Շահան Նաթալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Շահան Նաթալի
Յակոբ Տէր-Յակոբեան
Shahan natalie.jpg
հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող, փիլիսոփա
Ծնվել է1884
Ծննդավայրգ. Հյուսեյնիկ Խարբերդ (Արևմտյան Հայաստան)
Մահացել է1983
Մահվան վայրՄասսաչուսեթս
(ԱՄՆ)
ԳերեզմանՄաունթ Օբերն գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Ազգությունամերիկահայ
ԿրթությունԲոստոնի համալսարան և Euphrates College?
Մասնագիտությունհեղինակ, դրամատուրգ և ակտիվիստ
ԱշխատավայրԱզատամարտ, Հայրենիք և ՀԲԸՄ
Զբաղեցրած պաշտոններգլխավոր խմբագիր
Քաղաքական կուսակցությունՀայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն

Շահան Նաթալի (Յակոբ Տէր-Յակոբեան, (կեղծանունը՝ Նեմեսիս), 1884-1983), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրող և փիլիսոփա։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շահան Նաթալին ծնվել է Խարբերդի Հյուսեյնիկ գյուղում (Արևմտյան Հայաստանում) 1884 թվականին։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի հայկական դպրոցում։ 1894-1896 թվականների հայկական ջարդերի ժամանակ հայրը, քեռին և մի քանի ազգականներ սպանվում են։ 11-ամյա Հակոբը երեք օր ապաստանում է հարևան հույների մոտ և փրկվում։ Ջարդերից հետո ուրիշ որբերի հետ տեղափոխվում է Կոստանդնուպոլիս՝ Ս. Հովհաննես որբանոց։ Ուսումը շարունակում է այդտեղ։ Հարուստ հայ բարեկամները Նյու Յորքից որդեգրում են նրան և նա մինչև 1900 թվականը ապրում է Նյու Յորքում և սովորում Բերբերյան ակադեմիայում։
1901 թվականին վերադառնում է Խարբերդ դասավանդում եկեղեցուն կից դպրոցում։ 1904 թվականին ընդունվում է Հայ հեղափոխական Դաշնակցության շարքերը։ Նույն տարի մեկնում է ԱՄՆ, որտեղ երեք տարի աշխատում է կոշիկի գործարանում։ 1908 թվականին Սահմանադրության ընդունումից հետո վերադառնում է Թուրքիա։ Սակայն 1909 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 14-ը տեղի ունեցած երիտթուրքական առաջին զանգվածային կոտորածներից հետո տեղափոխվում է ԱՄՆ։ 1909-1912 թվականներին սովորում է Բոստոնի համալսարանում։
Շահան Նաթալին Գրիգոր Մերջանովի հետ հանդիսացավ 1915 թվականի հայերի ցեղասպանությունը կազմակերպող և իրականացնող երիտթուրք (Միություն և Առաջադիմություն կուսակցություն) պարագլուխներին վերացնելու «Նեմեսիս» գործողության կազմակերպողն ու ոգեշնչողը։ Շահան Նաթալին մտածում էր ահաբեկչական և զինված պայքարի միջոցով ստիպել Թուրքիային ընդունել հայ փախստականների Արևմտյան Հայաստան վերադառնալու իրավունքը։ Այդ հարցում Հայ հեղափոխական Դաշնակցության հետ տարաձայնությունների պատճառով 1927 թվականին դուրս եկավ Բյուրոյից և կուսակցությունից։ 1970-ական թվականներին ողջունել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի ստեղծումը։

Շահան Նաթալիի կիսանդրին Գորիսի պետական համալսարանի բակում

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Օրէնքի եւ ընկերութեան զոհերէն» (կարճ պատմվածքներ), Բոստոն, 1909. 63 էջ
  • «Ամպեր» Բոստոն, 1909.
  • «Սէրի եւ ատելութեան երգեր» Բոստոն, 1915. 165 էջ
  • «Քաւութեան երգեր» Բոստոն, Հայրենիք 1915. 31 էջ (չափածո)
  • «Վրէժի աւետարան», Նյու Յորք, 1918. 39 էջ
  • «Ասլան Բէկ» Բոստոն, Հայրենիք 1918 62 էջ (ողբերգություն երեք արարով)
  • «Քեզի» Բոստոն, 1920 116 էջ. Սկսել է գրել 1904 թվականին (չափածո)

Ազգային-քաղաքական գործեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Թուրքիզմը Անգորայէն Բագու եւ Թրքական Օրիէնթասիոն» Աթենք Նոր օր, 1928 172 էջ
  • «Թուրքերը եւ Մենք» Աթենք Նոր օր, 1928. 70 էջ։ Երկրորդ հրատարակություն՝ Բոստոն 1931 93 էջ։ Երրորդ հրատարակություն՝ Երևան, 1992, ներբեռնել [1]
  • «Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրէն 1930-ի Կովկասեան Ապստամբութիւնները» 2 հատոր Մարսել, Արաբյան Հրատարակչություն, 1934-1935
  • «Երեւանի Համաձայնագիրը» Բոստոն, 1941. 112 էջ
  • «Գիրք Մատուցման եւ Հատուցման» Բեյրութ Օնիպար Հրատարակչություն, 1949 134 էջ
  1. «Այսպէս Սպաննեցինք »
  2. Յաւելուած, Պատկերազարդումներ
  • «Վերստին Յաւելուած -- Ալեքսանդրապօլի Դաշնագրի «Ինչպէ՞սն ու ինչո՞ւն»» Բոստոն, Պայքար, 1955 144 էջ
  • Natalie Shahan (2002) [1928]։ The Turks and Us (English)։ Արցախ: Փյունիկ հրատարակչություն 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]