Մեյ Զիադե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մեյ Զիադե
արաբ․՝ مي زيادة‎‎
May Ziadeh.jpg
Ծննդյան անունարաբ․՝ ماري إلياس زيادة‎‎
Ծնվել էփետրվարի 11, 1886(1886-02-11)[1][2]
ԾննդավայրՆազարեթ, Սիրիայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 17, 1941(1941-10-17) (55 տարեկան)
Վախճանի վայրԿահիրե, Եգիպտոսի թագավորություն
Գրական անունمي زيادة և إيزيس كوبيا[3]
Մասնագիտությունգրական սալոնի տեր, բանաստեղծուհի, գրող, վիպասան և թարգմանիչ
Լեզուարաբերեն և ֆրանսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of Egypt (1882-1922).svg Եգիպտական սուլթանություն և Flag of Egypt (1922–1953).svg Եգիպտոսի թագավորություն
Ուշագրավ աշխատանքներQ66361135?
May ziadeh signature.png
May Ziade Վիքիպահեստում

Մեյ Զիադե (արաբ․՝ مي زيادة‎‎, փետրվարի 11, 1886(1886-02-11)[1][2], Նազարեթ, Սիրիայի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 17, 1941(1941-10-17), Կահիրե, Եգիպտոսի թագավորություն[4][5]), քրիստոնյա[6], լիբանանա-պաղեստինցի բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ։

Արաբերեն գրել է թերթերում և ամսագրերում, մի շարք բանաստեղծությունների և արձակ գրքերի հեղինակ է։ Եղել է 20-րդ դարի սկզբի արաբական գրական ասպարեզի Նահդա մշակութային վերածննդի առանցքային գործիչ։ Հայտնի է եղել որպես «Արևելյան ֆեմինիզմի պիոներ»[5][7][8]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիադեն ծնվել է 1886 թվականին Նազարեթում՝ լիբանանցի մարոնիկի (հայրական կողմից) և պաղեստինցի (մայրական կողմից) ծնողների ընտանիքում։ Հայրը եղել է «Аль-Mahrūsah» թերթի խմբագիրը։ Տարրական դպրոց հաճախել է Նազարեթում։ 14 տարեկանում նրան ուղրակել է Այնթուրա՝ սովորելու տեղի մենաստանում[5]։ Այնթուրայում ուսանելու տարիներին նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացել ֆրանսիական գրականության նկատմամբ[9]։ Լիբանանում հաճախել է մի քանի կաթոլիկ դպրոցներ, 1904 թվականին վերադարձել է Նազարեթ՝ ծնողների մոտ[5]։ Զիադեի առաջին հոդվածները տպագրվել են, երբ նա 16 տարեկան է եղել։

Զիադեն չի ամուսնացել։ Մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել 20-րդ դարի լիբանանա-ամերիկացի գրող Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի հետ։ Թեև նրանք երբեք չեն հանդիպել, բայց պահպանել են գրավոր նամակագրությունը մինչև 1931 թվականին Ջուբրանի մահը[10]։

1928-1932 թվականներին ունեցել է անձնական կորուստներ. մահացել են ծնողները և ընկերը՝ Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանը։ Հայտնվելով խորը դեպրեսիայի մեջ՝ վերադարձել է Լիբանան, որտեղ հարազատները նրան տեղափոխել են հոգեբուժարան, որպեսզի հսկողություն ունենան նրա սեփականության նկատմամբ[4]։ Նավալ Էլ Սադավին պնդում է, որ Զիադեին հոգեբուժարան են տեղափոխել ֆեմինիստական հայացքների համար[8]։ Ապաքինվելուց հետո հոգեբուժարանից դուրս է գրվել. բժշկական եզրակացությունը ցույց է տվել, որ նա առողջ է։ Զիադեն վերադարձել է Կահիրե, որտեղ մահացել է 1941 թվականի հոկտեմբերի 17-ին[5][11]։

Լրագրություն և լեզվաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիաս Զիադե՝ Մեյ Զիադեի հայրը

1908 թվականին Մեյ Զիադեն և նրա ընտանիքը գաղթել են Եգիպտոս։ Եգիպտոսում գտնվելու տարիներին նրա հայրը հիմնադրել է «Al Mahroussah» թերթը, որտեղ հետագայում Զիադեն գրել է մի շարք հոդվածներ[5]։

Զիադեին հետաքրքրել է լեզուներ սովորելը։ Մասնավոր սովորել է տանը ֆրանսիական կաթոլիկ կրթության հետ համատեղ, ինչպես նաև սովորել է տեղի ժամանակակից լեզուների համալսարանում։ Խոսել է արաբերեն, ֆրանսերեն, տիրապետել է անգլերենի, իտալերենի, գերմաներենի, իսպաներենի, լատիներենի և ժամանակակից հունարենի[12]։ 1917 թվականին ավարտել է համալսարանը[4]։

Արաբ գրական գործիչ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զիադեն հայտնի է եղել արաբական գրական շրջանակներում, որտեղ կային բազմաթիվ գրողներ։ 1912 թվականին նա ստեղծում է գրական սալոն, ուր այցելում էին Տահա Հուսեյնը, Խալիլ Մուտրանը, Ահմեդ Լուտֆի Էլ-Սայեդը, Անտուն Ժմայելյան, Վալեդին Յական, Աբբաս ալ-Ակկադ և Յակուբ Սարուֆը[5]

Ֆիլիսոփայական հայացքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆեմինիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի տարբերություն իր ժամանակակիցների՝ Զայնաբ Նազլի Խանումի[13] և Խուդա Շաարավիի, Զիադեն ավելի շատ եղել գրող է, քան սոցիալական բարեփոխիչ։ Այնուամենայնիվ, նա նաև ներգրավված է եղել կանանց ազատության շարժման գործում[14]։ Զիադեն խորապես մտահոգված էր արաբ կանանց ազատության հարցով. ըստ նրա՝ առաջին հերթին պետք էր վերացնել տգիտությունը, այնուհետև՝ ժամանակավրեպ ավանդույթները։ Նա կնոջը համարում էր յուրաքանչյուր մարդկային հասարակության հիմնական տարրը և գրում է, որ ստրկության մեջ կինը չի կարող կերակրել իր երեխաներին, քանի որ կաթից սերվիտուտի հոտ է գալիս[5]։

1921 թվականին Զիադեի նախաձեռնությամբ կազմակերպվեց «Le but de la vie» («Կյանքի նպատակը») համաժողովը, որտեղ նա կոչ արեց արաբ կանանց ձգտել ազատության և բաց լինել դեպի Արևմուտք՝ չմոռանալով իրենց արևելյան ավանդույթները[7]։

Ռոմանտիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործունեության ռոմանտիկ ժամանակաշրջանում Զիադեն եղել է Ալֆոնս դը Լամարթինի, Ջորջ Բայրոնի, Պերսի Բիշի Շելլիի, Ջուբրան Խալիլ Ջուբրանի ազդեցության ներքո։ Այս հեղինակները մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա ստեղծագործությունների վրա, որոնցում ներկայացված է նրա լիբանանյան կարոտախտը։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Al Bâhithat el-Bâdiya باحثة الباديةة ;
  • Sawâneh fatât سوانح فتاة ;
  • Zulumât ва Ichâ'ât ظلمات وأشعة ;
  • Kalimât ва Ichârât كلمات وأشارات ;
  • Al Saha'ef الصحائفائف ;
  • Ghayat Аль-Hayât غاية الحياة ;
  • Al-Musâwât المساوا ة ;
  • Байна л-Jazri ва л-Мэдд بين الجزر والمد .

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France Mayy Ziyādah (1886-1941) (ֆր.) — 2011.
  2. 2,0 2,1 AlKindi
  3. OCLC. Record #89808276 // Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք(բազմ․)[Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
  4. 4,0 4,1 4,2 «Previously Featured Life of a Woman: May Ziade»։ Lebanese Women's Association։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-04-18-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 «May Ziade: Temoin authentique de son epoque»։ Art et culture։ Վերցված է 2007-05-19 
  6. Rappaport Helen (2001)։ Encyclopedia of women social reformers։ Vol. 1: A-L։ Santa Barbara, California: ABC-CLIO։ էջ 773։ ISBN 978-1-57607-101-4։ OCLC 164817493 
  7. 7,0 7,1 Boustani, 2003, p. 203.
  8. 8,0 8,1 Peterson and Lewis, 2001, p. 220.
  9. «Notice sur la poetesse May Ziade»։ BIBLIB։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-02-06-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  10. Gibran Khalil (1983)։ Blue Flame: The Love Letters of Khalil Gibran to May Ziadah։ edited and translated by Suheil Bushrui and Salma Kuzbari։ Harlow, England: Longman։ ISBN 0-582-78078-0 
  11. Khaldi, 2008 p. 103
  12. «Notice sur la poetesse May Ziade»։ BIBLIB։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-02-08-ին։ Վերցված է 2007-05-19 
  13. Who is Princess Nazli Fazl?
  14. Zeidan, 1995, p. 75