Գանձակ

Այս եզրի այլ գործածումների համար տես՝ Գանձակ (այլ կիրառումներ)

Քաղաք Գանձակ (Գյանջա) ադրբ. Gəncə Զինանշան Փողոցներից մեկը 40.682778, 46.36055640°40′58″ հս. լ. 46°21′38″ ավ. ե.40.682778° հս. լ. 46.360556° աե. ե. Երկիր ԱդրբեջանԱդրբեջան Ներքին բաժանում 2 շրջան և 1 ավան Քաղաքապետ Էլմար Վելիև Հիմնադրված է 859 Տվյալ կարգավիճակում 1918-ից Տարածք 129 կմ² Ծովի մակարդակից 408 մ Պաշտոնական լեզու Ադրբեջաներեն Բնակչություն 350 000 մարդ (2007) Խտություն 2713 մարդ/կմ² Ազգային կազմ ադրբեջանցիներ (88%), ցախուրներ, լեզգիներ, ռուսներ, ուտիներ, թաթարներ Կրոնական կազմ Շիա իսլամ Տեղաբնականուն գանձակեցի (գյանջեզի) Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5 Հեռախոսային կոդ +994 22 Փոստային ինդեքս AZ2000 Ավտոմոբիլային կոդ 20 Պաշտոնական կայք հղում (ադրբ.) Նյութեր Վիքիպահեստում

Գանձակ (պարսկերեն՝ گنجه Գենջե, որից էլ` թյուրքական Գենջե կամ Գյանջա ձևերը) - քաղաք Արևելյան Հայաստանում, պատմական Ուտիքում, ներկայումս գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում։ Օսմանյան զորքերի կողմից բռնագրավվելու (1918) և «Ադրբեջան անունով թյուրքական նոր պետություն ստեղծելու պահին քաղաքը կոչվում էր Ելիզավետպոլ, ապա (1920-ին) վերականգնվել է քաղաքի նախկին անունը, որը նորից անվանափոխվել էր 1935թ.՝ Կիրովաբադ։ Միայն 1991-ին քաղաքին նորից վերադարձվեց իր հին պատմական անունը (ադրբեջաներեն հնչողությամբ՝ Գյանջա, Gəncə)։

Պատմություն

IX դ. վերջից մինչև XII դ. Գանձակում հաստատվել էր Աղվանից կաթողիկոսության աթոռը։ XI դ. կեսին Գանձակին տիրել է արաբական Շադդադյան տոհմի ճյուղերից մեկը։ 1088–ին Շադդադյան Փատլունից Գանձակը գրավել և աթաբեկության կենտրոն է դարձրել սելջուկյան զորապետ Բուղան։ Սելջուկյան թուրքերի տիրապետության հաստատումից հետո Գանձակում խաղկում է նաև մահմեդական ժողովուրդների մշակույթը, հատկապես գրականությունը։ XII դ. 2-րդ կեսին Գանձակի աթաբեկությունը թուլացել է, դարձել հարկատու Վրաց թագավորությանը։ XIII դ. սկղբին Գանձակը հիշատակվում է որպես բազմամարդ և ամուր քաղաք։ 1236–ին թաթար–մոնղոլները կործանել են ընդդիմացող Գանձակի պարիսպները և կոտորել բնակիչներին. քաղաքը ամայացել է։ Գանձակում են ծնվել, կրթվել կամ գործել Հովհաննես Սարկավագը, Կիրակոս Գանձակեցին և միջնադարյան մշակույթի ուրիշ գործիչներ։

Վարչական բաժանում

     Հիմնական հոդված ՝ Գանձակի վարչական բաժանում:

1905 թվականի հունվարի դրությամբ Գանձակում կար ավելի քան 8 հազար տուն, իսկ քաղաքը անմիջապես բաժանված էր երկու մասերի՝ հայկական և թուրքական: Քաղաքի ամեն երկում ասում կային բազմաթիվ թաղամասեր, որոնք ունեցել են իրենց ինժեներա-պլանային համարները: Սակայն, հայերը անվանում էին թաղամասերը Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական անվանումներով:

Թուրքական մաս

Քաղաքի թուրքական մասում (Գանձակ գետի ձախ ափը) կային հայկական թաղամասեր՝

• Նորաշեն (Ենի Երևան)
• Այգեստան (Բաղմանլար)
• Փոքր Այգեստան (Բալա Բաղման)
• Չայլուի (Չայլեցոց)
• Երևանյան (Երևանցոց)
• Սլոբոդկա, երկաթուղային կայարանի շրջանը:

Այդ թուրքական մասում կար նաև պարսկական թաղամաս: Այն գտնվում էր պարսկական շուկայի (այժմ թուրքական շուկայի) և շահաբասյան քարվանսարաի շրջանում: Ռուսական թաղամասը գտնվում էր Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ռուսական ռազմական վանքի և Սլոբոդկա թաղամասի շրջանում:

Թուրքերը Գանձակում անմիջապես թուրքական թաղամաս չունեին ( բնակվում էին Այգեստան, Փոքր Այգեստան, Չայլեցոց, Երևանցոց և Սլոբոդկա թաղամասերում:

Հայկական մաս

Գանձակի հայկական մասում (Գանձակ գետի աջ ափը) գտնվում էին հետևյալ թաղամասերը՝

• Եկեղեցական
• Շուշեցոց (կամ Ղարաբաղցոց)
• Բանանցոց
• Գետաշենցոց
• Աջիշենցոց
• Սուլուքեցոց
• Նուխիեցոց

Այդ թաղամասերի ազգաբնակչական կազմը ձևավորված էր Պարսկաստանի հայերից, Ջիվանշիրի գավառից (Նախատատաց - Բեգում Սարով, Էրքեջ, Կարաչինար, Ներքիշեն, Հայ Պարիս և այլ), Գանձակի գավառից գյուղերից (Ոսկանապատ - Զուռնաբադ, Չովդար, Միրզիկ, Քարհատ - Դաշկեասն, Աբլիա, Կիրանց, Խաչակապ - Ղուշչու, Բարսում, Նուկզար, Փիփ, Չարդախլու, Ղարադաղլու և այլ վայրերից):

Քույր-քաղաքներ

• Դերբենտ (Ռուսաստան)
• Կարս (Թուրքիա)
• Իզմիր (Թուրքիա)
• Անկարա (Թուրքիա)
• Մոսկվա (Ռուսաստան)
• Նյուարկ, Նյու Ջերսի (ԱՄՆ)
• Ռուսթավի (Վրաստան)
• Դնեպրոպետրովսկ (Ուկրաինա)
• Դուշանբե (Տաջիկստան)

Տես նաև

• Հյուսիսային Արցախ
• Շշերից տուն (Գանձակ)