Յուզեֆ Չապսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յուզեֆ Չապսկի
լեհ.՝ Józef Czapski
Jozef Czapski January 21 1943 LOC matpc.21627.jpg
Ծնվել էապրիլի 3, 1896(1896-04-03)[1][2][3]
ԾննդավայրՊրահա, Բոհեմիայի թագավորություն[1]
Վախճանվել էհունվարի 12, 1993(1993-01-12)[1][2][3] (96 տարեկանում)
Մահվան վայրՄեզոն-Լաֆիտ, canton of Sartrouville, arrondissement of Saint-Germain-en-Laye, Իվելին, Իլ-դը-Ֆրանս, Ֆրանսիա[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Poland.svg Լեհաստան
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի համալսարան, Վարշավայի գեղարվեստի դպրոց և Կրակովի արվեստի ակադեմիա
Մասնագիտություննկարիչ, գրող և գրական քննադատ
ՀայրՅերզի Հուտեն-Չապսկի
Józef Czapski Վիքիպահեստում

Յուզեֆ Մարիան Ֆրանցիշեկ Չապսկի (լեհ.՝ Józef Marian Franciszek Czapski, 3 ապրիլի, 1896, Պրահա - 12 հունվարի, 1993, Մեզոն Լաֆիտ), լեհ նկարիչ և գրող, ռուս դիվանագետ Գեորգի Չիչերինի ազգականը, հին գերմանական Գուտեն-Չապսկի կոմսերի տոհմի ներկայացուցիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուզեֆ Չապսկին ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի 3-ին Պրահայում։ Մանկությունն անցկացրել է Մինսկի մոտ գտնվող Պրիլուկի կալվածքում։ 1915 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում ավարտել է գիմնազիան, այնուհետև ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, սակայն առաջին կուրսն ավարտվելուց հետո՝ 1915 թվականին, զորակոչվել է բանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է որպես հեծելազորի սպա, պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար» շքանշանով։

1918 թվականից Յուզեֆ Չապսկին սովորել է Վարշավայի գեղեցիկ արվեստների դպրոցում, 1921-1924 թվականներին՝ Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1924-1931 թվականներին կրթությունը շարունակել է Ֆրանսիայում, այնուհետև վերադարձել է Լեհաստան։

Popiersie Józef Czapski ssj 20110627.jpg

1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Յուզեֆ Չապսկին՝ որպես պահեստի սպա, զորակոչվել է լեհական բանակ։ Սեպտեմբերի 27-ին Լվովի մոտ նա գերի է ընկել Կարմիր բանակի մոտ։ Յուզեֆ Չապսկին տարվել է Ուկրաինա՝ Ստարոբելսկում համակենտոնացման ճամբար, այնուհետև տեղափոխվել Վոլոգդայի մարզ՝ Գրյազովեցում տեղակայված համակենտրոնացման ճամբար։ Խորհրդային ու լեհական իշխանությունների միջև ռազմական համաձայնության կնքումից հետո՝ 1941 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Յուզեֆ Չապսկին ազատ է արձակվել և շուտով միացել է գեներալ Վլադիսլավ Անդերսի լեհական բանակին, եղել է նրա լիազոր անձը ԽՍՀՄ տարածքում անհայտ կորած լեհ սպաների որոնման գործում։

1942 թվականին Յուզեֆ Չապսկին Տաշքենդում Ալեքսեյ Տոլստոյի մոտ ծանոթանում է Աննա Ախմատովայի հետ։ Հնարավոր է՝ Չապսկուն է նվիրված Ախմատովայի «В ту ночь мы сошли друг от друга с ума…» բանաստեղծությունը (երկրորդ և վերջին անգամ նրանք հանդիպել են 1965 թվականին Փարիզում1943 թվականին Յուզեֆ Չապսկին մեկնել է Իրան, կռվել է իտալական ճակատում։

1945 թվականին Յուզեֆ Չապսկին ապրել է Ֆրանսիայում, ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Կուլտուրա» (լեհ.՝ Kultura) ամսագրի հրատարակությանը, որի խմբագիրն է եղել Եժի Գեդրոյցը։ Մասնակցել է նաև Վլադիմիր Մաքսիմովի «Континент» ամսագրի աշխատանքներին։ Յուզեֆ Չապսկին գրել է Դմիտրի Մերեժկովսկու, Դմիտրի Ֆիլոսոֆովի, Ալեքսեյ Ռեմիզովի մասին, որոնց հետ մտերիմ է եղել։ Չեսլավ Միլոշի հետ առաջիններից մեկն է եղել, որ լեհ ընթերցողին ծանոթացրել է Սիմոնա Վեյլի փիլիսոփայությանը։

Հեղինակել է Գուլագի վերաբերյալ հուշերի գրքեր՝ «Ստարոբելսկյան հուշեր» (1944)[4], «Անմարդկային հողում» (1949)[5], էսսեներ պոստիմպրեսիոնիստ նկարիչների և մասնավորապես իր սիրելի Պոլ Սեզանի մասին։ Յուզեֆ Չապսկու պատմվածքները եղել են Անջեյ Վայդի ներշնչման աղբյուրը «Կատին» ֆիլմի վրա աշխատելու ժամանակ։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Wspomnienia starobielskie (1944)
  • Na nieludzkiej ziemi (1949)
  • Tumult i widma (1981)
  • Wyrwane strony (1993)
  • Dzienniki — wspomnienia — relacje (1986)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118999427 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. Józef Czapski (1944)։ Wspomnienia starobielskie (լեհերեն)։ Rome: Oddział Kultury i Prasy 2 Korpusu։ էջ 63 , later also translated to French as: Józef Czapski (1987)։ Souvenirs de Starobielsk (ֆրանսերեն)։ Gustaw Herling-Grudziński։ Montricher: Noir sur Blanc։ էջ 147։ ISBN 2-88250-001-7 
  5. Józef Czapski (1987)։ The inhuman land։ Daniel Halévy, Edward Crankshaw, Gerard Hopkins։ London: Polish Cultural Foundation։ էջ 356։ ISBN 0-85065-164-6 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]