Սպիրտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հիդրոքսիլ (-OH) ֆունկցիոնալ խումբը սպիրտի մոլեկուլում

Սպիրտը (լատ.՝ spiritus, ոգի) օրգանական միացություն է, որը պարունակում է ածխածնի ատոմին կապված հիդրոքսիլ (-OH) ֆունկցիոնալ խումբ։ Ընդ որում, ածխածնային կենտրոնը պետք է հագեցած լինի (ունենա ևս երեք կապ այլ ատոմների հետ)։

Սպիրտ եզրը հայերենին անցել է ռուսերենից, որն իր հերթին փոխառել է լատիներենից, թեև՝ լատիներենում և եվրոպական լեզուներում օգտագործվում է alcohol (ալկոհոլ) բառը։ Օրգանական քիմիայում ընդունված է օգտագործել -ոլ վերջածանցը այն մոլեկուլների անվանումներում, ուր առաջնային ֆունկցիոնալ նշանակություն ունի հիդրոքսիլ խումբը, այն է՝ սպիրտների անվանումներում։ Գոյություն ունեն ոչ առաջնային հիդրոքսիլ խումբ պարունակող մոլեկուլներ, որոնք վերցրել են -ոլ վերջածանցը (պարացետամոլ, քոլեստերոլ) և այնպիսիններ, որոնք չունեն -ոլ վերջածանց, օրինակ՝ շաքարները (գլյուկոզ, ֆրուկտոզ

Հատկապես հայտնի է սպիրտների պարզ ացիկլիկ խումբը, որոնք ներկայացվում են CnH2n+1OH ընդհանուր բանաձևով։ Դրանցից ամենատարածվածը էթանոլն է (C2H5OH), որի ջրային լուծույթները առօրյա կյանքում հայտնի են որպես «օղի»։ Բոլոր մնացած ոգելից խմիչքների հիմքում նույնպես էթանոլն է։ Սպիրտի առավել պարզ մոլեկուլը մեթանոլն կամ մեթիլ սպիրտն է (CH3OH)։ Ի տարբերություն էթիլ սպիրտի՝ էթանոլի, մեթանոլը թունավոր է մարդու օրգանիզմի համար։

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]