Մեյ Զիադե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեյ Զիադե
արաբ․՝ مي زيادة‎‎
May Ziadeh.jpg
Ծննդյան անունարաբ․՝ ماري إلياس زيادة‎‎
Ծնվել էփետրվարի 11, 1886(1886-02-11)[1]
ԾննդավայրՆազարեթ, Սիրիայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 17, 1941(1941-10-17) (55 տարեկանում)
Վախճանի վայրԿահիրե, Եգիպտոսի թագավորություն
Գրական անունمي زيادة և إيزيس كوبيا[2]
Մասնագիտությունգրական սալոնի տեր, բանաստեղծ, գրող, վիպասան և թարգմանիչ
Լեզուֆրանսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, արաբերեն[1], իտալերեն, իսպաներեն, լատիներեն, հունարեն և սիրիերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Egypt (1882-1922).svg Եգիպտական սուլթանություն
Եգիպտոսի թագավորություն
Ուշագրավ աշխատանքներQ66361135?
May ziadeh signature.png
May Ziade Վիքիպահեստում

Մեյ Զիադե (արաբ․՝ مي زيادة‎‎) (11 փետրվարի, 1886[3][4] - 1941), քրիստոնյա[5], լիբանանա-պաղեստինցի բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ:

Արաբերեն գրել է թերթերում և ամսագրերում, մի շարք բանաստեղծությունների և արձակ գրքերի հեղինակ է: Եղել է 20-րդ դարի սկզբի արաբական գրական ասպարեզի Նահդա մշակութային վերածննդի առանցքային գործիչ: Հայտնի է եղել որպես «Արևելյան ֆեմինիզմի պիոներ»[4][6][7]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիադեն ծնվել է 1886 թվականին Նազարեթում՝ լիբանանցի մարոնիկի (հայրական կողմից) և պաղեստինցի (մայրական կողմից) ծնողների ընտանիքում: Հայրը եղել է «Аль-Mahrūsah» թերթի խմբագիրը: Տարրական դպրոց հաճախել է Նազարեթում: 14 տարեկանում նրան ուղրակել է Այնթուրա՝ սովորելու տեղի մենաստանում[4]: Այնթուրայում ուսանելու տարիներին նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացել ֆրանսիական գրականության նկատմամբ[8]: Լիբանանում հաճախել է մի քանի կաթոլիկ դպրոցներ, 1904 թվականին վերադարձել է Նազարեթ՝ ծնողների մոտ[4]: Զիադեի առաջին հոդվածները տպագրվել են, երբ նա 16 տարեկան է եղել:

Զիադեն չի ամուսնացել: Մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել 20-րդ դարի լիբանանա-ամերիկացի գրող Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի հետ: Թեև նրանք երբեք չեն հանդիպել, բայց պահպանել են գրավոր նամակագրությունը մինչև 1931 թվականին Ջուբրանի մահը[9]:

1928-1932 թվականներին ունեցել է անձնական կորուստներ. մահացել են ծնողները և ընկերը՝ Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանը: Հայտնվելով խորը դեպրեսիայի մեջ՝ վերադարձել է Լիբանան, որտեղ հարազատները նրան տեղափոխել են հոգեբուժարան, որպեսզի հսկողություն ունենան նրա սեփականության նկատմամբ[3]: Նավալ Էլ Սադավին պնդում է, որ Զիադեին հոգեբուժարան են տեղափոխել ֆեմինիստական հայացքների համար[7]: Ապաքինվելուց հետո հոգեբուժարանից դուրս է գրվել. բժշկական եզրակացությունը ցույց է տվել, որ նա առողջ է: Զիադեն վերադարձել է Կահիրե, որտեղ մահացել է 1941 թվականի հոկտեմբերի 17-ին[4][10]:

Լրագրություն և լեզվաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիաս Զիադե՝ Մեյ Զիադեի հայրը

1908 թվականին Մեյ Զիադեն և նրա ընտանիքը գաղթել են Եգիպտոս: Եգիպտոսում գտնվելու տարիներին նրա հայրը հիմնադրել է «Al Mahroussah» թերթը, որտեղ հետագայում Զիադեն գրել է մի շարք հոդվածներ[4]:

Զիադեին հետաքրքրել է լեզուներ սովորելը: Մասնավոր սովորել է տանը ֆրանսիական կաթոլիկ կրթության հետ համատեղ, ինչպես նաև սովորել է տեղի ժամանակակից լեզուների համալսարանում: Խոսել է արաբերեն, ֆրանսերեն, տիրապետել է անգլերենի, իտալերենի, գերմաներենի, իսպաներենի, լատիներենի և ժամանակակից հունարենի[11]: 1917 թվականին ավարտել է համալսարանը[3]:

Արաբ գրական գործիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիադեն հայտնի է եղել արաբական գրական շրջանակներում, որտեղ կային բազմաթիվ գրողներ: 1912 թվականին նա ստեղծում է գրական սալոն, ուր այցելում էին Տահա Հուսեյնը, Խալիլ Մուտրանը, Ահմեդ Լուտֆի Էլ-Սայեդը, Անտուն Ժմայելյան, Վալեդին Յական, Աբբաս ալ-Ակկադ և Յակուբ Սարուֆը[4]

Ֆիլիսոփայական հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեմինիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի տարբերություն իր ժամանակակիցների՝ Զայնաբ Նազլի Խանումի[12] և Խուդա Շաարավիի, Զիադեն ավելի շատ եղել գրող է, քան սոցիալական բարեփոխիչ: Այնուամենայնիվ, նա նաև ներգրավված է եղել կանանց ազատության շարժման գործում[13]: Զիադեն խորապես մտահոգված էր արաբ կանանց ազատության հարցով. ըստ նրա՝ առաջին հերթին պետք էր վերացնել տգիտությունը, այնուհետև՝ ժամանակավրեպ ավանդույթները: Նա կնոջը համարում էր յուրաքանչյուր մարդկային հասարակության հիմնական տարրը և գրում է, որ ստրկության մեջ կինը չի կարող կերակրել իր երեխաներին, քանի որ կաթից սերվիտուտի հոտ է գալիս[4]:

1921 թվականին Զիադեի նախաձեռնությամբ կազմակերպվեց «Le but de la vie» («Կյանքի նպատակը») համաժողովը, որտեղ նա կոչ արեց արաբ կանանց ձգտել ազատության և բաց լինել դեպի Արևմուտք՝ չմոռանալով իրենց արևելյան ավանդույթները[6]:

Ռոմանտիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործունեության ռոմանտիկ ժամանակաշրջանում Զիադեն եղել է Ալֆոնս դը Լամարթինի, Ջորջ Բայրոնի, Պերսի Բիշի Շելլիի, Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի ազդեցության ներքո: Այս հեղինակները մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա ստեղծագործությունների վրա, որոնցում ներկայացված է նրա լիբանանյան կարոտախտը:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Al Bâhithat el-Bâdiya باحثة الباديةة ;
  • Sawâneh fatât سوانح فتاة ;
  • Zulumât ва Ichâ'ât ظلمات وأشعة ;
  • Kalimât ва Ichârât كلمات وأشارات ;
  • Al Saha'ef الصحائفائف ;
  • Ghayat Аль-Hayât غاية الحياة ;
  • Al-Musâwât المساوا ة ;
  • Байна л-Jazri ва л-Мэдд بين الجزر والمد .

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք — 2012.
  3. 3,0 3,1 3,2 «Previously Featured Life of a Woman: May Ziade»։ Lebanese Women's Association։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-04-18-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 «May Ziade: Temoin authentique de son epoque»։ Art et culture։ Վերցված է 2007-05-19 
  5. Rappaport Helen (2001)։ Encyclopedia of women social reformers։ Vol. 1: A-L։ Santa Barbara, California: ABC-CLIO։ էջ 773։ ISBN 978-1-57607-101-4։ OCLC 164817493 
  6. 6,0 6,1 Boustani, 2003, p. 203.
  7. 7,0 7,1 Peterson and Lewis, 2001, p. 220.
  8. «Notice sur la poetesse May Ziade»։ BIBLIB։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-02-06-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  9. Gibran Khalil (1983)։ Blue Flame: The Love Letters of Khalil Gibran to May Ziadah։ edited and translated by Suheil Bushrui and Salma Kuzbari։ Harlow, England: Longman։ ISBN 0-582-78078-0 
  10. Khaldi, 2008 p. 103
  11. «Notice sur la poetesse May Ziade»։ BIBLIB։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2007-02-08-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  12. Who is Princess Nazli Fazl?
  13. Zeidan, 1995, p. 75