Ժան Արպ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ժան Արպ
ֆր.՝ Jean Arp
Hans Arp.JPG
Ծնվել էսեպտեմբերի 16, 1886(1886-09-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9] կամ սեպտեմբերի 16, 1887(1887-09-16)[10]
ԾննդավայրՍտրասբուրգ[11]
Վախճանվել էհունիսի 7, 1966(1966-06-07)[11][1][12][2][3][4][5][6][7][8][9][10]
Մահվան վայրԲազել, Շվեյցարիա[11]
ՔաղաքացիությունՖրանսիա
Flag of Germany.svg Գերմանիա
ԿրթությունԺյուլիանի ակադեմիա
Մասնագիտություննկարիչ, քանդակագործ, բանաստեղծ և գրող
Ոճդադաիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներEvocation of a Form: Human, Lunar, Spectral? և Tabarna?
Պարգևներ«Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի սպայական մեծ խաչ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ և Արվեստի և գրականության շքանշանի սպա
ԱնդամակցությունԼեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիա և ԱՄՆ աբստրակտ նկարիչներ[13]
ԱմուսինՍոֆի Թոյբեր-Արպ
ԱզգականներՈւդո Յուրգենս
Hans Arp Վիքիպահեստում

Ժան Արպ (Հանս Արպ, ֆր.՝ Jean Arp, գերմ.՝ Hans Arp, սեպտեմբերի 16, 1886(1886-09-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9] կամ սեպտեմբերի 16, 1887(1887-09-16)[10], Ստրասբուրգ[11] - հունիսի 7, 1966(1966-06-07)[11][1][12][2][3][4][5][6][7][8][9][10], Բազել, Շվեյցարիա[11]), գերմանացի և ֆրանսիացի պոետ, նկարիչ, քանդակագործ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայրը գերմանացի էր Քիլ քաղաքից, մայրը` ծնունդով Էլզասից: Արպը սովորել է Ստրասբուրգի արվեստների ու արհեստների դպրոցում, 1908 թվականին` Փարիզի Ժուլիանի ակադեմիայում: 1912 թվականին Մյունխենում ծանոթացել է Կանդինսկու հետ, աշխատել է էքսպրեսիոնիստների «Կապույտ հեծյալ» ալմանախում: Սկսել է տպագրվել որպես բանաստեղծ: 1914 թվականին Քյոլնում ծանոթացել է Մաքս Էռնստի հետ, նույն տարում Փարիզում հանդիպել է Ապոլիների, Պիկասոյի, Մոդիլիանիի, Սոնյա և Ռոբեր Դելոնեներին: 1915 թվականին Ցյուրիխում դարձել է դադաիզմի հիմնադիրներից մեկը: Պատկերազարդել է Տրիստան Տցարայի, Պերե Բենջամենի, Ռիխարդ Խյուլզենբեկի գրքերը: 1917 թվականին սկսել է զբաղվել քանդակագործությամբ: 1920 թվականին Բեռլինում ծանոթանում է Լիսիցկիի և Կուրտ Շվիտերսի հետ: 1924 թվականին տեղափոխվում է Փարիզ, ծանոթանում է Մոնդրիանի հետ: Միացել է սյուրռեալիստների խմբին, մոտ էր աբստրակցիոնիզմին: 1925 թվականին կնոջ` նկարչուհի Սոֆի Տոյբերի հետ, հաստատվում է Կլամար քաղաքում, Մյոդոնի անտառների սահմանին, Փարիզից դեպի հարավ-արևմուտք: Գրել է Հանս Ռիխտերի «Օրն ինչպես օր» ֆիլմի սցենարը (1929 թվականին դերերից մեկում խաղում էր Ս. Էյզենշտեյնը): 1940-1946 թվականներին, փրկվելով հիտլերականներից, ապրել էր Շվեցարիայում, հետո` նորից Կլամարում: 1959 թվականին հաստատվել է Սոլդունոյում, Լոկարնոյի մոտ:

Ժառանգություն և ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1954 թվականին Վենետիկի Բիենալեյում ստանում է քանդակագործության գլխավոր մրցանակը, 1959 թվականին` Պատվո լեգեոնի շքանշան: 1961 թվականին դարձել է գրականության և արվեստի շքանշանակիր: 1963 թվականին Արպն արժանացել է Ֆրանսիայի Արվեստի ազգային մեծ մրցանակին, 1964 թվականին արժանացել է Հյուսիսային Ռեյնի հողերի նկարչական մեծ մրցանակի, 1965 թվականին Իտալիայի մշակույթի նախարարության կողմից պարգևատրվել է ոսկե մեդալով, Համբուրգի համալսարանի Գյոթեի անվան մրցանակով: Արպի ստեղծագործությունների ամենախոշոր հավաքածուն գտնվում է Ստրասբուրգում Նոր և Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, որի դիմաց գտնվող հրապարակը նկարչի անունն է կրում: Նրա անունով է կոչվում Կլամարի մշակութային կենտրոնը, ինչպես նաև` մեկ փողոց Փարիզի 13-րդ շրջանում: 1979 թվականից Կլամարում գործում է Արպի հիմնադրամը (2004 թ. այն ստացել է ազգային թանգարանի կարգավիճակ):

«Ամպերի հովիվը», Վենեսուելայի համալսարան, Կարակաս

Աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցուցահանդեսային կատալոգներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Hans Arp 1886—1986. Rolandseck: Stiftung Hans Arp und Sophie Taeuber-Arp; Stiftung Bahnhof Rolandseck, 1986
  • Hans Arp (1886—1966) zum 100. Geburtstag. Zürich: Kunsthaus Zürich, 1986.
  • Hans Arp 1886—1966: Druckgrafik. München: Edition e, 1986
  • Hans Arp, Sophie Taeuber-Arp. Ostfildern-Ruit: G. Hatje, 1996
  • Hans Arp 1886—1966. Berlin: Kulturstiftung der Länder, 1997
  • Hans Arp, Worte Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2002
  • Schwitters — Arp/ Hrsg. Hartwig Fischer. Ostfildern-Ruit: Hatje Cantz, 2004
  • Hans Arp, Göttinnen umgeben von ihren Rosen und Schlangen/ Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2005
  • Hans Arp, Singendes Blau/ Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2006

Գրական ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Gesammelte Gedichte. Bd.1-3. — Zurich; Wiesbaden, 1966—1984.
  • Arp on Arp: poems, essays, memories. — New York: Viking Press, 1972.
  • Sable de lune: poèmes choisis. — Paris: Arfuyen, 2005.
  • Բանաստեղծություններ, թարգմ. Վ. Կուպրանով
  • Բանաստեղծություններ, թարգմ. Վ. Միկուշևիչ, Հանս Արպ. Քանդակագործություն, գրաֆիկա
  • Անանուն գազան. թարգմ. Ս. Դուբին, Անդրեյ Բրետոն
  • Ամպերի պոմպ. թարգմ. Վ. Պարնախ
  • Ֆրանսիական սյուրեալիզմի պոեզիա

Գրականություն բանաստեղծի և նկարչի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Last R.W. Hans Arp: the poet of Dadaism. — London: Wolff, 1969.
  • Poley St. Hans Arp: die Formensprache im plastischen Werk. — Stuttgart: G. Hatje, 1978.
  • Fauchereau S. Arp. — New York: Rizzoli, 1988.
  • Rossi P.L. Hans Arp. — Paris: Virgile, 2006.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Jean Arp
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Jean [Arp, Jean-Pierre-Guillaume; Arp, Hans Arp] — 2006.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Hans later Jean Arp — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne / Fédération des sociétés d'histoire et d'archéologie d'Alsace
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Munzinger-Archiv — 1913.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Brockhaus Enzyklopädie
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Czech National Authority Database
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 11,7 11,8 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118504398 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  12. 12,0 12,1 12,2 Hans Arp
  13. http://americanabstractartists.org/current-members/past/

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]