Ֆրիմեն Ջոն Դայսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆրիմեն Ջոն Դայսոն
անգլ.՝ Freeman Dyson
Freeman Dyson.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 15, 1923(1923-12-15)[1][2][3]
ԾննդավայրՔրաութորն, Բրեքնել Ֆորեսթ, Բերկշիր, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[4]
Մահացել էփետրվարի 28, 2020(2020-02-28)[5][6] (96 տարեկանում)
Մահվան վայրՓրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[7]
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Ազգությունանգլիացիներ
ԿրթությունՔեմբրիջի համալսարան, Կոռնելի համալսարան, Ուինչեսթեր քոլեջ և Թրինիթի քոլեջ
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան[4]
Ազդվել էՌիչարդ Ֆեյնման
ԵրկերDyson sphere?
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս-տեսաբան, միջուկային ֆիզիկոս, պրոֆեսոր և ֆիզիկոս
ԱշխատավայրՓրինսթոնի համալսարան, Դյուկի համալսարան և Բիրմինգհեմի համալսարան
ԱմուսինՎերենա Հուբեր-Դայսոն
Ծնողներհայր՝ Ջորջ Դայսոն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Թեմփլթոնի մրցանակ Անրի Պուանկարեի մրցանակ Էստրեդի մեդալ Էնրիկո Ֆերմի պարգև Լորենցի մեդալ Հարվիի մրցանակ[8] Հյուզի մեդալ Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Ֆիզիկայի Վոլֆի մրցանակ Գիբսի լեկցիա Մատեուչի մեդալ Ռոբերտ Օփենհեյմերի հիշատակի մրցանակ Մաթեմատիկական ֆիզիկայի Դենի Հայնեմանի մրցանակ[9] Ի. Յա. Պոմերանչուկի անվան մրցանակ Եշիվա համալսարանի պատվավոր դոկտոր Փրինսթոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր և Գլազգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[10] և Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[10]
ԵրեխաներԷսթեր Դայսոն և Ջորջ Դայսոն
Կայքsns.ias.edu/dyson
Freeman Dyson Վիքիպահեստում

Ֆրիմեն Ջոն Դայսոն (անգլ.՝ Freeman John Dyson, դեկտեմբերի 15, 1923(1923-12-15)[1][2][3], Քրաութորն, Բրեքնել Ֆորեսթ, Բերկշիր, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[4] - փետրվարի 28, 2020(2020-02-28)[5][6], Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[7]), անգլիական ծագմամբ ամերիկյան տեսական ֆիզիկոս, քվանտային էլեկտրադինամիկայի ստեղծողներից մեկը[11]:

Լոնդոնի թագավորական հասարակության (1952) և ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է բրիտանացի կոմպոզիտոր Ջորջ Դայսոնի ընտանիքում: 1945 թվականին ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը, որտեղ աշխատել է 1946-1949 թվականներին: Այնուհետև տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ պրոֆեսոր է եղել Քորնելի (1951-1953), իսկ 1953 թվականից` Փրինսթոնի համալսարանի, ինչպես նաև հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում:

Առաջին կինը (1950-1958) մաթեմատիկոս Ֆերենա Հուբեր-Դայսոնն է` ունեն 2 երեխա՝ գրող և հասարակական գործիչ Էսթեր Դայսոնը և պատմաբան Ջորջ Դայսոնը: Երկրորդ կինը (1959 թվականից) մարզիկ Իմմ Յունգն է և ունեն չորս երեխա:

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դայսոնի ոլորտ

Հիմնական աշխատանքները վերաբերվում են դաշտի քվանտային տեսությանը, մաթեմատիկական ֆիզիկային, աստղաֆիզիկային, ցածր էներգիայի ֆիզիկային: Նա ապացուցել է դաշտի քվանտային տեսության դիսպերսիոն առնչությունները (այսպես կոչված Յոստի, Լեմանի, Դայսոնի գաղափար), ստացել S մատրիցի համար բանաձև, տվել քվանտային էլեկտրադինամիկայի տարբերությունների դասակարգումը՝ հիմնվելով կանոնավոր վերափոխումների վրա (Դայսոնի վերափոխում, 1948), S մատրիցի հատկությունների հիման վրա ներմուծել քվանտային էլեկտրադինամիկայի վերանորմավորում հասկացությունը և ցույց տվել քվանտային դաշտի տեսության սովորական ձևերի հետ Ֆեյմանի մոտեցման կապը (Ֆեյնման-Դայսոնի ֆորմալիզմ, 1949): Նա համարվում է ժամանակակից քվանտային էլեկտրադինամիկայի ստեղծողներից մեկը (Յուլիան Շվինգերի, Ռիչարդ Ֆեյնմանի և Սինյիտիրո Տոմոնագայի հետ):

1955 թվականին կառուցել է մետաղների կողմից ճառագայթման ռեզոնանսային պարամագնիսականության կլանման տեսությունը:

Աստղաֆիզիկայի ոլորտում ուսումնասիրել է պուլսարներ և նեյտրոնային աստղեր:

Մրցանակներ, պարգևներ, պատվավոր կոչումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դենի Հայնեմանի գավաթ մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտում (1965)
  • Ջոն ֆոն Նեյմանի դասախոսություն (1965)
  • Հ. Լորենցի մեդալ (1966)
  • Հյուզի մեդալ (1968)
  • Յեշիվի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1968)
  • Մ. Պլանկի մեդալ (1969)
  • Ռոբերտ Օպենհեյմերի հիշատակի մրցանակ (1970)
  • Գիբսի դասախոսություն (1972)
  • Գլազգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1974)
  • Պրինսթոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1974)
  • Հարվիի մրցանակ (1977)
  • Վոլֆի մրցանակ (1981)
  • Էնդրյու Հեմանտի մրցանակ (1988)
  • Մատեուչիի մեդալ (1989)
  • Էրստեդի մեդալ (1991)
  • Շրյոդինգերի դասախոսություն (Լոնդոնի կայսերական քոլեջ) (1992)
  • Էնրիկո Ֆերմիի մրցանակ (1993)
  • Ֆելտրինելիի մրցանակ (1996)
  • Տեմպլետոնի մրցանակ (2000)
  • Ի. Յա. Պոմերչուկի անվան մրցանակ (2003)
  • Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (2011)
  • Պուանկարի մրցանակ (2012)

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Խրամով Յու. Ա.։ Դայսոն Ֆրիմեն Ջոն 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]