Գրական-գեղարվեստական կերպար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կերպարը պատկերի հիմնական տեսակն է։ Պատկեր-կերպարը բազմաշերտ և բազմաբովանդակ հասկացություն է, այն ստեղծվում է ինֆորմացիայի կուտակման շնորհիվ։ Գեղարվեստական մանրամասնությունների, հերոսների արտաքին տվյալների ու շարժուձևերի, նրանց մենախոսությունների և երկխոսությունների, արարքների և, իհարկե, ներքին խոսքի ու մտածողության շնորհիվ հեղինակը կերտում է կերպարները։ «Երկի մեջ հանդես եկող ամեն մի գործող անձ, եթե այն օժտված է բնավորության և գործողությունների որոշակիությամբ, ինքնին նաև գեղարվեստական մի պատկեր է, մարդկային անհատականության, մտածողության և վարքագծի մի կոնկրետ մարմնացում...»[1]:

Գեղարվեստական արտացոլման գլխավոր առարկան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Գեղարվեստական արտացոլման գլխավոր առարկան հասարակական մարդն է, որի ճակատագրի, զգացմունքների ու գործողությունների պատկերման միջոցով գրողը մարմնավորում է որոշակի դարաշրջանի և սոցիալական միջավայրի բնորոշ գծերը: Ահա թե ինչու կերպարների, մարդկային կյանքի պատկերների ստեղծումը գրականության հիմնական և անփոխարինելի խնդիրն է»[2]: Մարդը գեղարվեստական ստեղծագործությունում տարբեր ձևերով է ի հայտ գալիս, մի դեպքում կերպարը պատմող-հեղինակն է, մյուս դեպքում՝ քնարական հերոսը և այլն։ Գեղարվեստական պատկերները ծառայում են մի նպատակի՝ կերպարակերտմանը, իսկ ամեն կերպարի հիմքում մարդն է։ Գործող անձ՝ «Persona» բառը վերցված է ֆրանսերենից և ունի լատինական ծագում։ Այսպես էին հին հռոմեացիները անվանում դիմակը, որ օգտագործում էր դերասանը թատերական ներկայացման ժամանակ, իսկ հետագայում գրականության մեջ ստացել է երես, դեմք իմաստը։

Կերպարի տեսակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կերպարները կամ ընթերցողի երևակայության արդյունքն են լինում. Գուլիվեր, լիլիպուտներ, կամ իրապես գոյություն ունեցած մարդկանց վերարտադրումներ. պատմական անձինք, գրողին ծանոթ մարդիկ, հաճախ հենց ինքը՝ գրողը, կամ էլ գրականության պատմությանը արդեն հայտնի կերպարների ձևափոխված, նորովի իմաստավորված վերարտադրություններ կարող են լինել. Դոն Ժուան, Ֆաուստ։ Անհատական կերպարների կողքին մեծ դեր են կատարում նաև հավաքական կերպարները. ժողովուրդ, ամբոխ, բանակ[3]: Կերպավորման հարցում մեծ է գործողության դերը։ Լևոն-Զավեն Սյուրմելյանը գրում է. «Երբ կերպարներն իրենց բացահայտում են զարգացող գործողության միջոցով, նրանք հեղինակային լուսաբանում բոլորովին չեն պահանջում, կամ քիչ են պահանջում, քանի որ սյուժեն ինքն է բացահայտում կերպարը: Ընթերցողին թույլ է տրվում նրանց մասին սեփական կարծիք կազմել` դատելով այն բանից, թե նրանք ինչ են անում, ասում, մտածում և զգում, կամ ուրիշներն ինչ են անում, ասում կամ մտածում նրանց մասին»[4]: Պատկերի շատ տեսակներ կան՝ բնության տեսարաններն ու առարկայական աշխարհի նկարագրությունները, սիմվոլիկ, այլաբանական նկարագրությունները և այլն, սակայն դրանք բոլորը ծառայում են մի կարևոր նպատակի՝ մարդու բացահայտմանը և դրա համար էլ պատկեր-կերպարը պատկերի հիմնական տեսակն է համարվում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Էդ. Ջրբաշյան, Գրականության տեսություն, Եր., 1980, էջ 120:
  2. Տե՛ս Էդ. Ջրբաշյան, Նշվ. աշխատություն, էջ 107:
  3. Տե՛ս Теория литературы, М., 1962 С 121:
  4. Լ.Զ. Սյուրմելյան, Արձակի տեխնիկա չափ և խենթություն, Եր. 2008, էջ 204: