Սելեստեն Ֆրենե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սելեստեն Ֆրենե
ֆր.՝ Célestin Freinet
Selesten.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 16, 1896({{padleft:1896|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1]
Ծննդավայր Գար
Մահացել է հոկտեմբերի 8, 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[2][3] (69 տարեկանում)
Մահվան վայր Վանս
Քաղաքացիություն Flag of Colombia.svg Կոլումբիա
Մասնագիտություն մարդ, արհմիութենական գործիչ և էսպերանտիստ
Célestin Freinet Վիքիպահեստում

Սելեստեն Ֆրենե (ֆր.՝ Célestin Freinetհոկտեմբերի 16, 1896({{padleft:1896|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:16|2|0}})[1], Գար - հոկտեմբերի 8, 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})[2][3], Վանս), ֆրանսիացի մանկավարժ

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1896 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Գար քաղաքում, գյուղացու ընտանիքում։ 1913-1914 թվականներին սովորել է Նիցցայում նորմալ դպրոցում: Բար-սյուր-Լուի (1920-1928), Սեն-Պոլի (1928-1934), Վանսի (1934-1966) փորձարարական տարրական դպրոցներում կազմակերպիչ և ղեկավար: 1927 թվականին կազմակերպել է «Աշխարհիկ դպրոցի կողմնակիցների կոոպերատիվը», որը միավորեց նրա հետևորդներին, 1957 թվականին՝ «Նոր դպրոցի կողմնակիցների միջազգային ֆեդերացիա»: «Դաստիարակ» և «Մանկական արվեստը»[4] ամսագրերի հրատարակիչ և խմբագիր: Մահացել է Վանս քաղաքում 1966 թվականի հոկտեմբերի 7-ին:

Մանկավարժական ուղղվածությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ս. Ֆրենեն գրել է.«Մշակելով մեր մանկավարժական տեխնիկան, մենք երբեք չենք հենվել որևէ մանկավարժական տեսության վրա: Մեր մեթոդները հիմնված են բացառապես փորձի վրա, որը մենք ստացել ենք երեխաների հետ անմիջական աշխատելիս: Մեր նորամուծություններից և ոչ մեկը չունի որևէ ապրիորի(փորձի վրա չհիմնված) գաղափարի արմատներ»:

Պորտուգալիայում Մարիա Ամալյա Բորգեսի տունը Մարիայի փողոցի վրա, որտեղ գտնվում էր առաջին դպրոցը, ուր կիրառվում էր Ֆրենեի տեխնիկան

Առանձնացրել է հետևյալ մանկավարժական ուղղվածությունները.

  • երեխայի անձի առավելագույն զարգացում խելամտորեն կազմակերպված հասարակության մեջ, որը պետք է ծառայի նրան, և որին ինքը ծառայում է,
  • վաղվա դպրոցը պետք է կենտրոնացած լինի երեխայի վրա՝ որպես հասարակության անդամի,
  • երեխան ինքն է կառուցում իր անձը, իսկ մենք օգնում ենք նրան,
  • պետք է ստեղծել հնարավորություններ ցանկացած ոլորտում յուրաքանչյուրի ազատ արտահայտման համար,
  • աշխատանքը կդառնա հիմնարար սկզբունքը, շարժիչ ուժը և ժողովրդական դպրոցի փիլիսոփայությունը,
  • պայծառ գլուխը և հմուտ ձեռքերը ավելի լավ է, քան ավելորդ գիտելիքներով ծանրաբեռնված միտքը,
  • ողջամիտ կարգապահությունը կազմակերպված աշխատանքի արդյունք է,
  • ժողովրդական դպրոցը չի կարող գոյություն ունենալ առանց ժողովրդավարական հասարակության:

Դաստիարակության մեջ գլխավոր էր համարում.

  1. Երեխայի առողջությունը, իր ստեղծագործական կարողությունների զարգացումը, ձգտում դեպի գիտելիքները,
  2. Բարենպաստ միջավայրի ստեղծումը,
  3. Սարքավորումներ և տեխնիկական միջոցներ (Ս. Ֆրենեն առաջարկել է պարզագույն ուսուցողական մեքենաների օրիգինալ կառուցվածք):

Նրա կողմից մշակվել է մանկավարժական տեխնոլոգիա (Ֆրենեի տեխնիկա), որը նախատեսում էր դաստիարակության և ուսուցման օրիգինալ ձևեր: Այն բաղկացած էր մի շարք տարրերից, որոնք տարբերվում էին ըստ գործառույթների՝ դպրոցական տպարան, դպրոցական ինքնակառավարման մարմիններ, «ազատ տեքստեր» (մանկական գրվածքները), անհատական աշխատանքի քարտեր, ուսումնական ձեռնարկների հատուկ գրադարան և այլն [5]:

Ֆրենեի տպարանը

Դաստիարակության ընդհանուր խնդիրները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ս. Ֆրենեն գրել է.«Դաստիարակության հիմքում ընկած է անձի արժանապատվությունը: Ուսուցչի և աշակերտի փոխադարձ հարգանքը դպրոցի բարելավման գլխավոր պայմաններից մեկն է»:

Դաստիարակության խնդիրները.

  1. Բարոյական և քաղաքացիական դաստիարակության, աշխատանքի նկատմամբ սիրո արմատավորումը,
  2. Ճարտարության, սուր աչքերի, հետաքրքրասիրության, պրակտիկ գործունեության նկատմամբ ձգտման զարգացումը,
  3. Պրակտիկ մտածողության զարգացումը,
  4. Հասարակական օգտակար միտումների հայտնաբերում և մշակում,
  5. Փոխօգնության, փոխադարձ հարգանքի, պատասխանատվության և անձնական արժանապատվության ոգով դաստիարակություն,
  6. Հետաքրքրասիրության խթանումը որպես ուսումնառության առաջին աստիճան,
  7. Աշխատանքային ակտիվության խթանումը որպես անհրաժեշտ գիտելիքների յուրացումն ապահովող միջոց,
  8. Անհատական և բարոյական պատասխանատվության խթանումը,
  9. Դպրոցական ինքնակառավարման մարմինների զարգացումը (դպրոցական կոոպերատիվ, կոոպերատիվի ժողով)

Դաստիարակության հիմնական փուլերը և դաստիարակության սկզբունքներն այդ փուլերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

La Impremta Freinet a l'escola


Մինչև 2 տարեկան- դաստիարակությունը ընտանիքում: Դաստիարակության հաջողությունները անհատական, սոցիալական, համամարդկային առումով երեխայի զարգացման հետագա փուլերում մեծապես կախված են սկզբնական շրջանում անձի կայացումից:

Ընտանիքում դաստիարակության համար անհրաժեշտ պայմաններն են՝

  • ծնողների առողջությունը և աշխատանքային ծանր պայմանների դեմ պայքարը,
  • հղի կանանց հատուկ խնամք,
  • նորածնի համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը:

2-ից 4 տարեկան- «Մանկական արգելոց»: Երեխայի կյանքի ցանկացած փուլում իսկական դաստիարակությունն իրականացվում է «շոշափելով ճանաչելու» սկզբունքի հիման վրա: Այս ամենը պետք է անի դաստիարակը, լիովին հարստացնի, ամբողջացնի ճանաչողության գործընթացը, արագացնի այն, որպեսզի պատրաստի անձին հասարակության մեջ ակտիվ դեր ստանձնելու, մարդկանց մեջ ապրելու: Դաստիարակությունն իրականացվում է բնության հետ անքակտելի կապի մեջ:

4-ից 7 տարեկան - մանկապարտեզ:Այս փուլում ևս հերքվում է բոլոր տիպի դասերի նպատակահարմարությունը: Անհրաժեշտ են միայն պայմաններ խաղի, աշխատանքի համար: Ամբողջ դաստիարակչական գործունեությունը պետք է կազմակերպել աշխատանքային գործընթացում անձի ձևավորման համապատասխան, ապահովել ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու և գործելու հնարավորություն: Մանկավարժական մեթոդները պետք է լինել ճկուն: Մտավոր գործունեությունը՝ խոսքը, նկարը, նամակը, տպագրական հավաքածուն, ընթերցանությունը:

7-ից 14 տարեկան-տարրական դպրոց: Ֆրենեն դեմ է հանդես եկել տարրական դպրոցում դասագրքերի կիրառմանը, համարելով, որ դրանք բացառում են ուսուցման անհատական մոտեցման հնարավորությունը: Անհատական աշխատանք քարտադարանով, հետազոտություն, դիտարկում, ռեֆերատներ, գեղագիտորեն արտահայտվելու ձևեր՝ նկարչություն, երգ, երաժշտություն, թատրոն, կիրառական արվեստ: Դաստիարակությունը իրականացվում է բնության հետ անքակտելի կապի մեջ: «Մեր դպրոցի տարածքը պետք է դառնա արհեստանոց, իրականացնի շրջապատող աշխարհի հետ կապը»: Արհեստանոցներում իրականացվում է բազային ֆիզիկական աշխատանք:

Ֆրենեն մեծ նշանակություն տվեց ուսումնական գործընթացի հստակ պլանավորմանը։ Ուսուցիչը պետք է կազմի յուրաքանչյուր դասի ընդհանուր աշխատանքների պլանը տարվա և ամսվա համար՝ հաշվի առնելով կոլեկտիվի կարգապահությունն ու կյանքի կանոնները: Աշակերտը պետք է կազմի շաբաթվա աշխատանքի անհատական պլան՝ արձանագրի աշխատանքը, որով պետք է զբաղվի, ինքն էլ վերահսկի դրա կատարումը:

Առաջարկել է ուսումնառության ինքնավերահսկողություն, նիշերից հրաժարվել, հաշվառել անհատական ձեռքբերումները և դրանց արժեքները[6]:

Մանկավարժական ինվարիանտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մշակել է մանկավարժական ինվարիանտներ[7], որոնցով պետք է առաջնորդվել մարդու դաստիարակության ժամանակ: Ինվարիանտն այն է, ինչ չի փոխվել և չի կարող փոխվել ոչ մի պայմանով, ոչ մի ժողովրդի մոտ:

  1. Երեխայի բնույթը ճիշտ այնպիսին է, ինչպիսին մեծինն է:
  2. Մարդու բարձր հասակն ամենևին շրջապատի նկատմամբ նրա առավելության մասին չի վկայում:
  3. Դպրոցում երեխայի վարքը կախված է նրա հոգեկան խառնվածքից և առողջական վիճակից:
  4. Ոչ ոք (այդ թվում` և երեխան, և մեծահասակը) չի սիրում, որ իրեն հրամայում են:
  5. Ոչ ոք չի սիրում ըստ հրամանի շարք կանգնել, որովհետև դա նշանակում է կրավորաբար ուրիշի հրամանին ենթարկվել:
  6. Մահակի սպառնալիքով աշխատել մարդը չի սիրում, անգամ եթե աշխատանքն ինքնին տհաճ չէ. հենց հարկադրելն է դիմադրություն առաջացնում:
  7. Յուրաքանչյուր մարդ գերադասում է ինքն ընտրել իր աշխատանքը, նույնիսկ եթե այդ ընտրությունն իրեն ձեռնտու չէ:
  8. Ոչ ոք չի սիրում աշխատանք անելու աննպատակ գործառույթ իրականացնել, այսինքն՝ անել գործողություններ և ենթարկվել մտահղացումների, որոնք իրեն օտար են ու անհասկանալի:
  9. Պետք է հասնել նրան, որ աշխատանքը դառնա մոտիվացված:
  10. Անհրաժեշտ է վերջ տալ սխոլաստիկային:
  11. Յուրաքանչյուր մարդ ձգտում է հաջողության: Անհաջողությունն արգելակում է աշխատանքը և զրկում ոգևորությունից:
  12. Ոչ թե խաղը, այլ աշխատանքն է երեխայի բնական զբաղմունքը:
  13. Ո՛չ հսկումն է գիտելիքների յուրացման առավել արդյունավետ ճանապարհ, ո՛չ բացատրությունը և ո՛չ ցուցադրությունը, որ ավանդական դպրոցի հիմնական գործելաձևերն են կազմում, այլ փորձարարական որոնումը` իմացության համակողմանի և բնական մեթոդը:
  14. Հիշողությունը, որին դպրոցն այնքան մեծ կարևորություն է տալիս, մեծ արժեք ունի այն դեպքում, եթե միացած է փորձարարական որոնման գործընթացին:
  15. Գիտելիքները ձեռք են բերվում փորձի ճանապարհով, այլ ոչ թե, ինչպես հաճախ մտածում են, օրենքների և կանոնների ուսումնասիրությամբ:
  16. Հակառակ սխոլաստիկայի դրույթներին` մտածողությունը մտածելու՝ ոչ թե կարծես մեկուսի և փակ շրջանում անջատ գործող, այլ մարդու մյուս հատկությունների հետ սերտ համագործակցող կարողությունն է:
  17. Ավանդական դպրոցը զարգացնում է իրական կյանքի պահանջներից հեռու, վերացական մտածողության ունակություններ:
  18. Երեխան չի սիրում ex cathedra (լատ.՝ Ex cathedra (էքս կատեդրա), Ամբիոնից, պաշտոնական դիրքից, հեղինակության ուժով) բացատրություններ լսել:
  19. Երեխան այն աշխատանքից չի հոգնում, որն իր գործառնական (ֆունկցիոնալ) կենսական պահանջմունքներին է համապատասխանում:
  20. Ոչ ոք` ո՛չ երեխան, ո՛չ մեծերը չեն սիրում հսկողություն և պատիժ, որը հաճախ ընկալվում է որպես արժանապատվության ոտնահարում, մանավանդ, եթե արվում է հրապարակավ:
  21. Առաջադիմությանը գնահատական դնելը և աշակերտներին որակավորելը սկզբունքորեն սխալ են:
  22. Պետք է հնարավորինս քիչ խոսել ։
  23. Երեխան սիրում է անհատական աշխատանք կամ աշխատանք կոլեկտիվում, որտեղ իշխում է համագործակցության ոգին:
  24. Դասարանում անհրաժեշտ է պահպանել կարգ ու կանոն, կարգապահություն:
  25. Պատիժը միշտ սխալ է: Այն ստորացուցիչ է բոլորի համար և երբեք չի հասնում ցանկալի նպատակին: Դա ամենածայրահեղ միջոցն է:
  26. Դպրոցի նոր կյանքը կառուցվում է համերաշխության սկզբունքով, այսինքն՝ աշակերտներին ուսուցիչների հետ հավասարապես դպրոցի կյանքի և գործունեության ղեկավարման իրավունք է տրվում:
  27. Դասարանի գերխտությունը միշտ էլ մանկավարժական վրիպում է:
  28. Խոշոր դպրոցական համալիրների (կոմբինատների) ժամանակակից հայեցակարգը հանգեցնում է ինչպես ուսուցիչների, այնպես էլ աշակերտների անանունությանը. այդ հայեցակարգը սխալական է և խոչընդոտ մեր նպատակների իրականացման ճանապարհին:
  29. Ապագայում հասարակության ժողովրդավարացումը նախապատրաստվում է դպրոցի ժողովրդավարացմամբ. ավտորիտար դպրոցը չի կարող ժողովրդավարական հասարակության ապագա քաղաքացիներ ձևավորել:
  30. Դաստիարակության հիմքում անհատի արժանապատվությունն է: Ուսուցչի և աշակերտի փոխադարձ հարգանքը դպրոցի նորացման գլխավոր պայմաններից մեկն է:
  31. Սոցիալական և քաղաքական ռեակցիաների բաղկացուցիչ մաս կազմող մանկավարժական ռեակցիան հակադրվում է առաջադիմական բարեփոխումներին:
  32. Կյանքի հանդեպ լավատեսական հավատ:[8] [9]

Աշխատությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Մանկավարժական ինվարիանտներ»[10]
  • «Նոր ֆրանսիական դպրոց»[11]
  • «Բարոյական և քաղաքացիական դաստիարակություն»[12]
  • «Երեխայի և դեռահասի անձի ձևավորումը»

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.ordiecole.com/freinet_naissance.jpg
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118535234 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. Педагогический энциклопедический словарь/Под ред Б. М. Бим-Бада. — М.,2003. — С. 418.
  5. Джуринский А. Н. История зарубежной педагогики: Учебное пособие. — М., 1998.
  6. Коджаспирова Г. М. История образования и педагогической мысли: таблицы, схемы, опорные конспекты. — М., 2003. — С. 148.
  7. http://online.fliphtml5.com/rpoh/tunx/#p=1
  8. Коджаспирова Г. М. Педагогика: Практикум и методические материалы. — М., 2003.
  9. http://notebook.mskh.am/arxiv/dpir27-2.html
  10. http://online.fliphtml5.com/rpoh/tunx/#p=1
  11. http://notebook.mskh.am/arxiv/dpir12-2.html
  12. http://www.many-books.org/auth/4250/book/12183/frene_selesten/izbrannyie_pedagogicheskie_sochineniya/read/28

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Коджаспирова Г. М. История образования и педагогической мысли: таблицы, схемы, опорные конспекты. — М., 2003. — С.148.
  • Коджаспирова Г. М. Педагогика: Практикум и методические материалы. — М., 2003.
  • Педагогический энциклопедический словарь/Под ред Б. М. Бим-Бада. — М., 2003.