Սենդֆորդ Ֆլեմինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սենդֆորդ Ֆլեմինգ
անգլ.՝ Sandford Fleming
Sir Sandford Fleming.jpg
Ծնվել էհունվարի 7, 1827(1827-01-07)[1][2]
Կերկլոդի
Մահացել էհուլիսի 22, 1915(1915-07-22)[1][3] (88 տարեկանում)
Հալիֆաքս, Հալիֆաքս, Կանադա
ԳերեզմանԲիչվուդ գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունԿանադա
Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մասնագիտությունճարտարագետ, փոստային բացիկների դիզայներ և գյուտարար
Գործունեության ոլորտIng.?
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[4]
ՊարգևներՍուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշանի ասպետ-կոմանդոր
Sandford Fleming Վիքիպահեստում

Սըր Սենդֆորդ Ֆլեմինգ (անգլ.՝ Sir Sandford Fleming, հունվարի 7, 1827(1827-01-07)[1][2], Կերկլոդի - հուլիսի 22, 1915(1915-07-22)[1][3], Հալիֆաքս, Հալիֆաքս, Կանադա, Սուրբ Միքայելի և Գևորգի շքանշանի ասպետ), շոտլանդացի-կանադացի ինժեներ, գյուտարար: Ծնվել և մեծացել է Շոտլանդիայում, 18 տարեկանում արտագաղթել է գաղութային Կանադա: Առաջարկել է համաշխարհային ստանդարտ ժամային գոտիները[5], մշակել Կանադայի առաջին փոստային նամականիշը, թողել է հսկայական սահմանագծման և քարտեզագրության նյութեր, նախագծել Միջգաղութային երկաթուղու մեծ մասը և Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղին, եղել է Կանադայի թագավորական ընկերության հիմնադիր անդամ և Տորոնտոյի գիտական կազմակերպություն համարվող Կանադայի թագավորական ինստիտուտի հիմնադիր:

Վաղ կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սենդֆորդ Ֆլեմինգը ծնվել է 1827 թվականին Քերքոլդիում, Շոտլանդիա[6]՝ Էնդրյու և Էլիզաբեթ Ֆլեմինգների ընտանիքում: 14 տարեկան հասակում աշակերտել է որպես տեղագիր, 1845 թվականին[7]՝ 18 տարեկանում, ավագ եղբոր՝ Դավիթի հետ գաղթել են գաղութային Կանադա: Նախքան Փիթերբարոում հաստատվելը, եղել գաղութային Կանադայի բազմաթիվ քաղաքներում՝ Քվեբեկ, Մոնրեալ և Քինգսթոն: Կանադայում որպես տեղագիր որակավորվել է 1849 թվականին[8]:

1849 թվականին Ֆլեմինգը մի քանի ընկերների հետ ստեղծել է Կանադայի թագավորական ինստիտուտը, որը պաշտոնապես կազմավորվել է 1851 թվականի նոյեմբերի 4-ին: Թեև սկզբում այն նախատեսված է եղել որպես հետազոտողների և ինժեներների մասնագիտական ինստիտուտ, սակայն դարձել է ավելի ընդհանուր գիտական ընկերություն: 1851 թվականին Ֆլեմինգը նախագծել է Կանադայի առաջին փոստային նամականիշը՝ «Threepenny Beaver» Կանադայի գավառի համար (այժմ՝ Օնտարիոյի և Քվեբեկի հարավային հատվածներ): Այս ընթացքում նա աշխատել է որպես տեղագիր-գծագրիչ, հիմնականում Grand Trunk երկաթգծի համար: Այս աշխատանքի շնորհիվ նա 1855 թվականին գլխավոր ինժեների աշխատանք է ստացել Կանադայի Հյուսիսային երկաթուղում, որտեղ նա անվտանգության նկատառումներով փայտի փոխարեն կողմնակից է եղել երկաթե կամուրջների շինարարությանը:

Ֆլեմինգը ծառայել է Կանադայի 10-րդ գումարտակի կամավորական հենակետերում (հետագայում հայտնի է որպես Կանադայի թագավորական գունդ) և 1862 թվականի հունվարի 1-ին ստացել է կապիտանի կոչում: Պաշտոնաթող է եղել 1865 թվականին:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆլեմինգը իր թոռնիկների հետ 1893 թվականին

Երբ 1845 թվականին Ֆլեմինգը ժամանեց Փիթերբարոու, Օնտարիո, ընկերացավ իր ապագա կնոջ՝ Հոլերի ընտանիքի հետ և տարվեց Էն Ջեյն (Ջինի) Հոլով: Այնուամենայնիվ, գրեթե տասը տարի անց, սահնակի հետ կապված մի դեպքի ժամանակ բացահայտվեց նրանց սերը, և մեկ տարի անց՝ 1855 թվականի հունվարին նրանք ամուսնացան: Զույգն ունեցել է 9 երեխա, որոնցից երկուսը մահացել են երիտասարդ տարիքում: Ավագ որդին` Ֆրենկ Էնդրյուն, 1872 թվականին Ֆլեմինգին ուղեկցել է իր արևմտյան արշավախմբի ուղևորության ժամանակ: Լինելով ընտանեկան մարդը՝ նվիրված կնոջն ու երեխաներին, նա հորը` Էնդրյու Գրեյգ Ֆլեմինգին, մորը և մյուս վեց երեխաներին նույնպես հյուրընկալել է Կանադայում, որոնք նրան միացել են իր մեկնելուց երկու տարի անց: Ֆլեմինգ և Հոլ ընտանիքները հաճախ էին հանդիպում միմյանց:

1888 թվականին կնոջ՝ Ջինի մահվանից հետո, Ֆլեմինգի զարմուհին՝ Միսս Էլսի Սմիթը, Ալեքսանդր և Լիլի Սմիթների դուստրը Քինգուսիից, Հոգ տարավ նրանց տնային տնտեսության համար, որը գտնվում էր Օնտարիո նահանգի Օտտավա քաղաքի «Ուինթերոլմ» 213 Չափել փողոցում[9]:

Երկաթուղային ինժեներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսային երկաթգծում աշխատած ժամանակաշրջանը նշանավորվեց ճարտարապետ Ֆրեդերիկ Ուիլյամ Քեմբերլենդի հետ կոնֆլիկտով, որի հետ նա նախաձեռնել էր Կանադայի թագավորական ինստիտուտը, որը մինչև 1855 թվական եղել է երկաթուղու գլխավոր մենեջերը: 1852 թվականին Ֆլեմինգը երկաթուղում աշխատանքի անցավ որպես ինժեների օգնական, 1855 թվականին փոխարինեց Քեմբերլենդին, սակայն 1862 թվականին կրկին պաշտոնը զիջեց նրան: 1863 թվականին նա դարձավ Նոր Շոտլանդիայի գլխավոր պետական տեսուչ, որի գործառույթների մեջ էր մտնում Տրուրոյից մինչև Պիկտու գծի կառուցումը: Քանի որ նա չէր ընդունում մրցույթի կապալառուների առաջարկները՝ դրանք չափազանց բարձր համարելով, նրան առաջարկեցին անձամբ կատարել աշխատանքը, և գծի կառուցումն ավարտվեց 1867 թվականին[10]:

Սենդֆորդ Ֆլեմինգը (բարձր գլխարկով) Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու «վերջին սեպի» արարողության ժամանակ

1862 թվականին Ֆլեմինգը կառավարությանը ներկայացրեց Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների հետ կապող միջմայրցամաքային երկաթուղու ծրագիրը: Ծրագրի առաջին մասը՝ Հալիֆաքսի և Քվեբեկի միջև, դարձավ Նյու Բրանսուիկի և Նոր Շոտլանդիայի Կանադական Ֆեդերացիային միանալու նախապայմանների կարևոր մասը՝ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի, Մենով ճանապարհորդելու անորոշությունների պատճառով: 1867 թվականին Ֆլեմինգը նշանակվել է Միջգաղութային երկաթուղու գլխավոր ինժեներ, որը դարձել է դաշնային նախագիծ, և նա շարունակել է պաշտոնավարել մինչև 1876 թվական: Նրա պնդումը, որ փայտի փոխարեն կամուրջների կառուցման մեջ օգտագործվի երկաթ և քար, հակասական է եղել ժամանակի համար, սակայն շուտով հրդեհին դիմակայելու համար արդարացվել է[11]:

1871 թվականին ըստ երկաթուղային կապի ռազմավարության նախատեսվում էր Բրիտանական Կոլումբիան բերել ֆեդերացիա, և Ֆլեմինգին առաջարկվում է Կանադայի Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու գլխավոր ինժեների պաշտոնը: Թեև նա երկմտում էր հսկայական աշխատանքի պատճառով, 1872 թվականին նա փոքր խմբի հետ ուղևորվեց երթուղին ուսումնասիրելու, տեղագրելու, մասնավորապես Ժայռոտ լեռների միջով `՝ Յելոուհեդ կիրճով գտնելով անցանելի ճանապարհ: Ֆլեմինգի ուղեկիցներից մեկը՝ Ջորջ Մոնրո Գրանտը, ուղևորության մասին գրեց կարծիք, որը դարձավ բեսթ-սելլեր[12]: 1880 թվականին, իրականացնելով 600 մղոն, կառավարությունն ամբողջ նախագիծը հանձնեց մասնավոր ընկերության, իսկ Ֆլեմինգը պաշտոնանկ արվեց Սըր Չարլզ Թուփերի կողմից` վճարվելով 30000 դոլար[11][13]: Դա Ֆլեմինգի կյանքի ամենադժվար հարվածն էր, չնայած նրան խոստացված մենաշնորհին, հետագայում չեղարկվեց նաև նրա հաջորդ՝ տրանսխաղաօվկիանոսյան հեռագրամալուխի նախագիծը[11]: Այնուամենայնիվ, 1884 թվականին Ֆլեմինգը դարձավ Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու տնօրեն և ներկա գտնվեց վերջին սեպի գործարկմանը:

Համաշխարհային ստանդարտ ժամանակի գյուտարար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1876 թվականին Իռլանդիայում ճանապարհորդելու ժամանակ Ֆլեմինգը գնացքը բաց է թողել, քանի որ տպագրված ժամանակացույցում a.m.-ի փոխարեն նշված էր p.m.: Նա ամբողջ աշխարհի համար առաջարկեց 24 ժամյա ժամացույց, որը գտնվում է Երկրի կենտրոնում և միջօրեականի ոչ մի մակերեսի հետ կապված չէ[14]: 1879 թվականի փետրվարի 8-ին Տորոնտոյում Կանադայի թագավորական ինստիտուտում հանդիպման ժամանակ նա այն կապեց Գրինվիչի հակա-միջօրեականի հետ (այժմ 180 °):

Ֆլեմինգն առաջարկել էր, որ ստանդարտ ժամային գոտիները կարող են օգտագործվել տեղական մակարդակում, սակայն նրանք ենթարկվում են նրա միակ համաշխարհային ժամանակին, որը նա անվանեց «Տիեզերական ժամանակ»: Միջազգային գիտաժողովներում, այդ թվում 1884 թվականի Միջազգային միջօրեական գիտաժողովում, Ֆլեմինգը շարունակում էր խթանել իր համակարգը[15]: Այդ համաժողովը ընդունեց համաշխարհային ժամանակի այլ տարբերակ, բայց հրաժարվեց ընդունել նրա գոտիները` նշելով, որ դրանք իրենց տեղից դուրս տեղական խնդիր են: Այնուամենայնիվ, 1929 թվականին աշխարհի բոլոր խոշոր երկրները ընդունեցին ժամային գոտիները:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 Dictionary of Canadian Biography, Dictionnaire biographique du Canada / G. W. BrownUTP, Presses de l'Université Laval, 1959.
  3. 3,0 3,1 3,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. Quirico Filopanti
  6. «Life at full speed: Artist, scientist and inventor»։ sandfordfleming.ca։ Canadian Railway Museum։ Վերցված է 7 January 2017 
  7. «Life at full speed: The apprentice»։ sandfordfleming.ca։ Canadian Railway Museum։ Վերցված է 7 January 2017 
  8. «Life at full speed: Finding a first job»։ sandfordfleming.ca։ Canadian Railway Museum։ Վերցված է 7 January 2017 
  9. Morgan, Henry James Types of Canadian women and of women who are or have been connected with Canada : (Toronto, 1903) [1]
  10. Fleming, Sandford (1862), Suggestions on the Inter-colonial Railway
  11. 11,0 11,1 11,2 Creet, Mario, FLEMING, Sir SANDFORD, Dictionary of Canadian Biography Online, http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?id_nbr=7370 
  12. Grant, George Monro (1873), Ocean to Ocean, https://archive.org/details/cihm_29013, վերցված է 25 Jan 2013 
  13. Buckner, Phillip (1998). "TUPPER, Sir CHARLES". In Cook, Ramsay; Hamelin, Jean. Dictionary of Canadian Biography. XIV (1911–1920) (online ed.). University of Toronto Press
  14. Clark Blaise, Time Lord: Sir Sandford Fleming and the creation of standard time (New York, First Vintage Books: 2000) pp.81-82. 0-375-40176-8
  15. Including Geographical Congress at Venice in 1881, and at a meeting of the Geodetic Association at Rome in 1883 http://en.wikisource.org/wiki/Popular_Science_Monthly/Volume_29/October_1886/Universal_Time , page 799

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]