Տիտանիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Տիտանիկ (այլ կիրառումներ)
Տիտանիկը աղետից չորս օր առաջ

Տիտանիկ (անգլ.՝ Titanic), բրիտանական տրանսատլանտյան շոգենավ, «Օլիմպիկ» դասի երկրորդ նավը: Կառուցվել է Բելֆաստում «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանում 1909-1912 թվականներին «Ուայթ Սթար Լայն» նավարկային ընկերության պատվերով:Շահագործումն սկսելու պահին հանդիսանում էր աշխարհի ամենամեծ նավը. նրա ջրատարողությունը գերազանցում էր «Օլիմպիկ» երկվորյակ-նավին 243 տոննայով և կազմում էր 52 310 տ: 1912 թվականի ապրիլի 14-ի լույս 15-ի գիշերն առաջին ուղևորության ժամանակ բախվելով այսբերգի հետ՝ խորտակվեց Հյուսիսային Ատլանտիկայում:

«Տիտանիկ»-ը գործի էին դնում երկու խումբ չորսմխոցանի շոգեմեքենաներ և շոգետուրբինը։ Նավի ուժային սարքավորումներն օժտված էին 55 000 ձիաուժ հզորությամբ։ Նավը կարող էր զարգացնել մինչև 23 հանգույց (42 կմ/ժ) արագություն։ Նավի կմախքը կառուցված էր պողպատից:Նավամբարն ու ստորին տախտակամածերը կազմված էին 16 ջրամեկուսիչ միջնորմներով և հերմետիկ արագափոխիչ դռներով հատվածախուցերից: Նավը կարող էր ջրի վրա մնալ չորս կից հատվածախուցերի ջրածածկման դեպքում: Հատակի վնասվելու դեպքում հատվածախուցեր ջրի ներթափանցումը կանխում էր երկտակ հատակը: «Շիփբիլդեր» ամսագիրը «Տիտանիկ»-ն անվանում էր անկրկնելի. այդ արտահայտությունը լայն տարածում գտավ մամուլում և հանրության շրջանում:[1] Հնացած կանոնների համաձայն՝ «Տիտանիկ»-ը հագեցած էր ընդամենը 20 փրկամակույկներով, ընդամենը 1178 մարդ տարողությամբ: Շոգենավի առավելագույն ծանրաբեռնվածության դեպքում դրանցում կարող էին տեղավորվել նավի վրա գտնվող մարդկանց միայն մեկ երրորդ մասը:[2]

«Տիտանիկ»-ի նավախցերն ու հասարակական շնությունները բաժանվում էին երեք դասի: Առաջին դասի ուղևորների տրամադրության տակ էին լողավազանը, սկվոշ խաղի կորտը, А la carte ռեստորանը, սրճարանը, մարզասրահը: Բոլոր դասերում կային ճաշասրահներ և ծխելու սրահներ, բաց և փակ զբոսավայրեր: Առավել ճոխ ու նրբաճաշակ էին առաջին դասի շինությունների տարբեր գեղարվեստական ոճերով ձևավորված և կարմիր փայտի, ոսկեջրի, ապակենախշերի, մետաքսի և այլ թանկարժեք նյութերի կիրառմամբ հարդարանքը: Երրորդ դասի նավախցիկներնրն ու սրահները ձևավորված էին հնարավորինս հասարակ. պողպատե պատերը ներկված էին սպիտակով կամ երեսպատված էին փայտե տախտակադրվագներով:

1912 թվականի ապրիլի 10-ին «Տիտանիկ»-ը Սաութհեմփթոնից սկսեց իր առաջին ուղևորությունը: Ֆրանսիական Շերբուրում և իռլանդական Քվինսթաունում կանգառ կատարելուց հետո նավը դուրս եկավ Ատլանտյան օվկիանոս 1317 ուղևորներով[3][4][5] և 908[6] անձնակազմի անդամներով: Նավը ղեկավարում էր նավաապետ Էդվարդ Սմիթը: Ապրիլի 14-ին «Տիտանիկ»-ի ռադիոկայանն ընդունեց յոթ սառցային նախազգուշացում, սակայն նավը շարունակեց ընթանալ գրեթե առավելագույն արագությամբ:

Ապրիլի 14-ին ժամը 23:39-ին առաջ նայողները նավապետական կամրջակ հաղորդեցին ուղիղ նավուղու վրա գտնվող այսբերգի մասին: Մեկ րոպե չանցած տեղ ունեցավ բախումը: Ստանալով խոշոր ճեղքեր՝ նավն սկսեց խորտակվել: Քանի որ փրկամակույկներում տեղը բավականացնում էր միայն նավի վրա գտնվողների կեսին տեղավորելու համար, դրանցում առաջին հերթին տեղավորում էին կանաց և երեխաներին: Ապրիլի 15-ին, ժամը 2:20-ին երկու մասի բաժանված «Տիտանիկ»-ը խորտակվեց՝ խլելով 1496 մարդու կյանք:[7] 712 փրկված մարդկանց օգնության հասավ «Կարպատիա» շոգենավը:

«Տիտանիկ»-ի բեկորները գտնվում են 3750 մ խորությունում: Առաջին անգամ դրանք հայտնաբերեց Ռոբերտ Բալարդի արշավախումբը 1985 թվականին: Հետագայում տարբեր արշավախմբեր օվկիանոսի հատակից վերև են բարձրացրել հազարավոր հետազոտման ենթակա իրեր: Նավի առաջնային մասը և հետնամասը խրվել են խորը հատակի տիղմի մեջ և գտնվում են վատ վիճակում. դրանք ամբողջովին վերև բարձրացնելն անհնար է:

Շինարարության նախապայմաններ[խմբագրել]

«Օլիմպիկ» դասի նավերի կառուցման նախաձեռնող Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը

20-րդ դարի սկզբում անդրատլանտյան փոխադրումների շուկայում լարված մրցակցություն ձևավորվեց նավարկային «Կունարդ Լայն» և «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունների միջև: Երկու ընկերություններն էլ բրիտանական էին, սակայն «Ուայթ Սթար Լայն»-ը մտնում էր ամերիկյան «International Mercantile Marine Company» («IMM») տրեստի կազմի մեջ, իսկ «Կունարդ Լայն»-ը գտնվում էր Բրիտանական Ծովակալության ազդեցության տակ:[8] 1907 թվականին «Կունարդ Լայն» ընկերությունը շահագործման դուրս բերեց այդ պահին աշխարհում ամենամեծ «Մավրիտանիա» և «Լուզիտանիա» շոգենավերը: Բացի այդ, դրանք կարող էին զարգացնել մինչև 25 հանգույց (45 կմ/ժ) արագություն, ինչը թույլ էր տալիս Ատլանտյան օվկիանոսն անցնել 5 օրում:

Մեծածավալ, արագընթաց և հուսալի շոգենավերի ի հայտ գալը հիմնական մրցակցի մոտ կորստաբեր ազդեցություն ունեցավ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության եկամուտների վրա:[9] Նրա կառավարիչ տնօրեն Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը խորհրդակցելով իռլանդական նավաշինական Հարլենդ ընդ Վուլֆ ընկերության տնօրեն Ուիլյամ Պարիի հետ որոշում ընդունեց երկու գերհզոր նավերի կառուցման մասին, ոչ այնքան արագընթաց, ինչպիսիք էին «Մավրիտանիա»-ն և «Լուզիտանիա»-ն, սակայն գերազանցող դրանց տարողունակությամբ, ուղևորատարությամբ և ծառայությունների մակարդակով:[8] Նավագնացական ընկերության մտահաղացմամբ, առաջինը ծառայության պետք է անցներ «Օլիմպիկ» շոգենավը, իսկ տաս ամիս անց «Տիտանիկ»-ը: Այն անվանված էր հին հունական առասպելների օլիմպիական աստվածներին տապալելու մտադրություն ունեցած հերոսների պատվին, ինչի համար էլ նրանց կողմից ուղարկվեցին Տարտարոս:

«Օլիմպիկ» դասի նավերի նախագծմամբ զբաղվում էր «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի կոնստրուկտորական խորհուրդը: Նրա կազմի մեջ մտնում էին նավաշինարանի ղեկավար Ուիլյամ Պարին, կարգադրիչ-տնօրեն Ալեքսանդր Կարլեյլը, կոնստրուկտորական բյուրոյի տնօրեն Թոմաս Էնդրյուսը և նրա տեղակալ Էդվարդ Ուայլդինգը: Կարլեյլը մշակեց կմախքի նախագիծը, կազմեց սարքավորումների և մեխանիզմների տեղադրման պլանը, Էնդրյուսը ամբողջովին կրում էր նախագծային փասթաթղթերի մշակման պատասխանատվությունը: Կոնստրուկտորական գծագրերը կազմված էին 411 առանձին փաստաթղթերից:[10] Ծանոթանալով դրանցից հիմնականների հետ՝ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության ղեկավարությունը երկու հսկայական նավերի կառուցման մասին համաձայնություն կնքեց «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի հետ, որի հետ վաղուց ուներ սերտ տնտեսական հարաբերություններ:[11]

Նավահավաքում[խմբագրել]

«Օլիմպիկ» դասի առաջին երկու նավերի՝ «Օլիմպիկի» և «Տիտանիկի» կառուցման համար Բելֆասթում, «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանում երեք շինհրապարակներն անհրաժեշտ եղավ վերափոխել երկուսի:[12] Նավերի կառուցման նախապատրաստական աշխատանքների ընթացքում երկու նոր նավահավաքման կառափնարանների վրա վեր խոյացավ 200 տոննանոց և 60 մետր երկարություն ունեցող սլաքով հենոց-աշտարակային սայլակավոր կռունկը, որն այդ ժամանակ ամենամեծն էր աշխարհում:[13]

«Տիտանիկ»-ին տրվեց սերիական 401 համարը: Նավի ողնափայտը դրվեց 1909 թվականի մարտի 31-ին: «Տիտանիկ»-ը կառուցվում էր դասական սխեմայով. հորիզոնական ողնափայտին ամրացվեց ուղղահայացը: Դրան ամրացվեցին միմյանց պողպատե թիթեղներով դուրգամված գերանահեծաններ, որոնք կազմում էին երկրորդ հատակի երեսարկը: Ողնափայտի չորսուների կողքերով ամրացվում էին երկայնանիստեր, որոնք նավիրանի երկայնքով մեկ ապահովում էին նավի ամրությունը՝ երկայնակի ուղղությամբ: «Օլիմպիկ» դասի նավերի վրա յուրաքանչյուր կողմում ամրացնում էին չորսական հատակային երկայնանիստեր՝ կենտրոնական գերանահեծանի և վերջին թիթեղի միջև: Բացի դրանցից, ապագա մեքենայական բաժանմունքի ներքևում կարծրությունն ապահովելու համար տեղադրվում էին լրացուցիչ երկայնանիստեր:[14] Երկրորդ հատակի երեսարկը հավաքելուց հետո ուղղահայաց կերպով ողնափայտին աջ և ձախ նավակողերից ամրացվեցին պողպատե ողնակողքեր, որոնք իրենցից ներկայացնում էին պրոֆիլային գերաններ: Աջ և ձախ նավակողերի ողնակողքերը միացված էին լայնակի պողպատե գերաններով, որոնց վրա ամրացվում էին տախտակամածային երեսարկները: Նավի կմախքը երեսպատվում էր պողպատե 9 × 1,87 մ և 2,5 սմ հաստության թիթեղներով:[15] Թիթեղները ամրացվում էին եռաշարք պողպատե և երկաթե գամերով: «Տիտանիկի» կառուցման վրա ծախսվեց ընդհանուր առմամբ ավելի քան երեք միլիոն գամ: Գամերի 75 %-ը խփվում էր ձեռքով, մնացածը՝ հիդրավլիկ դուրգամիչ գործիքով:[16][17]

«Տիտանիկի» կառուցումն իրականացնում էին մոտավորապես 1500 աշխատողներ: Նրանցից ամենակրտսերները 12-13 տարեկան էին: Տղաներն աշխատում էին գամերի հետ. տաքացնում էին դրանք և արագ հասցնում էին պահանջվող վայրը:[18] Այն ժամանակ անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանմանը գրեթե ուշադրություն չէին հատկացնում: Դրանով է բացատրվում դժբախտ պատահարների մեծ քանակը: Աշխատանքների ընթացքում նավարաննեորւմ մահացավ վեց աշխատող, նրանցից մեծ մասը՝ բարձրությունից ընկնելու հետևանքով, ևս երկուսը մահացան նավաշինարանի արտադրամասերում և օժանդակ շինություններում:[19] 246 մարդ վնասվածք ստացավ, նրանցից 28-ը՝ ծանր (վերջույթների անդամահատում, ոսկորների փշրում):[20]

Հայազգի ուղևորներ[խմբագրել]

Տիտանիկում եղել է 6 հայ, որոնցից փրկվել են երկուսը[21].

Քույր նավեր[խմբագրել]

Համեմատական չափը[խմբագրել]

Նավի համեմատական չափը

Պատկերներ[խմբագրել]

Ջուր իջեցնելը[խմբագրել]

Նավի ջուր իջեցնելուն նախորդեց երկարատև նախապատրաստումը: Սկզբից հեռացվեցին փայտամածները, հենարաններն ու դիմհարները, որոնք նավի իրանը պահում էին պահանջվող դիրքով: Հետո յուրաքանչյուր նավակողի մոտ աշխատողները կռունկներով խփում էին հզոր սեպեր, տեղափոխելով դեռևսս մինչև վերջ չկառուցված նավի զանգվածը ողնափայտերի տակի կաղնե կաղապարներից փայտե սահնակների վրա: Այդ գործողության ավարտից հետո թեքվածքը մանրակրկիտ յուղվում էր: Մեծ նավի իջեցման համար այդ նպատակների համար օգտագործվում էր 20 տոննա յուղ, նույնչափ հեղուկ օճառ և հարյուրավոր գալլոն ձկան յուղ: [28]

1911 թվականի մայիսի 31-ին Տիտանիկի ջուր իջեցնելու առթիվ Բելֆաստի ափամերձ շրջանում հավաքվել էին մոտ 10 000 մարդ: Նավիրանի կողքին հատուկ կառուցված բարձրաբեմի վրա գտնվում էին պատվավոր հյուրերը՝ «IMM» տրեստի սեփականատեր Ջոն Պիրպոնտ Մորգանը, Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյն իր դուստր Մարգարետի հետ, լորդ և լեդի Պիրրինները, Բելֆաստի քաղաքապետը և այլ աստիճանավորներ: Նավի առաջնային մասի մոտակայքում կառուցված էին ևս երեք բեմահարթակներ՝ երկուսը հրավիրված հյուրերի համար, մեկը մամուլի համար:[29] «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության մյուս նավերի նման «Տիտանիկ»-ը ևս չենթարկվեց «ջրօրհնեքի» ավանդական ծեսի, այսինքն՝ նրա կողքին շամպայնով շիշ չջարդեցին: 12:14-ին «Տիտանիկ»-ը 62 վայրկյանում բարեհաջող կերպով նավախելով դեպի առաջ՝ նավարանից իջեցվեց Լագան գետ:[30]

Շինարարության ավարտ[խմբագրել]

Ջուր իջեցնելուց հետո «Տիտանիկ»-ը բուքսիրով հասցրեցին կառանատեղ, որտեղ պետք է ավարտին հասցվեին նավի կառուցման աշխատանքները: Այդ ընթացքում պետք է կառուցվեին սարքավորումների բաժանմունքը և ծանրաքաշ սարքավորումները (շոգեկաթսաներ, շոգեմեքենաներ, տուրբին, գեներատորներ և այլ հանգույցներ), դրվեին ծխնելույզները և կայմերը, ավարտին հասցվեին կոմունիկացիաները, վերջնական տեսքի բերվեին և կահավորվեին շինությունները: Մինչ կառուցման վերջնական աշխատանքները «Տիտանիկ»-ը համարյա չէր տարբերվում իր նմանակ «Օլիմպիկ»-ից: «Օլիմպիկ»-ի առաջին ուղերթին մասնակցեց նաև Բրյուս Իսմեյը: Ճանապարհորդության ընթացքում նրա կողմից նկատված չնչին թերությունները շտկվեցին։ Մասնավորապես՝ Իսմեյը ուշադրություն էր դարձրել չափազանց ընդարձակ զբոսանքային տախտակամածներին: «Տիտանիկ»-ի վրա այդ ավելորդ տարածքները զբաղեցրել էին լրացուցիչ նավախցիկները: «Տիտանիկ»-ի վրա նաև մեծացվել էր առաջին դասի ընդունելությունների սրահը, որն Իսմեյին «Օլիմպիկ»-ի վրա չափազանց փոքր էր թվացել: Երրորդ փոփոխությունը վերաբերում էր А տախտակամածի առաջին դասի զբոսասրահին: Ընկերության ղեկավարը գտավ, որ «Տիտանիկ»-ի վրա տախտակամածի առաջնային մասը պետք է ապակեպատել, որպեսզի ուղևորները պաշտպանվեն քամուց և անձրևից:[31]

Մինչ հարդարման աշխատանքները սկսելը տեղադրվեցին էլեկտրասարքավորումները, խողովակաշարերն ու օդափոխման համակարգը:[31] 1912 թվականի հունվարին «Տիտանիկ»-ի վերևի տախտակամածին տեղադրվեց 20 փրկամակույկ: Փետրվարի սկզբին ջրազուրկ նավանորոգարանում «Տիտանիկ»ի վրա տեղադրեցին երեք թիապտուտակները, շոգեկաթսաները, վերջնականապես ներկեցին իրանը, տեղադրեցին անթել կապի համակարգը:[32]

«Տիտանիկ»-ը նավարանում ջուր իջեցվելուց առաջ, 1911
«Տիտանիկ»-ը նավարանում ջուր իջեցվելուց առաջ, 1911
«Տիտանիկ»-ի գլխավոր կոնստրուկտոր Թոմաս Էնդրյուսը
«Տիտանիկ»-ի գլխավոր կոնստրուկտոր Թոմաս Էնդրյուսը
Աջ թիապտուտակի լիսեռի տեղադրումը
Աջ թիապտուտակի լիսեռի տեղադրումը
260
«Տիտանիկ»-ն իջնում է նավարանից

Շարժիչ[խմբագրել]

«Տիտանիկ»-ի՝ կառուցվածքով նմանատիպ եռածավալ շոգեմեքենայի գործելու սկզբունքը

«Տիտանիկ»-ի ուժային սարքավորումը կազմված էր երկու խումբ քառագլան եռածավալ շոգեմեքենաներից, որոնք տեղակայված էին նավամբարի տասնմեկերորդ հատվածամասում և տասներկուերորդ հատվածամասում գտնվող ցածր ճնշման շոգետուրբինից: 12 մետր բարձրություն ունեցող շոգեմեքենաները պտտում էին երկու եզրային պտուտակները,[33] իսկ տուրբինը՝ մեջտեղինը:

Շոգեմեքենաների և տուրբինի միաժամանակյա գործածումն ընթացքի հարաբերական բարձր արագության ժամանակ պաշտպանում էր ուժեղ ցնցումներից: Առաջին անգամ «Ուայթ Սթար Լայն»-ը նման համակարգ կիրառել է «Լաուրենտիկ» նավի վրա 1908 թվականին:[34] Դրա հետ մեկտեղ «Տիտանիկ»-ը հագեցած էր 100 վոլտ լարման հոսանք արտադրող չորս օժանդակ գեներատորներով, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ 400 կիլովատ հզորություն: Էլեկտրաէներգիայի այս չորս գլխավոր աղբյուրների կողքին շոգետախտակամածի հատվածամասի վերևում տեղադրված էին ևս երկու գեներատորներ՝ յուրաքանչյուրը 30 կիլովատ հզորությամբ:[35] «Տիտանիկ»-ի ուժային սարքավորումների բոլոր տարրերն իրենց ծավալների և զանգվածների (օրինակ՝ մխոցային շարժիչը կշռում էր 720 տոննա) պատճառով ամրացված էին պողպատե սալերի:[36]

Տուրբինի, շոգեմեքենաների, գեներատորների և օժանդակ մեխանիզմների համար գոլորշի էին արտադրում 48,5 տոննա ծավալով 24 երկհոսք կաթսաներ և հինգ միահոսք կաթսաներ:[37] Յուրաքանչյուր կաթսայի տրամագիծը կազմում էր 4,79 մետր, երկհոսք կաթսաների երկարությունը հասնում էր 6,08 մետրի, միահոսքերինը՝ 3.57 մետրի: Յուրաքանչյուր երկծավալ կաթսա ուներ վեցական հնոց, իսկ միածավալը՝ երեքական: Դրանք աշխատում էին բնական ձգողությամբ, իսկ կրակակալների տակ օդ մղող օդափոխիչները բարձրացնում էին նրա արդյունավետությունը:[35] Կաթսայանոցները զբաղեցնում էին նավամբարի հինգերորդից մինչև տասերորդ հատվածամասերը: Ուժային սարքավորումների համակարգը գործարկելու համար մեկ օրում պահանջվում էր գրեթե 610 տոննա ածուխ:[38] «Տիտանիկ»-ի կաթսայանոցներում յուրաքանչյուր հերթափոխին աշխատում էին ավելի քան 100 հնոցապաններ, ովքեր ածուխը մատակարարում էին ձեռքով և սպասարկում էին 159 հնոցներ:

«Օլիմպիկ»-ի թիավարման պտուտակները, որոնք նույնական են «Տիտանիկ»-ի շարժիչների պտուտակներին

Ջրի գոլորշին կաթսաներից երկու գլխավոր 53 սմ տրամագծով շոգեխողովակներով անցնում էր շոգեզտիչներ, որտեղ նրանից զատվում էին կարծր մասնիկներն ու կաթիլային խոնավությունը:[39] Շոգեմեքենայի առաջին՝ 1,3 մետր տրամագծով գլան գոլորշին 201 °С ջերմաստիճանով հասնում էր 151 տ/մ² ճնշման տակ: Գոլորշին գլանում ընդարձակվելուց և վերև ու ներքև տեղաշարժվելուց հետո «թուլանում» էր՝ գլանից դուրս գալով 55 տ/մ² ճնշմամբ և 161 °С ջերմաստիճանով: Այնուհետև այն ուղղվում էր 2,13 մետր տրամագծով միջին ճնշման գլան: Այստեղ գործընթացը կրկնվում էր, և գոլորշին 17տ/մ² ճնշմամբ անցնում էր երկու ցածր ճնշման 2,43 մ տրամագծով գլաններ: Պտույտների 75-ի հասնող հաճախականությամբ մեկ մեքենան օգտագործում էր մինչև 2,8 տ/ր գոլորշի:[33] Շոգեմեքենաներից դուրս գալու պահին գոլորշին ուներ 6,33տ/մ² ճնշում և 87°С ջերմաստիճան:[40] Այդ վիճակով այն մուտք էր գործում ցածր ճնշման շոգետուրբին, որի գլանային ռոտորի տրամագիծը կազմում էր 3,7 մ, իսկ զանգվածը՝ մոտավորապես 131 տ: «Տիտանիկ»-ի շոգետուրբինն օժտված էր 16 հազար ձիաուժ հզորությամբ և ընթացքի ժամանակ կատարում էր միջինը 165-190 պտ/րոպե: Տուրբինից մշակված շոգին մտնում էր նավակողերի երկու շոգեխտարարների մեջ: Այդտեղ գոլորշին անցնում էր խողովակների կողքով, որոնցով պտույտ էր կատարում սառը ծովային ջուրը: Այդպիսով, սառը խողովակների վերևում սառելով, այն խտանում էր, և քաղցրահամ ջուրը կաթիլներով հոսում էր խտացուցիչի հիմնամաս, որտեղից պոմպերի օգնությամբ, խողովակաշարերի համակարգով, ջրահավաք հեղուկամբարներով և զտիչներով, մաքրելով այն յուղերից, հրաթեփից և կարծր մասնիկներից, հետ էր գնում կաթսաներ[41] նախապես մակերեսային ջեռուցիչում տաքացած խողովակներից, որոնք մշակված գոլորշին բաց էին թողնում էլեկտրագեներատորներից:[42] Այս երկու հիմնական բաշխիչների հետ մեկտեղ գոլորշին մղվում էր նաև դեպի օժանդակ մեխանիզմներ, այդ թվում՝ պոմպեր ու էլեկտրագեներատորներ:[35]

Յուրաքանչյուր շարժիչ միանում էր թիապտուտակի մեկ լիսեռի: Շարժիչի չորս ծնկավոր լիսեռներից յուրաքանչյուրը կշռում էր 118 տոննա:[39] Կենտրոնական քառաթև պտուտակի տրամագիծը կազմում էր 5,2մ, իսկ երկու եզրային եռաթևերինը՝ 7,2 մ: Լրիվ ընթացքի ժամանակ կենտրոնական պտուտակը պտտվում էր 180 պտ/ր-ում, իսկ արտաքինները՝ 80 պտ/ր-ում:[37] Պտուտակների թևերը պատրաստված էին պղնձի և մանգանի համաձուլվածքից: Նավի ողջ ուժային սարքավորման համակարգն օժտված էր 55 հազար ձիաուժ հզորությամբ:[43]

Նախագծում և սարքավորումներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Губачек, 2000
  2. Hutchings, 2011
  3. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named 1_.D0.BA.D0.BB.D0.B0.D1.81.D1.81
  4. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named 2_.D0.BA.D0.BB.D0.B0.D1.81.D1.81
  5. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named 3_.D0.BA.D0.BB.D0.B0.D1.81.D1.81
  6. Mersey, 1999 [1912]
  7. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .D0.B6.D0.B5.D1.80.D1.82.D0.B2.D1.8B
  8. 8,0 8,1 Манштейн, 2013
  9. Губачек, 2000
  10. Широков, 2012
  11. Губачек, 2000
  12. Манштейн, 2013
  13. Манштейн, 2013
  14. Широков, 2012
  15. Манштейн, 2013
  16. Gill, 2010, p. 87
  17. Манштейн, 2013
  18. Манштейн, 2013
  19. Манштейн, 2013
  20. Gill, 2010, p. 109
  21. Նշան անունով հայի ճակատագրական փախուստը` Թուրքիայից Տիտանիկ (լուսանկարներ, տեսանյութ)
  22. Mr Orsen Sirayanian - encyclopedia titanica
  23. Mr Neshan Krekorian - encyclopedia titanica
  24. Mr Sarkis Mardirosian - encyclopedia titanica
  25. Mr David Vartanian - encyclopedia titanica
  26. Mr Ortin Zakarian - encyclopedia titanica
  27. Mr Mapriededer Zakarian - encyclopedia titanica
  28. Губачек, 2000
  29. Манштейн, 2013
  30. Bartlett, 2011, p. 33
  31. 31,0 31,1 Манштейн, 2013
  32. Манштейн, 2013
  33. 33,0 33,1 Широков, 2012
  34. Gill, 2010, p. 120
  35. 35,0 35,1 35,2 Губачек, 2000
  36. Губачек, 2000
  37. 37,0 37,1 Gill, 2010, p. 126
  38. Butler, 1998
  39. 39,0 39,1 Широков, 2012
  40. Широков, 2012
  41. Hutchings, 2011, p. 96
  42. Широков, 2012
  43. Губачек, 2000