Սրտակրանքի բորբոքում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սրտակրանքի բորբոքում
PericarditisECG.JPG
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասպերիկարդի հիվանդություն[1], բորբոքում, բորբոքային հիվանդություն[2] և սրտի հիվանդություն[2]
Բուն պատճառC34915[3][2] և C34915[1]
Վնասում էպերիկարդ
Բժշկական մասնագիտությունսրտաբանություն
ՀՄԴ-9420.0, 420.90, 420.91, 420.99, 423.1 և 423.2
ՀՄԴ-10I01.0, I09.2, I30 և I32
Հիվանդությունների բազա9820
MedlinePlus000182
eMedicine156951
MeSHIDD010493 և D010493
Disease OntologyDOID:1787 և DOID:1787
NCI ThesaurusC34915[3][2] և C34915[1]
Pericarditis Վիքիպահեստում

Սրտակրանքի բորբոքում, պերիկարդիտ (հուն․՝ περιχαρδιος՝ հարսրտային), պերիկարդի՝ սիրտը շրջապատող ֆիբրոզ թաղանթի, բորբոքում[4]։ Ախտանշանները սովորաբար ընդգրկում են հանկարծակի սկսվող կրծքավանդակի սուր ցավ[5]։ Ցավը կարող է նաև տեղակայվել ուսերում, պարանոցի և մեջքի շրջանում[5]։ Սովորաբար ցավը թուլանում է նստած դիրքում և սաստկանում պառկելիս կամ խորը շնչելիս[5]։ Այլ ախտանշաններից են տենդը, թուլությունը, սրտխփոցը և հևոցը[5]։ Երբեմն ախտանշանները զարգանում են աստիճանաբար։

Պերիկադիտի ամենահաճախ հանդիպող պատճառը վիրուսային ինֆեկցիան է[6]։ Այլ պատճառներից են բակտերիալ ինֆեկցիաները (օր․՝ տուբերկուլյոզ), ուրեմիան, քաղցկեղը, սրտամկանի ինֆարկտը, աուտոիմուն խանգարումները և կրծքավանդակի վնասումը[6][7]։ Պատճառը հաճախ մնում է անհայտ։ Ախտորոշումը հիմնված է կրծքավանդակի ցավի, պերիկարդի քսման աղմուկի, ԷՍԳ փոփոխությունների և սրտի շուրջը հեղուկի կուտակման վրա[8]։ Նման ախտանշաններ առաջացնող այլ պաթոլոգիաների թվին է պատկանում սրտամկանի ինֆարկտը[5]։

Բուժումը հիմնականում իրականացվում է ՈՍՀԲԴ-ի և երբեմն կոլխիցինի միջոցով[9]։ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել ստերոիդներ[9]։ Սովորաբար ախտանշաններն անցնում են մի քանի օրում կամ շաբաթում, բայց երբեմն տևում են ամիսներ[10]։ Բարդությունները ներառում են սրտային տամպոնադա, սրտամկանի բորբորքում և կոնստրիկտիվ պերիկարդիտ[11][12]։ Պերիկարդիտը կրծքավանդակի ցավի ամենաքիչ հանդիպող պատճառն է[13]։ Տարեկան ախտահարվում են 10,000-ից 3 մարդ[12]։ Ամենահաճախ ախտահարվողներն են 20-ից 50 տարեկան արական սեռի ներկայացուցիչները[14]։ Ախտահարվածներից մոտ 30%-ի մոտ հիվանդությունը կրկնվում է[14]։

Նշաններ և ախտանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերիկարդիտին բնորոշ է հետկրծոսկրային կամ ձախ հարկրծոսկրային շրջանի ցավը, որը կարող է ճառագայթել դեպի սեղանարդաձև մկան (թիակի ստորին հատված)։ Ցավը սովորաբար թուլանում է նստելիս կամ առաջ թեքվելիս և սաստկանում է պառկելիս կամ ներշնչելիս[15]։ Ցավը կարող է նմանակել կրծքային հեղձուկին (ստենոկարդիային), սակայն տարբերվում է նրանով, որ փոփոխվում է մարմնի դիրքը փոխելիս, այն դեպքում, երբ կրծքային հեղձուկի դեպքում ցավը մշտական է և ճնշող բնույթի։ Այլ ախտանշաններից են չոր հազը, տենդը, թուլությունը և անհանգստությունը։

Սրտամկանի ինֆարկտի ցավին նման լինելու պատճառով, պերիկարդիտը հաճախ սխալմամբ ախտորոշվում է որպես ՍԻ։ Սրտամկանի սուր ինֆարկտը կարող է բերել պերիկարդիտի առաջացման, սակայն կա ախտանշանների որոշակի տարբերություն։ Ստորև ներկայացված աղյուսակում տրված են պերիկարդիտի և ՍԻ հիմնական տարբերությունները[15]

Պերիկարդիտ Սրտամկանի ինֆարկտ
Ցավի նկարագրություն Սուր, թոքամզային, հետկրծոսկրային կամ ձախ հարկրծոսկրային ցավ։ Սեղմող, ճնշող բնույթի ցավ, ծանրության զգացում։ Հիվանդը սովորաբար նկարագրում է բռունցքը կամ ափը կրծքին սեղմելով։
Ճառագայթում Ցավը ճառագայթում է դեպի սեղանարդաձև մկան՝ թիակի ստորին հատված կամ չի ճառագայթում։ Ցավը ճառագայթում է դեպի ծնոտ կամ ձախ ձեռք, կամ չի ճառագայթում։
Ֆիզիկական ակտիվություն Ցավը չի փոխվում։ Ցավը կարող է ուժեղանալ։
Դիրք Ցավը ուժեղ է պառկած կամ խորը ներշնչելիս։ Կախված դիրքից չի փոխվում։
Սկիզբ և տևողություն Հանկարծակի ցավ, որը տևում է ժամեր կամ օրեր։ Հանկարծակի սկսվող կամ աստիճանաբար ուժեղացող ցավ, որը կարող է ժամանակ առ ժամանակ անցնել կամ տևել ժամեր։


Ֆիզիկալ զննում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերիկարդիտի դասական նշանն է պերիկարդի քսման աղմուկը, որը սովորաբար լսվում է կրծոսկրի ձախ ստորին եզրին։ Այլ նշաններից են անհանգիստ հիվանդը, դիրքային ցավը, ուժեղացած քրտնարտադրությունը։ Սրտի տամպոնադայի դեպքում՝ պարադոքսալ պուլսը և Բեկի եռյակը՝ սրտի տոների խլացում, ցածր զարկերակային ճնշում և լծային երակների լայնացում։

Բարդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձախից՝ առողջ սիրտ պատված պերիկարդով։ Աջից՝ բորբոքված պերիկարդ՝ սիրտը ճնշող պերիկարդիալ հեղուկով։

Պերիկարդիտը կարող է բերել պերիկարդիալ խոռոչում հեղուկի կուտակման և ի վերջո սրտի տամպոնադայի առաջացման։ Սա կարող է դիտվել այն հիվանդների մոտ ովքեր ունեցել են պերիկարդիտի դասական նշաններ, ապա դիտվել է նշանների բարելավում, սակայն հետո զարգացել են սրտի տամպոնադայի նշաններ․ քնկոտություն, պարադոքսալ պուլս (ներշնչման ժամանակ սիստոլիկ ԶՃ-ի իջեցում ամենաքիչը 10 մմսս․․- ով), ցածր ԶՃ, լծային երկաների լայնացում, սրտի տոների խլացում։

Այս դեպքերում ԷՍԳ - ով կարող է դիտվել էլեկտրական ալտերացիա՝ պայմանավորված պերիակարդիալ խոռոչում կուտակված հեղուկի մեջ սրտի լողալով։ Կարող է դիտվել նաև գիտակցության մթագնում՝ պայմանավորված գլխուղեղի հիպոպերֆուզիայով։

Տամպոնադան կարող է հաստատվել Էխոսրտագրությամբ, որը ցույց է տալիս պերիկարդիալ էքսուդատ և աջ փորոքի դիաստոլիկ կոլապս։ Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը սովորաբար ցույց է տալիս սրտի ստվերի մեծացում և մաքուր թոքադաշտեր։ Թոքերում կանգը սովորաբար բացակայում է, քանի որ դիաստոլիկ ճնշման հավասարեցումը բերում է թոքային մազանոթների սեպման ճնշման հավասարեցմանը ներսրտային ճնշումներին։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A պատկերում ցույց է տրված սրտի տեղակայումը և սիրտն ու պերիկարդը նորմայում։ Ցույց է տրված նաև պերիկարդի կտրվածքը, որտեղ երևում են նրա 2 թերթիկները և նրանց միջև գտնվող հեղուկը։B պատկերում ցույց է տրված պերիկարդիտ։ Իսկ կտրվածքում երևում են պերիկարդի բորբոքված և հաստացած թերթիկները[16]

Ինֆեկցիոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերիկարդիտի պատճառ կարող են լինել վիրուսային, բակտերիալ կամ սնկային ինֆեկցիաները։

Զարգացած երկրներում 85% դեպքերում պատճառը վիրուսներն են։ Զարգացող երկրներում հաճախակի պատճառ է տուբերկուլյոզը։ Վիրուսային պատճառները ներառում են կոքսակի վիրուսը, հերպես վիրուսը, պարօտիտի վիրուսը և ՄԻԱՎ-ը։

Պնևմոկոկային և տուբերկուլյոզային պերիկարդիտները ամենահաճախ հանդիպողներն են բակտերիալների շարքում։ Հազվադեպ պատճառներից կարող են լինել անաերոբ մանրէները[17]։ Սնկային պերիկարդիտի հաճախ հանդիպող պատճառներից է հիստոպլազմոզը, իսկ իմունանբավարարությամբ անձանց մոտ՝ ասպերգիլուսը, կանդիդան կամ կոկցիդոիդները։ Ամբողջ աշխարհում ինֆեկցիոն պերիկարդիտի ամենատարածված պատճառը տուբերկուլյոզն է։

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երիտասարդ տղայի մոտ դիֆուզ ST էլևացիա, ինչը խոսում է պերիկարդիտի կամ միոկարդիտի մասին։
Երևում են ST էլևացիաներ բազմաթիվ արտածումներում և ռեցիպրոկ ST դեպրեսիա aVR-ում։

Լաբորատոր հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լաբորատոր հետազոտություններով կարող է հայտնաբերվել միզանյութի և կրեատինինի բարձրացում՝ ուրեմիկ պերիկարդիտի դեքում։ Այնուամենայնիվ, լաբորատոր տվյալները հիմնականում չեն փոփոխվում, սակայն, եթե առկա է սրտամկանի ուղեկցող վնասում, ապա կարող է դիտվել տրոպոնինի, կրեատինկինազայի (CK-MB), միոգլոբինի և լակտատդեհիդրոգենազա-1-ի բարձրացում։

Նախընտրելի առաջնային ախտորոշիչ թեստը ԷՍԳ-ն է, որում երևում է ST սեգմենտի դիֆուզ, թամբաձև էլևացիա և PR սեգմենտի դեպրեսիա բոլոր արտածումներում՝ բացի aVR-ից, սինուսային հաճախասրտություն և հեղուկի առկայության դեպքում նաև QRS կոմպլեքսի վոլտաժի իջեցում։ PR պեդրեսիան սովորաբար երևում է վաղ շրջանում, քանզի նախասրտերը, լինելով ավելի բարակ պատրով, ավելի հեշտ են ենթարկվում բորբոքված պերիկարդի ազդեցությանը։

19-րդ դարից սկսած կատարվել է պերկարդիտի ռետրոսպեկտիվ ախտորոշում՝ պերկարդի կպումների վրա հիմնված[20]։

Սովորաբար պերիկարդիտի պատճառը երբեք չի հայտնաբերվում (հայտնաբերվում է միայն 16-22 տոկոսի մոտ)։

Պատկերային հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պերիկարդիտը կարող է դասակարգվել ըստ պերիկարդի խոռոչում կուտակված հեղուկի տեսակի[21]։

Ըստ այդմ պերիկարդիտի տիպերն են՝

  • շճային
  • թարախային
  • ֆիբրոզ
  • կազեոզ
  • հեմոռագիկ

Սուր և քրոնիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապված պերիկարդիտի տևողությունից տարբերում ենք սուր և քրոնիկ տիպեր։ Սուր պերիկարդիտը ավելի տարածված է և կարող է հանդես գալ, որպես ինֆեկցիոն կամ իմունոլոգիական հիվանդության, անգամ սրտամկանի ինֆարկտի բարդություն (Դրեսլերի համախտանիշ)։ Քրոնիկ պերիկարդիտի տարբերակներից է կոնստրիկտիվ պերիկարդիտը։ Դասակարգումը կատարվում է հետևյալ կերպ․

  • Սուր (<6 շաբաթ), Ենթասուր (6 շաբաթից 6 ամիս) և Քրոնիկ (>6 ամիս)

Բուժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային և իդիոպաթիկ պերիկարդիտների դեպքում կիրառվում է ասպիրին կամ այլ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (օր․՝ իբուպրոֆեն)։ Կարող է կիրառվել նաև կոլխիցին, որը փոքրացնում է պերիկարդիտի կրկնվելու հավանականությունը[22]։

Ծանր դեպքերում կարող է լինել հետևյալի կարիքը՝

  • պերիկարդիոցենտեզ՝ տամպոնադայի բուժման համար
  • հակաբիոտիկներ
  • ստերոիդներ՝ սակայն ցանկալի չեն, քանզի բարձրացնում են կրկնակի պերիկարդիտի ռիսկը
  • հազվադեպ՝ վիրահատություն
  • կոնստրիկտիվ պերիկարդիտի դեպքում՝ պերիկարդէկտոմիա

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային կամ իդիոպաթիկ պերիկարդիտով հիվանդների մոտ 30%-ի մոտ լինում մեկ կամ ավել կրկնվող դեպքեր։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018.
  3. 3,0 3,1 Disease Ontology release 2018-07-05 — 2018-07-05 — 2018.
  4. «What Is Pericarditis?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից October 2, 2016-ին 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 «What Are the Signs and Symptoms of Pericarditis?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2 October 2016-ին։ Վերցված է 28 September 2016 
  6. 6,0 6,1 Tingle LE, Molina D, Calvert CW (15 November 2007)։ «Acute pericarditis.»։ American Family Physician 76 (10): 1509–14։ PMID 18052017 
  7. «What Causes Pericarditis?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2 October 2016-ին։ Վերցված է 28 September 2016 
  8. Imazio M, Gaita F, LeWinter M (13 October 2015)։ «Evaluation and Treatment of Pericarditis: A Systematic Review.»։ JAMA 314 (14): 1498–506։ PMID 26461998։ doi:10.1001/jama.2015.12763 
  9. 9,0 9,1 Imazio M, Gaita F, LeWinter M (13 October 2015)։ «Evaluation and Treatment of Pericarditis: A Systematic Review.»։ JAMA 314 (14): 1498–506։ PMID 26461998։ doi:10.1001/jama.2015.12763 
  10. «How Is Pericarditis Treated?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2 October 2016-ին։ Վերցված է 28 September 2016 
  11. «What Are the Signs and Symptoms of Pericarditis?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2 October 2016-ին։ Վերցված է 28 September 2016 
  12. 12,0 12,1 Imazio M, Gaita F (July 2015)։ «Diagnosis and treatment of pericarditis.»։ Heart 101 (14): 1159–68։ PMID 25855795։ doi:10.1136/heartjnl-2014-306362 
  13. McConaghy JR, Oza RS (1 February 2013)։ «Outpatient diagnosis of acute chest pain in adults.»։ American Family Physician 87 (3): 177–82։ PMID 23418761 
  14. 14,0 14,1 «Who Is at Risk for Pericarditis?»։ NHLBI։ September 26, 2012։ Արխիվացված օրիգինալից 2 October 2016-ին։ Վերցված է 28 September 2016 
  15. 15,0 15,1 American College of Physicians (ACP)։ «Pericardial disease»։ Medical Knowledge Self-Assessment Program (MKSAP-15): Cardiovascular Medicine։ էջ 64։ ISBN 9781934465288։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-08-02-ին 
  16. «Pericarditis»։ nhlbi.nih.gov։ Արխիվացված է օրիգինալից 8 August 2014-ին։ Վերցված է 5 August 2014 
  17. Brook I (2009)։ «Pericarditis caused by anaerobic bacteria»։ Int J Antimicrob Agents: 297–300 
  18. Ibe Tatsuro, Nakamura Tomohiro, Taniguchi Yousuke, Momomura Shin-ichi (1 June 2016)։ «IgG4-related effusive constrictive pericarditis»։ European Heart Journal - Cardiovascular Imaging 17 (6): 707–707։ PMID 27044912։ doi:10.1093/ehjci/jew056 
  19. Atallah Pierre Charbel, Kassier Adnan, Powers Stephanie (20 September 2014)։ «IgG4-related disease with effusive–constrictive pericarditis, tamponade, and hepatopathy: A novel triad»։ International Journal of Cardiology 176 (2): 516–518։ PMID 25062559։ doi:10.1016/j.ijcard.2014.07.046 
  20. Austin Flint (1862)։ «Lectures on the diagnosis of diseases of the heart: Lecture VIII»։ American Medical Times: Being a weekly series of the New York Journal of Medicine 5 (July to December): 309–311 
  21. images Archived 2007-05-24 at the Wayback Machine.
  22. Alabed S, Cabello JB, Irving GJ, Qintar M, Burls A (Aug 28, 2014)։ «Colchicine for pericarditis.»։ The Cochrane Database of Systematic Reviews 8: CD010652։ PMID 25164988։ doi:10.1002/14651858.CD010652.pub2 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]