Ղասան Կանաֆանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ղասան Կանաֆանի
Ghassan Kanafani graffiti.jpg
Ծնվել էապրիլի 9, 1936(1936-04-09)[1]
ԾննդավայրԱքքա, Մանդատային Պաղեստին
Վախճանվել էհուլիսի 8, 1972(1972-07-08)[1] (36 տարեկանում)
Վախճանի վայրԲեյրութ, Լիբանան
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, վիպասան, լրագրող, գրող և գրական քննադատ
Լեզուարաբերեն[1]
ԿուսակցությունՊաղեստինի ազատագրության ժողովրդական ճակատ
ՊարգևներLotus Prize for Literature
Կայքghassankanafani.com
Ghassan Kanafani Վիքիպահեստում

Ղասան Կանաֆանի (ապրիլի 9, 1936(1936-04-09)[1], Աքքա, Մանդատային Պաղեստին - հուլիսի 8, 1972(1972-07-08)[1], Բեյրութ, Լիբանան), պաղեստինցի գրող և քաղաքական գործիչ, Պաղեստինի ազատագրության Ժողովրդական ճակատի ղեկավարության անդամ (ՊԱԺՃ-ի ծրագրի հեղինակն է, որտեղ նշմարվում է ճակատի անցումը մարքսիստական դիրքորոշմանը), որն ԱՄՆ-ում, ԵՄ-ում և Իսրայելում ճանաչված էր որպես ահաբեկչական կազմակերպություն:

Ղասան Կանաֆանին իր ստեղծագործություններով լայնորեն հայտնի է ոչ միայն արաբական աշխարհում, այլև նրա սահմաններից դուրս: Բացի պատմվածքներ, վեպեր և պիեսներ գրելուց, նա հայտնի է իր լրագրողական և քաղաքական ակտիվ գործունեությամբ: Նա ինքը նշում էր իր քաղաքական հայացքների և ստեղծագործական գործունեության անբաժանելիությունը[2]:

Կանաֆանիի շնորհիվ 20-րդ դարի 60-ական թվականներից ի հայտ եկավ «դիմադրության գրականություն» տերմինը: Այս հասկացությունը վերաբերվում էր պաղեստինցի գրողների այն ստեղծագործություններին, որոնք ստեղծվեցին Իսրայել պետության կազմավորումից հետո: Նրանց ստեղծագործությունների գլխավոր թեման պայքարն էր Պաղեստինի «սիոնիստական գաղութացման» և Պաղեստինի ժողովրդի տառապանքների դեմ, պայքարը սեփական պետության ստեղծման և «զավթիչների» արտաքսման համար:

Ինքը Հասան Կանաֆանին դիմադրության շարժման ակտիվ մասնակիցներից և գաղափարախոսներից մեկն էր: Քաղաքական կուսակցություններում իր գործունեությամբ և իր գեղարվեստական ստեղծագործությունների միջոցով գրողը նպաստում էր զանգվածների մեջ հայրենասիրության աճի և ազգային ինքնագիտակցության բարձրացմանը: Կանաֆանիի ստեղծագործությունների ամենակարևոր առանձնահատկություններից էր համարվում իրական քաղաքական և պատմական իրադարձությունների և գեղարվեստական գրական ստեղծագործությունների միջև փոխադարձ կապը: Գրողի բոլոր պատմվածքներում և վեպերում գերակշռում է ռեալիստական ուղղությունը:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասան Կանաֆանիի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին բնորոշ է մշակույթի և գրականության բազմաթիվ պաղեստինցի գործիչների: Նա ծնվել է Ակկո քաղաքում միջին եկամուտ ունեցող սուննի իսլամականի ընտանիքում: Կանաֆանին հաճախել է ֆրանսիական միսիոներական դպրոց, սակայն 1948 թվականին ստիպված է եղել ընտանիքի հետ լքել Պաղեստինն առաջին արաբա-իսրայելական պատերազմի ժամանակ: Նրա ընտանիքը որոշ ժամանակ մնաց Լիբանանում, այնուհետև տեղափոխվեց Դամասկոս, որտեղ ապագա գրողն ավարտեց դպրոցը և 1952 թվականին ՄԱԿ-ի Մերձավոր Արևելքում Պաղեստինի փախստականների օգնության և աշխատանքների գործակալությունից ստացավ ուսուցչի վկայական: Նույն թվականին Հասան Կանաֆանին ընդունվում է Դամասկոսի համալսարանի արաբական գրականության բաժինը, սակայն չի ավարտում դասընթացը, 1955 թվականին նրան հեռացնում են «Արաբական ազգայնական շարժման» կազմակերպությանը անդամակցելու համար:

Աշխատանքի որոնման նպատակով 1955 թվականին մեկնում է Քուվեյթ, որտեղ հետագա յոթ տարիների ընթացքում աշխատում է տարրական դպրոցում, որպես ուսուցիչ և «Արաբական ազգայնական շարժման» «ար-Ռայ» («Կարծիք») թերթի խմբագիր: Քուվեյթում նա գրում է իր առաջին պատմվածքները և զբաղվում է մարքսիզմի ուսումնասիրությամբ: 1960 թվականին Կանաֆանին տեղափոխվում է Բեյրութ, որտեղ դառնում է «ալ-Հուրրիյա» («Ազատություն») թերթի աշխատակից, սակայն 1962 թվականին նա ստիպված է լինում թողնել այդ աշխատանքն անհրաժեշտ փաստաթղթերի բացակայության պատճառով: Կանաֆանին դառնում է «ալ-Մուհարրիր» («Ազատարար») թերթի և նրա շաբաթական հավելված «Պաղեստին»-ի գլխավոր խմբագիր: 1963 թվականին հրատարակվում է նրա հանրահայտ «Մարդիկ արևի տակ» վիպակը, որը թարգմանվում է մի շարք օտար լեզուներով:

Արաբական գրականության մեջ ունեցած կարևոր ներդրման, իրականության և հերոսների ներաշխարհի գերազանց արտացոլման համար 1966 թվականին նա արժանանում է գրականության մեջ Լիբանանյան մրցանակի, իսկ 1975 թվականին հետմահու Լոտոսի մրցանակին, որը սահմանել է Աֆրոասիական գրողների համաժողովը: Հենց նա առաջինը օգտագործեց «դիմադրության գրականություն» տերմինը 1966-1968 թվականներին լույս տեսած իսրայելական օկուպացիայի ժամանակաշրջանի իր ստեղծագործություններում:

1967 թվականին Կանաֆանին մասնակցում է «Պաղեստինի ազատագրության ազգային ճակատի» կազմավորմանը, որը հանդես եկավ որպես արմատական մարքսիստական ուղղություն և փոխարինեց այդ ժամանակ տապալված «Արաբական ազգայնական շարժում » կազմակերպությանը: 1969 թվականին Կանաֆանին հիմնեց «ալ-Խադիֆ» («Նպատակ») նոր կազմակերպության տպագիր օրգանը և դարձավ նրա գլխավոր խմբագիրը: Համարվելով «Ժողովրդական ճակատի» պաշտոնական ներկայացուցիչ և քաղբյուրոյի անդամ, գրողը բազմիցս հայտարարել էր «Պաղեստինի գործին» իր նվիրվածության մասին և ակտիվորեն մասնակցում էր հասարակական աշխատանքներին:

Հասան Կանաֆանին զոհվել է 1972 թվականի հուլիսի 9-ին իր սեփական մեքենայում տեղադրված ականի պայթյունից[3] : Նրա մահվան պատճառների վերաբերյալ գոյություն ունեն տարբեր վարկածներ: Դրանցից ամենատարածվածի համաձայն, նա մահացել է Մոսադի գործակալների կազմակերպած պայթյունից, այն տեղի է ունեցել «Ճապոնիայի կարմիր բանակի» ահաբեկիչների և ՊԱԺՃ-ի կողմից 1972 թվականի մայիսի 30-ին իրականացված «Լոդ օդանավակայանի սպանդից » հետո: Օդանավակայանում տեղի ունեցած ահաբեկչության արդյունքում սպանվեցին 24 մարդ, որոնցից «16 կաթոլիկ ուխտավորներ Պուերտո Ռիկոյից և 7 իսրայելցիներ: Եվս 78 մարդ վիրավորվեցին, ցավոք սրտի դրանց մեջ էր նրա 17-ամյա բարեկամուհին»[4]: Գոյություն ունեն նաև այլ վարկածներ, որոնց համաձայն նրա մահվան պատճառ կարող էր լինել պաղեստինյան ընդդիմադիր խմբակցությունների միջև եղած հակամարտությունը, կամ էլ նրա կողմից Իսրայել ուղարկվող պայթուցիկ ծրարի պատահական պայթյունը:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հասան Կանաֆանիի գրչին են պատկանում պատմվածքների մի շարք ժողովածուներ, որոնցից ամենահայտնիներն են, «Մահը համար տասներկու մահճակալին» (1961), «Տխուր նարնջի երկիրը» (1963), « Մարդկանց և զենքերի մասին» (1968) և «Աշխարհը մեզ համար չէ» (1970): Կանաֆանիի «Պաղեստինի երեխաները» պատմվածքի ներածականում Ջ. Հայարը գրում է «այս հեղինակի փոքր արձակի ստեղծագործությունները արտահայտում են պաղեստինցիների տեսակետը Մերձավոր Արևելքի հակամարտության վերաբերյալ: Տասնամյակների աքսորի և պայքարի արդյունքները ուղղակի և անուղղակի ձևով մարմնավորվում են պատմվածքներում խորհրդանիշերի համակարգի միջոցով»: Քաղաքական և պատմական իրադարձությունների և գրական գեղարվեստական ստեղծագործությունների միջև փոխադարձ կապն էլ հանդիսանում է Կանաֆանիի պատմվածքների առանձնահատկությունը: Փոքր ժանրի ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նրա ստեղծագործական ձեռագրի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը, ստեղծագործության կառուցվածքին լարված ուշադրություն դարձնելն է, իրադարձությունների անսպասելի շրջադարձի և արտակարգ պատահարների հմուտ նկարագրությունը[5]:

Պատմվածքներից բացի Կանաֆանին գրել է վեպեր, պիեսներ և գրաքննադատական աշխատություններ` 1948-1968 թվականների օկուպացիայի ժամանակաշրջանի պաղեստինյան դիմադրության գրականություն», «Դիմադրության գրականությունը օկուպացված Պաղեստինում» և «Սիոնիստական գրականություն», որի առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1966 թվականին: Նա հայրենիքում հայտնի է նաև որպես արաբական աշխարհի իրադրությանը նվիրված հոդվածների հեղինակ: Նրան ժողովրդականություն և համբավ բերած ամենահայտնի վեպերից են `«Մարդիկ արևի տակ» (1963 թ.), «Ինչ մնաց ձեզ» (1966 թ.), «Ումմ Սաադ» (1969 թ.) և «Վերադարձ Հայֆա» (1970 թ.): Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման, իր հայրենիքում, Պաղեստինում տեղի ունեցող իրադարձություններն են: Նրա պատմվածքների գլխավոր հերոսներն են դառնում առանձին պաղեստինցիներ, կամ ամբողջական ընտանիքներ: Գրողը նկարագրում է պաղեստինյան ժողովրդի պրոբլեմները, հայրենիքից փախուստը կամ ստիպված հեռանալը, փախստականների վիճակը արաբական երկրներում, որտեղ նրանք այդպես էլ չեն կարողանում ապաստան կամ նոր տուն գտնել:

«Մարդիկ արևի տակ» վեպում հեղինակը անդրադառնում է փախստականների թեմային, որոնք հեռացել են Պաղեստինից 1948 թվականին և ձգտում են իրենց տեղը գտնել նոր միջավայրում: Վեպում ծավալվող իրադարձությունների կենտրոնում երեք պաղեստինցիներ են, որոնք ցանկանում են անօրինական կերպով անցնել Իրաքի և Քուվեյթի միջև սահմանը, ինչպես նաև պաղեստինցի վարորդը, ով համաձայնվել է նրանց տեղափոխել իր բեռնատարով: Սահմանին ստուգումների ժամանակ վարորդը իր ուղևորներին թաքցնում է արևի տակ տաքացած դատարկ ցիստեռնի մեջ: Խաբեությունը աշխատում է միայն առաջին անցակետում, որտեղ ստուգումը տևում է մի քանի րոպե, հետագա անցակետերում վարորդն ավելի երկար է կանգնում, որի արդյունքում էլ ցիստեռնում թաքնված մարդիկ շոգից ու օդի պակասից շնչահեղձ են լինում և մահանում: Վարորդը դիակները նետում է աղբավայր` նրանց մոտից վերցնելով փողերն ու փաստաթղթերը:

«Ինչ մնաց ձեզ» վեպում պատմվում է Ղազայի հատվածում պաղեստինյան փախստականների ճամբարում բնակվող եղբոր և քրոջ ողբերգական ճակատագրի մասին: Տասնվեցամյա պատանի Համիդը տեղեկանում է, որ քույրը, Միրիամը հղի է Զաքարիայից, ով ամուսնացած է և հինգ երեխաների հայր: Նա խորը հիասթափություն է ապրում, քանի որ քույրը արատավորել է «ընտանիքի պատիվը», իսկ նրա սիրեցյալը դավաճան է, ով մատնել է տեղական դիմադրության շարժման առաջնորդին, իսրայելցի զինվորներին: Գլխավոր հերոսը մեկնում է Հորդանան` հույս ունենալով այնտեղ հանդիպել մորը, ում տարիներ առաջ կորցրել է Յաֆֆայից փախուստի ընթացքում: Անապատում Համիդը մոլորվում է և կորցնում ճանապարհը, պատահականորեն հանդիպում իսրայելցի զինվորի և նրան գերի վերցնում: Նա չի կարողանում համաձայնության գալ հրեայի հետ, քանի որ նրանցից ոչ մեկը մյուսի լեզուն չի հասկանում: Գազայում մնացած Միրիամը անքուն գիշեր է անցկացնում, Համիդից լուրի սպասելով: Ամուսինը չի կիսում նրա անհանգստությունը, պահանջում է, որ նա ազատվի երեխայից, նրան սպառնալով ամուսնալուծությամբ: Մոլեգնած Միրիամը սպանում է ամուսնուն:

Զաքարիայի դավաճանության միջոցով հեղինակը բացահայտում է պաղեստինյան շարժման պարտության պատճառներից մեկը, մասնավորապես առանձին մարդկանց վախկոտությունն ու փոքրոգությունը, միասնության բացակայությունը արաբների շրջանում, ինչը հանգեցնում է անդառնալի հետևանքների: Այս վեպի համար Հասան Կանաֆանին 1966 թվականին արժանացել է Լիբանանյան գրականության մրցանակի:

Գրողի հայտնի ստեղծագործություններից է «Վերդարձ Հայֆա» նովելը: Այն պատմություն է արաբ ընտանիքի մասին, որը 1948 թվականի ռազմական գործողությունների ժամանակ ստիպված է լինում հեռանալՀայֆայից, հանգամանքների բերումով, այնտեղ թողնելով նորածին որդուն: Քսան տարի անց հերոսները հնարավորություն են ունենում վերադառնալ հայրենիք և տեսնել իրենց տունը: Նրանց որդին կենդանի է, նրան ապաստան է տվել այն լեհ փախստականների ընտանիքը, որոնց հատկացվել էր տունը տեղի իշխանությունների կողմից, սեփականատերերի փախուստից հետո: Նա կանգնում է ցնցված ծնողների առաջ իսրայելական սպայի արտահագուստով: Նա նոր անվամբ է հանդես գալիս, Դով, նախկին արաբական Խալդունի փոխարեն: Նա դաստիարակվել է հրեական ընտանիքում, հրեական ավանդույթներով և հուդայական հավատքով: Մի պահ մայրը հույսեր է փայփայում որդու վերադարձի մասին, բայց հայրը գիտակցում է, որ դա անհնար է: Նա ասում է.- «Այլևս Խալդունը չկա, մենք կորցրել ենք նրան» և երազում է, որ Հորդանան գետի արևմտյան ափին մնացած երկրորդ որդին Խալեդը միանա «պարտիզանական ջոկատին»:

Հասան Կանաֆանին թողել է երեք անավարտ վեպեր` «Սիրեցյալը» (սկսել է 1966 թվականին), «Կույր և խուլ» (վերաբերվում է մինչև 1970 թվականի ժամանակաշրջանին) և «Ապրիլյան հողմածաղիկ» (հավանաբար սկսել է մահից առաջ): Անհրաժեշտ է նշել, որ «Սիրեցյալը» անավարտ վեպը թեմատիկ և ոճական առոմով հիշեցնում է «Ինչ է ձեզ մնացել» ստեղծագործությունը: Ճանաչողական նմանությունը դրսևորվում է սյուժեի մակարդակով, գործողությունները տեղի են ունենում Պաղեստինի լեռներում գյուղական շրջանում, 1930- ական թվականներին և ծավալվում Բրիտանական մանդատի զինված ուժերից փախուստի դիմած երիտասարդի շուրջը: Որպեսզի հաջողությամբ քողարկվի փախստականը բազմիցս փոխում է անունը և կենսագրությունը և եթե իշխանությունների հետ նախնական առճակատումը ներկայացվում է քաղաքականապես հիմնավորված, ապա հետագայում գլխավոր հերոսի գործողությունները կրում են բախտախնդրական բնույթ: Սիրային խարդավանքները, սպանությունները, այս բոլորը գլխավոր հերոսի կերպարին տալիս են կենսական արժանահավատություն և խորություն[5]:

«Ումմ Սաադ» վեպում և «Թխվածք կամրջի վրա» պատմվածքում Կանաֆանին նկարագրում է հարևան արաբական երկրներում փախստականների ճամբարների առօրյա կյանքն ու կենցաղը: Կեղտոտությունը, աղքատությունը, տարրական կենցաղային պայմանների բացակայությունը, կյանքի նորմա են դարձել հարյուր հազարավոր մարդկանց համար: Աշխատանք գտնելու անհնարինությունը, ձանձրույթը, ձմռան ցուրտը, այս ամենը մարդկանց կատաղության են հասցնում, երիտասարդությանը ստիպում են անցնել ընդհատակ և անդամակցել ռազմականացվաած կազմակերպություններին: Հուսահատությունը, կենցաղային հողի վրա ողբերգությունները տարեց մարդկանց հասցնում են խելագարության, իսկ երեխաները գումար վաստակելու համար ստիպված են լինում վաղ տարիքից զբաղվել փողոցային առևտրով:

Կանաֆանիի ստեղծագործություններում հաճախ ի հայտ է գալիս պաղեստինյան ճամբարի ներքին պառակտման թեման: «Միշտ ինձ հետ պատմվածքում» պատմվածքում հեղինակը գրում է «Այդ ժամանակ բոլոր մարդիկ բաժանվում էին երեք խմբի, մի մասը մարտիկների, մյուսները պասիվ սպասողների, մնացածը դավաճանների»: «Նամակ Տիրից» պատմվածքի հերոսը դիմում է պաղեստինյան շարժման ղեկավարներին, նրանց մեղադրելով այն բանում, որ այդ «նրանք կորցրեցին Պաղեստինը» և ստիպեցին մարդկանց լքել հայրենիքը: «Նրանք չգիտեն ինչպես ղեկավարել զորքերին», ասում է հերոսը, նշելով, որ արաբական բանակի պարտության ողջ պատասխանատվությունը ընկած է դրանց հրամանատարների վրա: «Մարդ, ով չի մահացել» պատմվածքում Կանաֆանին նկարագրում է այն իրադարձությունները, որոնց շնորհիվ հնարավոր եղավ ստեղծել Իսրայել պետությունը, դա արաբ սեփականատերերի կողմից հողերի վաճառքն էր հրեա ներգաղթյալներին: Ստեղծագործության սյուժեն հստակ ցույց է տալիս, որ Իսրայելի կազմավորումը հենց պաղեստինցիների չհամաձայնեցված և անպատասխանատու գործողությունների արդյունք է:

Արաբերեն ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթ.: որոշ անվանումներ անհարթ են թարգմանված
  • mawt sarir raqam 12, 1961 (موت سرير رقم 12, A Death in Bed No. 12)
  • ard al-burtuqal al-hazin, 1963 (أرض البرتقال الحزين, The Land of Sad Oranges)
  • rijal fi ash-shams, 1963 (رجال في الشمس, Մարդն արևի տակ)
  • al-bab, 1964 (الباب, Դուռը)
  • 'aalam laysa lana, 1965 (عالمٌ ليس لنا, Աշխարհը, որը մերը չէ)
  • 'adab al-muqawamah fi filastin al-muhtalla 1948-1966, 1966 (أدب المقاومة في فلسطين المحتلة 1948-1966, Literature of Resistance in Occupied Palestine)
  • ma tabaqqa lakum, 1966 (ما تبقّى لكم, Ամենը, ինչ Ձեզ է մնացել)
  • fi al-adab al-sahyuni, 1967 (في الأدب الصهيوني, On Zionist Literature)
  • al-adab al-filastini al-muqawim that al-ihtilal: 1948-1968, 1968 (الأدب الفلسطيني المقاوم تحت الاحتلال 1948-1968, Palestinian Resistance Literature under the Occupation 1948-1968)
  • 'an ar-rijal wa-l-banadiq, 1968 (عن الرجال والبنادق, Տղամարդկանց և հրացանների մասին)
  • umm sa'd, 1969 (أم سعد, Umm Sa'd)
  • a'id ila Hayfa, 1970 (عائد إلى حيفا, Վերադարձ դեպի Հայֆա)
  • al-a'ma wa-al-atrash, 1972 (الأعمى والأطرش, Կույրեր և խուլեր)
  • Barquq Naysan, 1972 (برقوق نيسان, Ապրիլյան ծիրանը)
  • al-qubba'ah wa-l-nabi, 1973 (القبعة والنبي, Գդակն ու մարգարեն) անավարտ
  • thawra 1936-39 fi filastin, 1974 (ثورة 1936-39 في فلسطين, 1936-39 թթ. հեղափոխություն Պաղեստինում)
  • jisr ila-al-abad, 1978 (جسر إلى الأبد, Հավերժության կամուրջ)
  • al-qamis al-masruq wa-qisas ukhra, 1982 (القميص المسروق وقصص أخرى, Գողացված շապիկ և այլ պատմություններ)
  • «Ֆորտ ստրուկը» արաբական կարճ պատմվածքներում, 1983 (թարգմանիչ` Դենիս Ջոնսո-Դեյվիս)
  • Ֆարիս Ֆարիս, 1996 (فارس فارس, Knight Knight)

2013 թվականին Rimal Publications-ի (Կիպրոս) հրատարակած նոր ստեղծագործություններ Արաբերեն թողարկում):

Novels:

  • Տղամարդիկ արևի տակ | رجال في الشمس (9789963610853, Rimal Publications, 2013)
  • Ամենը, ինչ քեզ է մնացել | ماتبقى لكم (9789963610945, Rimal Publications, 2013)
  • Ում Սաադ | أم سعد (9789963610938, Rimal Publications, 2013)
  • Սիրեկանը | العاشق (9789963610860, Rimal Publications, 2013)
  • Վերադարձ դեպի Հայֆա | عائد الى حيفا (9789963610914, Rimal Publications, 2013)
  • Այլ բաներ (Ո՞վ է սպանել Լայա Հայեկին) | الشيء الآخر (9789963610884, Rimal Publications, 2013)

Կարճ պատմվածքներ

  • Մահը 12-րդ մահճակալում | موت سرير رقم ١٢ (9789963610822, Rimal Publications, 2013)
  • Սադի նարինջների երկիր | ارض البرتقال الحزين (9789963610808, Rimal Publications, 2013)
  • Աշխարհը մեր սեփականը չէ | عالم ليس لنا (9789963610952, Rimal Publications, 2013)
  • Տղամարդկանց և հրացանների մասին | الرجال والبنادق (9789963610877, Rimal Publications, 2013)
  • Գողացված վերնաշապիկը | القميص المسروق (9789963610921, Rimal Publications, 2013)

Պիեսներ

  • Հավերժության կամուրջ | جسر إلى الأبد (9789963610815, Rimal Publications, 2013)
  • Դուռը | الباب (9789963610839, Rimal Publications, 2013)
  • Գդակն ու մարգարեն | القبعه والنبي (9789963610846, Rimal Publications, 2013)


Ուսումնասիրություններ

  • Resistance Literature in Occupied Palestine 1948 -1966 | أدب المقاومة في فلسطين المحتلة ١٩٤٨-١٩٦٦ (9789963610907, Rimal Publications, 2013)
  • Palestinian Literature of Resistance Under Occupation 1948 - 1968 | الأدب الفلسطيني المقاوم تحت الإحتلال ١٩٤٨ - ١٩٦٨ (9789963610891, Rimal Publications, 2013)
  • In Zionist Literature | في الأدب الصهيوني (9789963610983, Rimal Publications, 2013)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Вестник ВГУ. Серия Гуманитарные науки, 2004. - № 1. - с. 125; http://www.vestnik.vsu.ru/pdf/hyman/2004/01/murad.pdf
  3. Pedahzur 2009, էջեր. 39–40 .
  4. Константин Капитонов Израиль. История Моссада и спецназа. — Москва: АСТ, 2005. — С. 17-39. — 446 с. — (Воюющая страна). — 5000 экз. — ISBN 5-17-02-8779-8
  5. 5,0 5,1 Вестник ВГУ. Серия Гуманитарные науки, 2004. - № 1. - с. 126-127; http://www.vestnik.vsu.ru/pdf/hyman/2004/01/murad.pdf

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]