քիչ էր մնացել խորտակվեր ջրի շիթով, որը դուրս էր հորդում կոնդենսատորի (շոգին ջրի վերածող սարք) արտաքին մետրից մի փոքր կարճ տրամագծով անցքից: 1:40-ին իջեցված № 13 փրկամակույկում զբաղված էին բոլոր 65 տեղերը: Այն նույնպես ջրաթափ բացվածքից լցվեց ջրով: Բացի այդ, այն երկար ժամանակ չէր կարողանում հեռու լողալ խորտակվող նավից խաթարված բեռնաճախարակի պատճառով: Ջրի հոսանքը նրան տարավ հենց այդ պահին իջեցվող № 15 փրկամակույկի տակ: Վերջին պահին հաջողվեց կտրել պարանները, և նավակը բարեհաջող հեռացավ:[163]

Մոտավորապես 1:40-ին նավի վրա իրարանցում սկսվեց: Տղամարդկանց խմբեր՝ ինչպես ուղևորներից, այնպես էլ անձնակազմի անդամներից, զանգվածաբար տեղ էին զբաղեցնում մակույկներում՝ չսպասելով կանանց և համաձայնվում էին նավակներն ազատել միայն զենքի սպառնալիքի տակ: Այսպես, № 2 փրկամակույկը սկզբից զբաղեցրեցին հնոցապանները, ում Լայթոլերը դուրս արեց՝ սպառնալով ատրճանակով:[164] Որոշ տղամարդկանց մոտ հիստերիկա սկսվեց, երբ սպաները հրաժարվեցին նրանց նավակ նստեցնել:[135]

1:40-ին ջուր իջեցվեց С ծալովի նավակը: Երբ այն սկսեցին իջեցնել, նավակային տախտակամածն առաջնամասում դատարկվեց, քանի որ ուղևորների մեծ մասը տեղաշարժվեց նավի հետնամաս: Դրանից օգտվեց Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը, ով նավակը ջուր իջեցնելու առաջին պահին տեղավորվեց այնտեղ: Ավելի ուշ նա թերթերի կողմից խայտառակվեց. նրա արարքը վախկոտություն որակվեց:[160]

Երբ «Տիտանիկ»-ից ջուր իջեցվեցին արդեն վերջին մակույկները, մի քանի տղամարդ հասկացան, որ ունեն փրկվելու չնչին հնարավորություններ, քանի որ նավի վրա դեռևս գտնվում էին բազմաթիվ կանայք և երեխաներ, և նավակների ուղևորների միջոցով իրենց մերձավորներին գրություններ էին փոխանցում: Բենջամին Գուգենհայմը իր նամակով խնդրում էր փոխանցել իր կնոջը, որ ինքը մինչև վերջ աշխատում էր կատարել իր պարտքը: Ջեյ Յարթսը մի անծանոթ կնոջ գրություն փոխանցեց, որում խնդրում էր Օհայո նահանգի Ֆինդլի քաղաք քրոջը հաղորդել իր զոհվելու մասին:[165]

Նավի աջ նավակողին շշուկներ տարածվեցին, որ ձախ նավակողին նաև տղամարդկանց են նավակներ նստեցնում: Թե ով տարածեց այն, հայտնի չէ. չէ՞ որ ձախ նավակողին իջեցումը ղեկավարում էր նավապետի երկրորդ օգնական Լայթոլերը, ով մակույկներն սպասարկող անձնակազմի անդամներից բացի, սկզբունքուրեն թույլ չէր տալիս տղամարդկանց նստել նավակներ: Սակայն աջ նավակողին գտնվող բոլոր տղամարդիկ շտապեցին դեպի ձախ նավակող, և աջ կողմում մնացին ընդամենը երկու կամ երեք մարդ:[166]

Ստյուարդները և թիմի մյուս անդամները վերջին փրկամակույկների շուրջ կազմեցին սահմանագիծ, որով թույլ էին տալիս անցնել միայն կանանց:[167] 1:45-ին ջուր իջեցվեց № 2 փրկամակույկը:[168] Սկզբից այն զբաղեցրել էին ոչ անգլախոս տղամարդիկ, բայց Լայթոլերը, ատրճանակով սպառնալով, նրանց բոլորին դուրս բերեց:[169] Քանի որ ձախ նավակողին նավակային տախտակամածի առաջնամասում չկային բավականաչափ կանայք և երեխաներ, նավակն իջեցվեց 24 զբաղեցրած տեղերով (40 նախատեսվածից):[169] 1:55-ին № 4փրկամակույկն իջեցվեց 42 զբաղեցրած տեղերով:[168]

2:05-ին «Տիտանիկ»-ից իջեցվեց վերջին՝ ծալովի D մակույկը 25 ուղևորներով[170], ևս 2 տղամարդ թռան նավակ, երբ այն արդեն իջեցված էր ջուր:[171] Դեռևս նավի վրա էին սպայական նավախցերի տանիքներին տեղադրված A և B ծալովի նավակները: Դրանք նավակահեծանների մոտ ձեռքով բերել անհնար էր: Աջ նավակողին անձնակազմի անդամներն ու ուղևորները վերնակառույցին մոտեցրին մի քանի նավաթիակներ և դրանցով սահեցրին А մակույկը տախտակամած: Այնտեղ նրա տակ հարմարեցված էին նավաճախարակներ: B նավակը փորձեցին ուղղակի ցած գլորել տանիքից, բայց նավակը շրջվեց և ընկավ բերանքսիվայր:[172] Մոտավորապես 2:10-ին ջուրը հասավ նավակային տախտակամած, ջրով սկսեցին ծածկվել նավապետի կամրջակն ու սպայական նավախցիկները: Ջրի հոսանքը քշեց տարավ տախտակամածից В նավակն ու ծածկեց А նավակը, որն արդեն տեղադրված էր նավակահեծանների վրա: Նավապետ Սմիթը վերջին անգամ անցավ նավակային տախտակամածով: Նա ռադիոհաղորդներին և անձնակազմի մյուս անդամներին ասաց, որ դադարեցնեն աշխատանքը և փորձեն փրկել իրենց կյանքը: «Այժմ ամեն մեկն իր համար»,- կրկնում էր նա:[173]

Նավապետի մասին վերջին վակայությունները հակասական են. ոմանք ասում էին, որ նա շարժվեց դեպի սրընթաց ջրով ծածկվող կամրջակ,[174][175] մյուսներն իբրև տեսել էին նավապետին ջրում լողալուց՝ В ծալվող նավակի մոտ:[176][177][178][179] Ստյուարդ Ջոն Ստյուարդը տեսել էր Թոմաս Էնդրյուսին մոտավորապես 1:40-ին առաջին դասի ծխասրահում: Նա կանգնած էր առանց փրկաբաճկոնի և մտածկոտ նայում էր բուխարու վերևում կախված նկարին:[180][181] Ռադիոհաղորդները խցիկը լքեցին միայն այն ժամանակ, երբ այն սկսեց ջրով լցվել: Ֆիլիփսը շարժվեց դեպի հետնամաս, իսկ Բրայդը՝ դեպի ծալովի В նավակ: Բրայդին հաջողվեց փրկվել շրջված նավակի վրա, իսկ նրա գործընկերը զոհվեց նավի վրա մնացած մարդկանց հետ:[182]

Այդ ժամանակ ուղևորներից շատերը նետվեցին դեպի հետնամաս, որն սկսեց նկատելիորեն բարձրանալ: Այնտեղ մեղքերի թողություն էր տալիս հայր Թոմաս Բայլսը:[183] Վկայություններ կան, որ նավի վրա մարդիկ սկսեցին երգել «Քեզ մոտիկ, Աստված» քրիստոնեական հիմնը նավի նվագախմբի նվագակցությամբ, որը նավակային տախտակամածին նվագում էր տարահանման ողջ ընթացքում:[184] Շատ ուղևորներ ջուրը ցատկեցին և փորձում էին հասնել խորտակվող նավից հեռացող նավակներին, բայց դա քչերին հաջողվեց:[185] Գիշերվա ժամը 2-ից հետո նավի հետևամասում կուտակվել էին հարյուրավոր մարդիկ:

Նավակային տախտակամածի վրա փրկամակույկների գծապատկերը: Յուրաքանչյուր մակույկի կողքին նշված են այն ջուր իջեցնելու ժամանակը և այդ պահին նրանում զբաղեցրած տեղերի քանակը (թվերը կարող են և ստույգ չլինել):

Խորտակվելուց վայրկյաններ առաջ (2:05-2:20)[խմբագրել]

Գիշերվա ժամը 3-ին սրահները, դահլիճները, ռեստորաններ և միջանցքները հիմնականում դատարկվեցին: Միայն առաջին դասի ուղևորների մի մասը հեռացավ ծխասրահ: Մայոր Արչիբալդ Բատը, նկարիչ Ֆրենսիս Միլլետը, Կլարենս Մուրն ու Արթուր Ռայերսոնը նստեցին լոմբերի սեղանի մոտ, բաժանեցին խաղաթղթերը և սկսեցին խաղալ: Լրագրող Ուիլյամ Սթեդը, բազկաթոռին նստած, խորացավ ընթերցանության մեջ[186]: Նավի վրա մնացած 800 ուղևորներից և 600 անձնակազմի անդամներից մեծ մասի համար վերջին ապաստարան դարձավ նավախելի վերնաշինվածքի երրորդ դասի զբոսավայր հանդիսացող տախտակամածը[187]:

Կաթսաների շարքից դուրս գալով կրճատվում էր էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը: Ցանցում լարումն ընկավ, և լուսավորությունը նավի վրա հետզհետե խավարում էր: Ժամը 3-ին «Տիտանիկ»-ի շինություններն ու տախտակամածերը լուսավորված էին թույլ, աղոտ լույսով[188]:

Ժամը 2-ից հետո դեֆֆերենտն սկսեց ակնահայտորեն մեծանալ: Նավի ջրասուզումն արագացավ կոտրված պատուհանների, դռների և դռնակների հաշվին[189]: Այն ուղեկցվում էր ավելի ու ավելի ուժգնացող ջարդվող ապակու, տախտակամածերին շրջվող կահույքի և պառկելաթոռների, ռեստորաններում, խոհանոցներում և սրահներում հազարավոր առարկաների դղրդյունով: Մարդիկ դժվարությամբ էին ոտքի վրա մնում: Տախտակամածի թեքվածությունը մեծանում էր, և նրանք, ովքեր ժամանակին չկարողացան բռնվել վերնաշինվածքներից, օդափոխիչներից, պարաններից և կախվածքներից, գլորվում էին ներքև, «Տիտանիկ»-ի շուրջ ալեկոծվող օվկիանոսյան ջրի մեջ[190]:

Նավի ջրասուզման կրտրուկ արագացումը և դեֆֆերենտի մեծացումը հանգեցրին նրան, որ մոտավորապես ժամը 2:15-ին «Տիտանիկ»-ի կմախքը թափահարվեց և նկատելիորեն առաջ շարժվեց: Դա մեծ ալիք առաջացրեց, որը նավակային տախտակամածի առաջնամասից մարդկանց քշեց ջուրը[191]: B նավակի հետ, որը շրջվել էր բերանքսիվայր, հոսանքով քշվեցին սպաներ Չարլզ Լայթոլլերը, Ուիլյամ Մյորդոկը և Հենրի Ուայլդը, ռադիոհաղորդ Հարոլդ Բրայդը, առաջին դասի ուղևոր Արչիբալդ Գրեյսի IV-ը: Նրանցից Մյորդոկն ու Ուայլդը զոհվեցին[192][193]:

2:15-ին դեֆֆերենտն արդեն կազմում էր 20-25°: Ջրի երես սկսեցին դուրս գալ թիավարման պտուտակները: Նավի վրա մնացողները զգացին նավի կմախքի ուժգին ցնցումը[194]: Կենդանի մնացածները նկարագրում էին ուժեղ դղրդյուն, որ կարող էին արձակել սարքավորումների բաժանմունքի իրենց տեղից պոկվող ծանր մեխանիզմները: 2:15-ին բարձրացող ջուրը դեֆորմացրեց առաջին ծխնելույզը պահող ուղղահայաց փողրակուղին: Ծխնելույզը շրջվեց, ակնթարթորեն սպանելով տասնյակ մարդկանց: Առաջացած անցքում սկսեց ջուր լցվել. զգալիորեն մեծացավ ջրածածկման արագությունը[195]: 2:16 լույսն սկսեց թարթել, որից հետո վերջնականապես հանգավ:

Ջրածածկման որջ ընթացքում նավից ներս լցվել էր համարյա 36 000 տոննա ջուր. այսպիսով՝ նրա ջրատարողությունը մեծացավ ավելի քան մեկ ու կես անգամ՝ 52 310 տ-ից մինչև 88 000 տ[196]: Այդպիսի իրավիճակում նավի կմախքը գտնվում էր երկու հակակշիռ ուժերի ազդեցության տակ. մի կողմից՝ առաջնամասը հատակ էր իջնում, մյուս կողմից՝ ջրով չլցված նավախելը մնում էր ջրի երեսին: Արդյունքում՝ 2:18-ին նավի կմախքը երրորդ ծխնելույզի շրջանում կիսվեց երկու մասի: Նավախելի հատվածը իջավ ջրի հատակ և համարյա հորիզոնական դիրք ընդունեց: Որոշ ժամանակ առաջնամասն ու նավախելը միմյանց կապում էր կրկնակի հատակի հատվածը: Ամբողջությամբ անջատվելով, առաջնամասն իջավ, իսկ նավախելը, արագ լցվելով ջրով ընդունեց համարյա ուղղահայաց դիրք[197] և մի քանի վայրկյանով կանգ առավ[198], հետո պտտվելով իր առանցքի շուրջը, ևս սկսեց սուզվել և 2:20-ին ամբողջությամբ անցավ ջրի տակ:

Տիտանիկի խորտակման անիմացիա


Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Victims of the Titanic Disaster»։ Encyclopedia-Titanica։ http://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victims/։ Վերցված է 2014-05-21։ 
  2. Hutchings, 2011
  3. 3,0 3,1 McCluskie, 1998
  4. Butler, 1998
  5. Gill, 2010
  6. 6,0 6,1 Hutchings, 2011
  7. Gill, 2010
  8. Губачек, 2000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Barczewski, 2006
  10. 10,0 10,1 Lord, 1976
  11. 11,0 11,1 11,2 Barczewski, 2006
  12. 12,0 12,1 Bartlett, 2011
  13. Hutchings, 2011
  14. Marshall, 1912
  15. Beveridge, 2009
  16. Манштейн, 2013
  17. Губачек, 2000
  18. Mowbray, 1912
  19. Широков, 2012
  20. Aldridge, 2008
  21. Губачек, 2000
  22. 22,0 22,1 Bartlett, 2011
  23. Bartlett, 2011
  24. Howells, 1999
  25. Lord, 1987
  26. Howells, 1999
  27. Bartlett, 2011
  28. Butler, 1998
  29. Bartlett, 2011
  30. Bigg, 2014
  31. Sinnott, 2012
  32. Губачек, 2000
  33. Губачек, 2000
  34. Chirnside, 2004
  35. Губачек, 2000
  36. 36,0 36,1 Ryan, 1985
  37. «Over RMS "NOORDAM" ten tijde van het vergaan van RMS "Titanic" in april 1912»։ Jo Swiers։ http://www.joswiers.nl/Noordam.htm։ Վերցված է 2014-03-31։ 
  38. 38,0 38,1 38,2 Barczewski, 2006
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Ryan, 1985
  40. 40,0 40,1 Ryan, 1985
  41. Губачек, 2000
  42. 42,0 42,1 42,2 Губачек, 2000
  43. Губачек, 2000
  44. Губачек, 2000
  45. Halpern Weeks, 2011
  46. Губачек, 2000
  47. Ричард Бурк-Кард (автор сценария), основано на исследовании Тима Молтина. Погода изменившая ход истории. Гибель Титаника. National Geographic. (2013). Проверено 5 Հոկտեմբերի 2014.
  48. Mowbray, 1912
  49. Губачек, 2000
  50. Barczewski, 2006
  51. Gracie, 1913
  52. Halpern Weeks, 2011
  53. Riffenburgh, 2008
  54. Brown, 2000
  55. Eaton, 1987
  56. Barratt, 2010
  57. Lord, 2005
  58. Barczewski, 2006
  59. Halpern Weeks, 2011
  60. Butler, 1998
  61. Barratt, 2010
  62. Halpern Weeks, 2011
  63. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .D0.92.D0.93.D0.A2.D0.A0.D0.9A_.D0.B4.D0.BE.D0.BA
  64. Hooper, 2008
  65. Broad, 2008
  66. Hoffman, 1982
  67. 67,0 67,1 Report on the Loss of the "Titanic." (s.s.), 1912
  68. Губачек, 2000
  69. Mersey, 1999 [1912]
  70. Aldridge, 2008
  71. Barczewski, 2006
  72. Губачек, 2000
  73. Губачек, 2000
  74. Губачек, 2000
  75. Губачек, 2000
  76. Butler, 1998
  77. Губачек, 2000
  78. 78,0 78,1 Halpern Weeks, 2011
  79. Barczewski, 2006
  80. Губачек, 2000
  81. Губачек, 2000
  82. Губачек, 2000
  83. Губачек, 2000
  84. Губачек, 2000
  85. Губачек, 2000
  86. Губачек, 2000
  87. Губачек, 2000
  88. Губачек, 2000
  89. Губачек, 2000
  90. 90,0 90,1 Ballard, 1987
  91. Ballard, 1987
  92. Bartlett, 2011
  93. Bartlett, 2011
  94. Губачек, 2000
  95. Губачек, 2000
  96. 96,0 96,1 Губачек, 2000
  97. Губачек, 2000
  98. «Cabin C78»։ Encyclopedia-Titanica։ http://www.encyclopedia-titanica.org/forums/cabin-debate/1680-cabin-c78.html։ Վերցված է 2014-03-9։ 
  99. Bartlett, 2011
  100. Bartlett, 2011
  101. Beesley, 1960 [1912]
  102. 102,0 102,1 Bartlett, 2011
  103. Butler, 1998
  104. Cox, 1999
  105. Bartlett, 2011
  106. Губачек, 2000
  107. Gleicher, 2006
  108. Lord, 2005
  109. Cox, 1999
  110. Ferruli
  111. Lord, 1976
  112. Halpern Weeks, 2011
  113. Halpern Weeks, 2011
  114. Джеймс Кэмерон (ведущий), Тони Гербер (продюсер). Заключительное слово с Джеймсом Кэмероном. National Geographic. (2012).
  115. Halpern Weeks, 2011
  116. Ballard, 1987
  117. Губачек, 2000
  118. Губачек, 2000
  119. Lord, 1976
  120. Губачек, 2000
  121. 121,0 121,1 Губачек, 2000
  122. Губачек, 2000
  123. Lord, 1976
  124. Lord, 1976
  125. Beesley, 1960 [1912]
  126. Губачек, 2000
  127. Губачек, 2000
  128. Lord, 1976
  129. Bartlett, 2011
  130. 130,0 130,1 Ballard, 1987
  131. Halpern Weeks, 2011
  132. Lord, 1976
  133. Губачек, 2000
  134. 134,0 134,1 134,2 Lord, 1976
  135. 135,0 135,1 Губачек, 2000
  136. Eaton, 1994
  137. Губачек, 2000
  138. 138,0 138,1 Губачек, 2000
  139. Lord, 1976
  140. Губачек, 2000
  141. Lord, 1976
  142. Губачек, 2000
  143. 143,0 143,1 Barczewski, 2006
  144. Lord, 1976
  145. Howells, 1999
  146. Lord, 1976
  147. Piouffre, 2009
  148. Губачек, 2000
  149. Губачек, 2000
  150. Губачек, 2000
  151. 151,0 151,1 Piouffre, 2009
  152. Широков, 2012
  153. Lord, 1976
  154. Широков, 2012
  155. Lord, 1976
  156. Lord, 1976
  157. Губачек, 2000
  158. Lord, 1976
  159. Широков, 2012
  160. 160,0 160,1 Ballard, 1987
  161. Губачек, 2000
  162. Regal, 2005
  163. Eaton, 1994
  164. Губачек, 2000
  165. Губачек, 2000
  166. Губачек, 2000
  167. Губачек, 2000
  168. 168,0 168,1 Ballard, 1987
  169. 169,0 169,1 Winocour, 1960
  170. Testimony of Arthur Bright
  171. Testimony of Hugh Woolner
  172. Губачек, 2000
  173. Butler, 1998
  174. Bartlett, 2011
  175. Ballard, 1987
  176. Testimony of Harold Bride at the US Inquiry
  177. Shots in the dark
  178. Captain Edward John Smith
  179. Lord, 1976
  180. Eaton, 1994
  181. Chirnside, 2004
  182. Winocour, 1960
  183. Butler, 1998
  184. Howells, 1999
  185. Winocour, 1960
  186. Губачек, 2000
  187. Губачек, 2000
  188. Lord, 1976
  189. Barratt, 2010
  190. Губачек, 2000
  191. Lynch, 1998
  192. Gracie, 1913
  193. Winocour, 1960
  194. Ballard, 1987
  195. Сайдс, 2012
  196. Halpern Weeks, 2011
  197. Halpern Weeks, 2011
  198. Barczewski, 2006