Խեղճ մարդիկ (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Խեղճ մարդիկ
Бедные люди
Poor Folk-1.png
Տեսակգրական ստեղծագործություն
Ժանրնամակավեպ
ՀեղինակՖեոդոր Դոստոևսկի
ԵրկիրՌուսաստան
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1844
Հրատարակություն1846
Poor Folk

«Խեղճ մարդիկ» (ռուս.՝ «Бедные люди»), Ֆեոդոր Դոստոևսկու առաջին վեպը, որը սկսել է գրել 1844 թվականից և բազմաթիվ փոփոխություններից հետո ավարտել է 1845 թվականին: Գրված է նամակաձև վեպի տեսքով:

Ստեղծման պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպի աշխատանքը սկսվել է 1844 թվականի հունվարից, Օնորե դը Բալզակի «Եվգենի Գրանդ» վեպի թարգմանությունից հետո: Աշխատանքը շարունակվեց 1844 թվականի ամբողջ գարնանը և ամռանը: Այդ ամբողջ ընթացքում հեղինակը իր մտահղացումների մասին ոչ ոքի չէր պատմում: Վերջապես, եղբորը ուղղված նամակում, Դոստոևսկին որոշում է պատմել իր աշխատանքի մասին, ներկայացնում է առաջիկա մտադրության մասին, որ ցանկանում էք ավարտել մաքուր տարբերակը և, դեկտեմբերի 14-ին ստանալով պատասխանը, այն հանձնել «Հայրենական տեղեկագիր» ամսագրին[1]: Առաջին սևագիր խմբագրումը նոյեմբերին պատրաստ էր, բայց արդեն դեկտեմբերին արմատապես վերամշակվել էր: 1845 թվականի փետրվարին գրողը կրկին փոփոխություններ է կատարում, արտագրում է այդ տարբերակը և կրկին որոշում է ուղղել խմբագրությունը: Վերջապես միայն 1845 թվականի մայիսի 4-ին վեպը արդեն պատրաստ էր: Դմիտրի Գրիգորովիչը, որը 1844 թվականի սեպտեմբերի վերջին ապրում էր Դոստոևսկու հետ միասին միևնույն բնակարանում, այսպես է հիշում նրա աշխատանքի մասին «Խեղճ մարդիկ» վեպի վրա:

Aquote1.png «Դոստոևսկին ամբողջ օրը և գիշերվա մի մասը նստում էր գրասեղանի առաջ: Նա բառ անգամ չէր ասում այն մասին, թե ինչ է գրում: Իմ հարցերին դժկամությամբ և հակիրճ էր պատասխանում, իմանալով նրա ինքնամփոփության մասին, ես դադարեցի հարցնել»:[2] Aquote2.png
«Պետերբուրգի ժողովածույի» տիտղոսաթերթը (1846), որտեղ առաջին անգամ հրատարակվել էր «Աղքատ մարդիկ» վեպը

Մայիսի վերջին ավարտելով վեպի վերջաբանի վերամշակումը Դոստոևսկին «մի անգամ նստելով և առանց կանգ առնելու» կարդում է Գրիգորովիչին: Վերջինս շոկի մեջ, անմիջապես վերցնում է ձեռագիրը և ոըղևորվում է Նիկոլայ Նեկրասովի մոտ: Թեև Նեկրասովը զայրացած էր ուշ այցելության համար, սակայն համաձայնվում է կարդալ թեկուզ մի տաս էջ: Ամբողջ գիշեր չշեղվելով, նրանք կարդում են ամբողջ վեպը և առավոտյան ժամը 4-ին վերադառնում են Դոստոևսկու մոտ, որպեսզի կարդացածից թարմ տպավորություններով հիացմունքով կիսվեն նրա հետ: Նույն օրը առավոտյան Նեկրասովը ձեռագիրը տանում է Լոպատինի տուն (Գրական տուն), որտեղ հանձնում է Վիսարիոն Գրիգորևիչին ասելով.

Aquote1.png «Նոր Գոգոլ է հայտնվել»: Aquote2.png

Քննադատը անվստահությամբ ընդունեց այս հայտարարությունը, սակայն այդ նույն օրը երեկոյան հանդիպում խնդրեց Նեկրասովից հեղինակի հետ: Հաջորդ օրը հանդիպելով Դոստոևսկու հետ, Բելինսկին անձամբ է ջերմորեն ընդունում նրան և բարձր է գնահատում ստեղծագործությունը: Դոտոևսկին ամբողջ կյանքում համարում էր, որ այդ հանդիպումը նրա համար շրջադարձային էր, գրողը ամրապնդվեց հավատքով իր տաղանդի ու կարողությունների վրա[3]։ Առավոտյան Պավել Անենկովին մոտ այսպես է բնութագրում սկսնակ հեղինակի «Աղքատ մարդիկ» վեպը աշխատանքը.

Aquote1.png ....վեպը բացահայտում է Ռուսաստանի կյանքի և բնավորության այնպիսի գծեր, որոնք մինչ այդ երազում չէր տեսել անգամ ոչ ոք: Սա առաջին սոցիալական վեպի փորձ է, և կազմված է այնպես, ինչպես սովորաբար կատարում են արվեստագետները, այսինքն՝ առանց իմանալու, թե ինչ է իրենց մոտ ստացվելու:[4] Aquote2.png


Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպը ներկայացնում է Մակար Դեվուշկինի և Վարվարա Դոբրոսլյովայի նամակագրությունը: Վեպի նամակներով ձևը թույլ է տվել հեղինակին փոխանցել ինքնաբացահայտող հերոսների հոգեբանության նուրբ երանգները:

Կերպարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մակար Ալեքսեևիչ Դեվուշկին
  • Վարվարա Ալեքսեևնա Դոբրոսյոլովա
  • Վարվարա Ալեքսեևնա Դոբրոսյոլովայի ծնողները
  • Աննա Ֆյոդերովնա
  • Ծառա Թերեզան
  • Ծառա Ֆալդոնին
  • Ուսանող Պակրովսկին
  • Ուսանող Պակրովսկու հայրը
  • Գորշկովը ընտանիքի հետ
  • Ռատազյաև
  • Բիկով
  • Ֆեդորա

Մակար Ալեքսեևիչ Դեվուշկինի և Վարվարա Ալեքսեևնա Դոբրոսյոլովայի ծաղրանկարը

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ф. М. Достоевский. Письмо M. M. Достоевскому от 30 сентября 1844 года // Собрание сочинений в пятнадцати томах. — СПб.: Наука, 1996. — Т. 15. Письма 1834—1881. — С. 44—46. — 18 000 экз. — ISBN 5-02-028-255-3.
  2. Григорович Д. В. Литературные воспоминания. — М., 1987.
  3. Клементий Берман Невский проспект // «Наш Техас» : Газета. — Хьюстон, 2003. — Вып. № 80, 2 мая.
  4. Анненков П. В. Литературные воспоминания. — М., 1983. — С. 272.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Бем А. Л. Первые шаги Достоевского (Генезис романа «Бедные Люди») // Исследования. Письма о литературе / С. Г. Бочаров, И. З. Сурат. — Языки славянской культуры, 2001. — С. 58-94. — 448 с. — (Studia philologica). — ISBN 5-7859-0197-8