Վերոնիկա Տուշնովա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վերոնիկա Տուշնովա
Вероника Михайловна Тушнова.jpg
Ծնվել էմարտի 14 (27), 1911
ԾննդավայրԿազան, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էհուլիսի 7, 1965(1965-07-07) (54 տարեկանում)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունլեզվաբան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող և բժիշկ
Լեզուռուսերեն
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունԿազանի Դաշնային համալսարան և Institute of Experimental Medicine?

Վերոնիկա Միխայլովնա Տուշնովա (ռուս.՝ Вероника Михайловна Тушнова, 14 (27) մարտի, 1911, Կազան – 7 հուլիսի, 1965, Մոսկվա, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս խորհրդային բանաստեղծուհի, որ ստեղծագործել է սիրային քնարերգության ժանրում, թարգմանչուհի, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1946)[1]: Տուշնովայի բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են մի շարք հայտնի երգեր, ինչպիսիք են՝ «Не отрекаются любя», «А знаешь, всё ещё будет!..», «Сто часов счастья» և այլն:

Ծննդյան տարեթիվ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերոնիկա Տուշնովայի կենսագրությանը նվիրված մի շարք հոդվածներում ու նրա ինքնակենսագրությունում որպես ծննդյան տարեթիվ նշված է 1915 թվականը: 1915-1965 թվականները նշված են Վերոնիկա Տուշնովայի՝ Վագանկովյան գերեզմանատանը գտնվող շիրմաքարին. իր մահվանից կարճ ժամանակ առաջ այդպիսի ցանկություն է հայտնել բանստեղծուհին[2][3]: Սակայն Կազանի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության թանգարանում պահպանվող նյութերում և 2012 թվականին «Պոեզիայի ոսկե շարքում» (ռուս.՝ «Золотая серия поэзии») հրատարակված Տուշնովայի «Հանուն դրա կարելի է ամեն ինչ տալ» (ռուս.՝ «За это можно всё отдать») ժողովածուում, որը կազմել է բանաստեղծուհու դուստրը՝ Նատալյա Ռոզինսկայան, նշված է, որ Վերոնիկա Տուշնովան ծնվել է 1911 թվականի մարտի 27-ին[4]: Վերոնիկա Տուշնովայի պոեզիան սիրողների ակումբի անցկացրած ուսումնասիրության արդյունքում գտնվել է գրություն չափաբերական մատյանում 1911 թվականին Տուշնովային կնքելու մասին: Այդ տարեթիվը հաստատել է նաև բանաստեղծուհու դուստրը՝ Ն. Ռոզինսկայան[3]: Տուշնովայի՝ 1911 թվականին ծնված լինելու փաստն ապացուցվում է նաև այն հանգամանքով, որ նա 1928 թվականին ավարտել է դպրոցը և նույն թվականին ընդունվել Կազանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, ինչը անհնար կլիներ 13 տարեկան հասակում:

2011 թվականին Ռուսաստանի մի շարք քաղաքներում անցկացվել են հոբելյանական գրական միջոցառումներ՝ նվիրված Վերոնիկա Տուշնովայի ծննդյան հարյուրամյակին[3][5][6][7][8][9]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերոնիկա Տուշնովան ծնվել է գիտնական, Կազանի անասնաբուժական ինստիտուտի պրոֆեսոր Միխայիլ Տուշնովի (1879-1935) ընտանիքում: Մայրը՝ Ալեքսանդրա Գեորգիևնա Պոստնիկովան, եղել է Բեստուժևյան կանացի բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտ: Կազանում ընտանիքն ապրել է Մեծ Կազանյան (ներկայում՝ Բոլշայա Կրասնայա) փողոցում գտնվող տանը, ապա Միսլավսկու փողոցում: Ամառն անցկացրել են Վոլգայի ափին՝ Շալանգայում: Մանկությունից հետաքրքրվել է կենդանիներով ու ծաղիկներով:

1928 թվականին Վերոնիկա Տուշնովան ավարտել է Կազանի լավագույն դպրոցներից մեկը՝ Ա. Ռադիշչևի անվան № 14 օտար լեզուների խորացված ուսուցմամբ դպրոցը, լավ խոսել է անգլերեն և ֆրանսերեն: Վերոնիկա Տուշնովայի գրական շնորհն առաջին անգամ նկատել է գրականության ուսուցիչ Բորիս Նիկոլաևիչ Սկվորցովը, ով բազմիցս աղջկա շարադրությունները բարձրաձայն կարդացել է որպես օրինակելի: Դպրոցն ավարտելուց հետո Տուշնովան հոր պնդմամբ ընդունվել է Կազանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ: Բանաստեղծուհու կենսագիրները հատուկ նշում են նրա հոր տիրական ու բռնակալական բնավորությունը. ընտանիքում բոլորը ենթարկվել են նրա կամքին ու ցանկություններին[10]:

1931 թվականին Տուշնովայի հայրը տեղափոխվել է աշխատելու Փորձարարական բժշկության համամիութենական ինստիտուտում, և ընտանիքը Կազանից տեղափոխվել է Լենինգրադ, որտեղ Տուշնովան շարունակել է կրթությունը բժշկական ինստիտուտում: Հետագայում նա ընդունվել է Փորձարարական բժշկության համամիութենական ինստիտուտի հյուսվածաբանության ֆակուլտետին կից ասպիրանտուրա: Լենինգրադում Վերոնիկա Տուշնովան զբաղվել է գեղանկարչությամբ, և այդ ժամանակ է սկսել է լուրջ հետաքրքրվել պոեզիայով: 1938 թվականին Տուշնովան ամուսնացել է բժիշկ-հոգեբույժ Յուրի Ռոզինսկու հետ: Նույն թվականին հրատարակվել են նրա առաջին բանաստեղծությունները:

1941 թվականին Վերոնիկա Տուշնովան իր բանաստեղծությունները կարդացած Վերա Ինբերի խորհրդով ընդունվում է Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ: Սակայն սկսված Հայրենական մեծ պատերազմի պատճառով Տուշնովան մոր ու փոքր դստեր՝ Նատաշայի հետ էվակուացվում է Կազան, որտեղ աշխատել է որպես Կարմիր բանակի վիրավոր մարտիկների նյարդավիրահատական հիվանդանոցի պալատային բժիշկ: Երկու տարի անց՝ 1943 թվականին փետրվարին, Տուշնովան վերադարձել է Մոսկվա, որպես բժիշկ-օրդինատոր աշխատել հիվանդանոցում: Բաժանվել է առաջին ամուսնուց:

1944 թվականին «Новый мир» պարբերականում տպագրվում է Տուշնովայի «Վիրաբույժ» բանաստեղծությունը՝ նվիրված փորձառու վիրաբույժ Ն. Չիստյակովին, ով նրա հետ աշխատում էր նույն հիվանդանոցում: Նույն 1944 թվականին «Կոմսոմոլսկայա պրավդայում» տպագրվում է «Բանաստեղծություններ դստեր մասին» շարքը, որ լայն արձագանք է գտնում ընթերցողների շրջանում:

Վերոնիկա Տուշնովայի բանաստեղծությունների ու պոեմների առաջին ժողովածուն եղել է «Առաջին գիրքը» (ռուս.՝ «Первая книга», 1945), որ լույս է տեսել «Молодая гвардия» հրատարակչությունում: Տուշնովայի ստեղծագործությամբ հիացած է եղել հայտնի դերասան Վասիլի Կաչալովը, որը, ըստ բանաստեղծուհու կենսագիր Վ. Վիլենկինի, տնեցիների ու հյուրերի համար շատ էր կարդում Վերոնիկայի բանաստեղծություններից[11]:

1947 թվականին Վերոնիկա Տուշնովան մասնակցել է Երիտասարդ գրողների համամիութենական առաջին խորհրդակցությանը:

Տուշնովայի ստեղծագործությունների երկրորդ ժողովածուն՝ «Ուղիներ-ճանապարհներ» գիրքը, լույս է տեսել առաջինից ինը տարի անց՝ 1954 թվականին: Բանաստեղծուհու քնարականության սուր զգացումն իր արտահայտությունն է գտել կյանքի վերջին տարիներին հրատարակված ժողովածուներում՝ «Սրտի հիշողություն» (ռուս.՝ «Память сердца», 1958), «Երջանկության հարյուր ժամ» (ռուս.՝ «Сто часов счастья», 1965) և այլն, որոնցում նա խորհում է վեհ սիրո, մարդկային հարաբերությունների մասին:

Տուշնովան վարել է ստեղծագործական սեմինար Մ. Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում[10]: Որպես գրախոս աշխատել է «Художественная литература» հրատարակչությունում, թերթում աշխատել է որպես ակնարկագիր, բենգալիից (տողատակային թարգմանություններից) թարգմանել է Ռաբինդրանաթ Թագորի ստեղծագործություններից[1]: Վերոնիկա Տուշնովան համագործակցային ու մտերիմ հարաբերություններով կապված է եղել սերբ բանաստեղծուհի Դեսանկա Մաքսիմովիչի հետ, ում նվիրել է բանաստեղծությունների: Թաթարերենից թարգմանել է Գաբդուլլա Տուկայի ստեղծագործությունները:

Հետաքրքրություն են ներկայացնում Վիկտորյա Տուշնովայի այն բանաստեղծությունները, որ գրվել են հայրենի երկրում կատարած ճանապարհորդությունների մոտիվներով և ներկայացնում են ժողովրդի ժամանակակից առօրյան և օդանավակայաններում, կայարաններում ու գնացքներում տիրող մթնոլորտը: Ճանապարհներին բանաստեղծուհու ունեցած մտորումները, դիտարկումներն ու ապրումները միահյուսված են քնարական ու սիրային սյուժեների հետ[12]:

Վերոնիկա Տուշնովայի ամենահայտնի բանաստեղծությունն է՝ «Չեն հրաժարվում սիրելով» (ռուս.՝ «Не отрекаются, любя»[13], գրվել է 1944 թվականին[14]): Մարկ Մինկովը բանաստեղծության հիման վրա գրել է երգ, որն առաջին անգամ հնչել է 1976 թվականին Մոսկվայի Ա. Պուշկինի անվան թատրոնում բեմադրված ներկայացման ժամանակ, սակայն հիթ է դարձել 1977 թվականին Ալլա Պուգաչովայի կատարմամբ: Հետագա տասնամյակների ընթացքում այն շարունակում է մեծ ժողովրդականություն վայելել ունկնդիրների շրջանում: Ալլա Պուգաչովան հետագայում այն կոչել է իր երգացանկի գլխավոր երգը և խոստովանել, որ կատարման ժամանակ իր աչքերն արցունքով են լցվում: Ինչպես նաև ասել է, որ այդ հրաշքի համար կարելի է տալ Նոբելյան մրցանակ[12]:

1965 թվականի գարնանը Վերոնիկա Տուշնովան ծանր հիվանդացել է ու տեղափոխվել հիվանդանոց: Մահացել է քաղցկեղից 1965 թվականի հուլիսի 7-ին Մոսկվայում: Թաղված է Վագանկովյան գերեզմանատանը՝ ծնողների կողքին[2][15]:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերոնիկա Տուշնովան ամուսնացած է եղել երկու անգամ: Առաւին ամուսնուց՝ բժիշկ-հոգեբույժ Յուրի Ռոզինսկուց նա ուներ մեկ դուստր՝ Նատալյա Ռոզինսկայան (բանասեր): Թոռները՝ Նատալյա Պելեխացկայա («Русское Радио»-ի թղթակից) և Միխայիլ Լոգինով («Профиль» ամսագրի գլխավոր խմբագիր):

Տուշնովայի երկրորդ ամուսին է եղել (1950-ական թվականների սկզբից) գրականագետ, «Детский мир» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր Յուրի Պավլովիչ Տիմոֆեևը: Միասին ապրել են տասը տարի:

Իր կյանքի վերջին տարիներին Վերոնիկա Տուշնովան սիրահարված է եղել բանաստեղծ Ալեքսանդր Յաշինին, ինչը մեծ ազդեցություն է թողել նրա ստեղծագործության վրա: Սակայն Յաշինը չի անկացել հեռանալ ընտանիքից (նա ունեցել է չորս երեխա[12]: Նրանց վերջին հանդիպումը տեղի է ունեցել հիվանդանոցում, երբ Տուշնովան արդեն մահվան մահճում էր[10]: Ալեքսանդր Յաշինը մահացել է երեք տարի հետո նույնպես քաղցկեղից:

Վերոնիկա Տոշնովայի վերջին գիրքը՝ «Երջանկության հարյուր ժամ», այդ սիրո օրագիրն է, որը գրելու ժամանակ բանստեղծուհին արդեն ծանր հիվանդ էր:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերոնիկա Տուշնովայի կյանքին ու ստեղծագործությանն է նվիրված Լև Աննինսկու «Դարանակալ գունդ» (ռուս.՝ «Засадный полк», 2008) հեղինակային հաղորդումը «Կուլտուրա» հեռուստաալիքով[16]:

Արվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընտրյալ ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Առաջին գիրք (ռուս.՝ Первая книга, 1945)
  • Ուղիներ-ճանապարհներ (ռուս.՝ Пути-дороги, 1954)
  • Ճանապարհ դեպի Կլուխոր (ռուս.՝ Дорога на Клухор, 1956)
  • Սրտի հիշողություն (ռուս.՝ Память сердца, 1958)
  • Երկրորդ շնչառություն (ռուս.՝ Второе дыхание, 1961)
  • Քնարերգություն (ռուս.՝ Лирика, 1963, 1969)
  • Երջանկության հարյուր ժամ (Сто часов счастья, 1965)
  • Բանաստեղծություններ (ռուս.՝ Стихи, 1969)

Երգեր Վերոնիկա Տուշնովայի բանաստեղծությունների հիման վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • А знаешь, всё ещё будет!.. (երաժշտ.՝ Մարկ Մինկովի), կատարող՝ Ալլա Պուգաչովա և Քրիստինա Օրբակայտե
  • Вспоминай меня («Я прощаюсь с тобою…») (երաժշտ.՝ Վյաչեսլավ Դոբրինինի), կատարող՝ Սոֆյա Ռոտարու, Ալլա Պուգաչովա, Իրինա Ալլեգրովա
  • Не отрекаются, любя (երաժշտ.՝ Մարկ Մինկովի, առաջին անգամ երգը հնչել է Ա. Պուշկինի անվան թատրոնի դրամատիկական դերասանուհու կատարմամբ Ա. Խմելիկի պիեսի հիման վրա բեմադրված «Տղամարդի՛կ, կրեք տղամարդկանց գլխարկներ» (ռուս.՝ «Мужчины, носите мужские шляпы», 1976) ներկայացման մեջ, որի երաժշտության հեղինակն է եղել Մ. Մինկովը), կատարող՝ Ալեքսանդր Գրադսկի, Ալլա Պուգաչովա, Լյուդմիլա Արտյոմենկո[17], Տատյանա Բուլանովա (Հին երգեր գլխավորի մասին 3), Դիմա Բիլան
  • Миллион лет до нашей эры (երաժշտ.՝ Դավիթ Տուխմանովի), կատարող՝ Դավիթ Տուխմանով և «Մոսկվա» խումբ («НЛО» ալբոմ)
  • Напутствие («Ну что же, можешь покинуть…») (երաժշտ.՝ Եվգենի Արտամոնովի), կատարող՝ Լիլիա Տոլմաչյովա
  • Ну, пожалуйста! (երաժշտ.՝ Ալեքսանդր Դուլովի), կատարող՝ Ալեքսանդր Դուլով, Գալինա Խոմչիկ և Ելենա Ֆրոլովա
  • Сколько дней (երաժշտ.՝ Լուիզա Խմելնիցկայայի), կատարող՝ Իննա Ռազումիխինա
  • Сто часов счастья (երաժշտ.՝ Կոնստանտին Օրբելյանի), կատարող՝ Ալլա Պուգաչովա, Իրինա Օտիևա, Էռնա Յուզբաշյան, Թամարա Գվերցիթելի
  • Бессонница (երաժշտ.՝ Դավիթ Տուխմանովի), կատարող՝ Սոֆյա Ռոտարու
  • Без обещаний жизнь печальней (երաժշտ.՝ Նիկիտա Յանոշչուկի, կ/ֆ «Սովորեցնում եմ կիթառ նվագել»), կատարող՝ Ալինա Սերգեևա
  • И никто не знает (երաժշտ.՝ Դավիթ Տուխմանովի), կատարող՝ Վալենտինա Տոլկունովա

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Вероника Тушнова. Тушнова Вероника Михайловна
  2. 2,0 2,1 Могилы знаменитостей. Тушнова Вероника Михайловна (1915—1965)
  3. 3,0 3,1 3,2 Год Тушновой (Вера Третьякова) / Проза.ру — национальный сервер современной прозы
  4. Вероника Тушнова За это можно всё отдать / сост. Н. Ю. Розинская. — М.: Эксмо, 2012. — С. 5. — 384 с. — ISBN 978-5-699-47055-6
  5. http://www.kazalmanah.ru/nomer7/181.pdf
  6. Вероника Михайловна Тушнова | Art16.ru — Культура и Искусство в Татарстане
  7. Зимний бал поэзии | Казанский государственный медицинский университет
  8. ТОУНБ им. А. С. ПушкинаВечер к 100-летию Вероники Тушновой
  9. «…В крайнем страдании и острейшем счастье»: юбилей поэта Вероники Тушновой
  10. 10,0 10,1 10,2 Тушнова, Вероника Тушнова
  11. Вероника Тушнова За это можно всё отдать / сост. Н. Ю. Розинская. — М.: «Эксмо», 2012. — С. 5-10. — 384 с. — ISBN 978-5-699-47055-6
  12. 12,0 12,1 12,2 «И вот ты купе закрываешь…»
  13. Вероника Тушнова. Стихи
  14. Стихи Вероники Тушновой на сайте Tushnova.ouc.ru/
  15. Всё кратко.ру — Тушнова В. М. — Биография кратко. Тушнова Вероника Михайловна- краткая биография писателя
  16. anninsky.ru: Лев Аннинский. Вероника Тушнова. «Не отрекаются, любя»
  17. Всесоюзный телевизионный конкурс молодых исполнителей эстрадной песни «С песней по жизни» (1977, «Мелодия» С60 08843-4, LP (1)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]