Էլիաս Վալինյա Սամպեդրո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Էլիաս Վալինյա Սամպեդրո
CebreiroDElias.jpg
Ծնվել է փետրվարի 2, 1929(1929-02-02)
Ծննդավայր Սարիա, Լուգո, Գալիսիա, Իսպանիա
Մահացել է դեկտեմբերի 11, 1989(1989-12-11) (60 տարեկանում)
Քաղաքացիություն Flag of Spain.svg Իսպանիա
Կրթություն Comillas Pontifical University
Մասնագիտություն քահանա

Էլիաս Վալինյա Սամպեդրո (իսպ.՝ Elías Valiña Sampedro, փետրվարի 2, 1929(1929-02-02), Սարիա, Լուգո, Գալիսիա, Իսպանիա - դեկտեմբերի 11, 1989(1989-12-11)), գիտությունների դոկտոր, Օ Սեբրեյրո (Գալիսիա, Իսպանիա) գյուղի քահանա, Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի ժամանակակից ուխտագնացության հեղինակ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիաս Սամպեդրոն ծնվել է 1929 թվականի փետրվարի 2-ին Լիր (Lier) անունով ոչ մեծ բնակավայրում` Սարիայի մեձակայքում (Լուգո գավառ)[1]: 12 տարեկան հասակում նա ընդունվել է Լուգոյի սեմինարիա, ուր վերադարձել է 1953 թվականին` գիտական հետազոտություններ կատարելու: Կրթությունը լրացնելու ու շարունակելու նպատակով Սամպեդրոն 1957 թվականին ընդունվել է Կոմիլյասի համալսարանի Պապական իրավունքի ֆակուլտետ, որը հաջողությամբ ավարտել է 1959 թվականին: Նույն թվականին Փարիզի կաթոլիկ համալսարանում հաջողությամբ պաշտպանություն է հանձնել` ստանալով բարձրագույն կրթության երկու վկայական:

1959 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Էլիաս Սամպեդրոն քահանա է նշանակվում Օ Սերեյրոյի Սուրբ Մարիամ եկեղեցում` սպասարկելով նաև Պիեդրաֆիտա դել Սեբրերոյի Սուրբ Անտոնիոս եկեղեցին: Այստեղ նա անցկացրել է իր ողջ կյանքը` բացառությամբ 1960 թվականի, երբ մեկնել է Բուենոս Այրես` «առաքելության և դրա հետ կապված այլ հարցերի նկատառումներով» և Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհն ուսումնասիրելու:

1961-1962 թվականներին Սալամանկայի Պապական համալսարանում ստանում է դոկտորի գիտական աստիճան և 1965 թվականի մայիսի 5-ին այնտեղ պաշտպանում ատենախոսություն` «Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհ: Պատմական-իրավական հետազոտություն» («El Camino de Santiago. Estudio histórico-jurídico») թեմայով: Այդ ժամանակից սկսած` նա սկսում է ելույթներով հանդես գալ եկեղեցիներում, համալսարաններում, եվրոպական տարբեր գիտաժողովներում, որոնք նվիրված էին Սեբրեյրո շրջանում ուխտագնացության զարգացմանն ու Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի բացահայտմանը, ինչը կդառնար ընդհանուր եվրոպական պատմական-մշակութային նախագիծ, որ հովանավորության կարիք ուներ:

1962 թվականին Էլիաս Սամպեդրոն առաջիններից մեկն էր, որ հանդես է գալիս Օ Սեբրեյրոյում հին շինությունների պահպանման, ինչպես նաև անհրաժեշտ բոլոր պայմանների ու ենթակառուցվածքների զարգացման օգտին, ինչը տեղի բնակիչներին կօգներ գոյատևելու տնտեսական բարդ պայմաններում և կկանխեր Գալիսիայի գյուղերի դատարկումը: 1966 թվականին Էլիաս Սամպեդրոն վերանորոգում է Օ Սեբրեյրո եկեղեցին, իսկ հարևան շինություններում բացում է օթևան (Albergue) և հյուրանոց Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի ուխտագնացների համար: 1971 թվականին նրա նախաձեռնությամբ բացվում է տեղի Ժողովրդագրական թանգարանը:

1983 թվականին սեփական գիտամշակութային նամակների ու դասախոսությունների հիման վրա կազմվում է «Ուխտավորի ուղեցույց» («Guia del Peregrino») առաջին գիրքը:

1984 թվականին Էլիաս Սամպեդրոն իր օգնականների հետ Իսպանիայի հյուսիսում գտնվող Հակոբոս առաքյալի գերեզման տանող ուխտագնացության ուղին մատնանշում է դեղին սլաքներով (ներկայումս` այսպես կոչված «Ֆրանսիացի արքաների ճանապարհ»` Ֆրանսիայից մինչև Պամպլոնա և Սանտյագո դե Կոմպոստելա)[2]: Նույն թվականին վերականգնվել ու կարգի են բերվել անխնամ ու վտանգավոր բազմաթիվ հատվածներ, հաշվարկվել է ճանապարհի ընդհանուր երկարությունը, ինչպես նաև տարբեր հատվածների մեջ եղած հեռավորությունը մինչև հյուրանոցներ ու իջևանատներ:

1985 թվականին Սանտյագո դե Կոմպոստելայում կայացած առաջին խորհրդակցության ժամանակ, որը նվիրված էր սուրբ Հակոբոսի ճանապարհին, Էլիաս Սամպեդրոն նշանակվել է ճանապարհի կոմիսար: Այդ ժամանակաշրջանից սկսվում է «Կամինո դե Սանտյագո» (Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհ) գրքույկի հրատարակումը, ինչը նպաստել է ուխտագնացության ճանապարհի ու նրա տեսարժան վայրերի պահպանման բարեկամների միավորմանը[3]:

Էլիաս Սամպեդրոն մահացել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 11-ին: Նա թաղված է Օ Սոբրեյրո եկեղեցում, իսկ հարևանությամբ տեղադրված է ստելա` առաջամարտիկի կիսանդրիով: Ուխտավորների շատ կազմակերպություններ այստեղ տեղադրել են մետաղական ոչ մեծ հուշատախտակներ` ի հիշատակ Սուրբ Հակոբոսի ժամանակակից ճանապարհի առաջամարտիկի:

Հիշատակ և հարգանքի տուրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Էլիաս Սամպեդրոյի մահից հետո Իսպանիայի հյուսիսում, ընդհուպ մինչև Բասկերի Երկիր, լայն տարածում է գտել Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհը մատնանշելու` Էլիասի պատմությունը: Պատմում են, որ մի անգամ հոգևորականը ոստիկանության բաժանմունք է տեղափոխվել` ցուցմունք տալու: Բանն այն է, որ նրա` ճանապարհը մատնանշելու դեղին սլաքները հիշեցրել են բասկերի արգելված ռազմական այն կազմակերպության նշաններին, որը պայքարում էր Իսպանիայից անկախանալու համար: Երբ ոստիկանը Սամպեդրոյին հարցնում է, թե ինչով է նա զբաղվում և ինչի համար է նկարում դեղին սլաքներ, Էլիասն իբր պատասխանել է. «Պատրաստում եմ մեծ ներխուժում»: Դրանով նա «մարգարեացել է», քանի որ զբոսաշրջիկների ու ուխտագնացների բազմահազարանոց զորքը ոտքով կամ հեծանիվներով ճանապարհվել է Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհով: Եվ դա տեղի է ունենում նաև մեր օրերում: Էլիաս Սամպեդրոյի գործունեության շնորհիվ` Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհը դարձել է ուխտագնացության-զբոսաշրջիկային ամենահայտնի ճանապարհը` պահպանության արժանանալով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոմից:

Օ Սեբրեյրո եկեղեցու հարևանությամբ տեղադրված է հուշատախտակ` առաջնորդի կիսանդրիով: Ուրտավորների շատ կազմակերպություններ այստեղ ամրացրել են մետաղական ոչ մեծ ցուցանակներ` ի հիշատակ Սուրբ Հակոբոսի ժամանակակից ճանապարհի առաջամարտիկի:

Էլիաս Վալինյա մրցանակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օ Սոբրեյրոյի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին, ուր ծառայել է Էլիաս Սամպեդրոն:

Գալիսիայի կառավարությունը 1996 թվականի օգոստոսի 27-ին սահմանել է «Էլիաս Վալինյա» («Elías Valiña») մրցանակ: Ամեն տարի այս մրցանակը ստանում են այն կազմակերպություններն ու հաստատությունները, որոնք ամենից մեծ ներդրումն են ունեցել Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի հանրահռչակման գործում: Մրցանակով պարգևատրվել են[4].

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Valiña Sampedro, Elías: El Cebreiro, Camino de Santiago; arti'culo, edita revista ABC Madrid, 11 de agosto de 1963:
  • Valiña Sampedro, Elías: El Valle del Valca'rcel en el Camino de Santiago (Վոլկարսել հովիտը Սանտյագոյի ճանապարհին); arti'culo edita revista Compostellanum volumen 8, n° 4 octubre-diciembre; 1963:
  • Valiña Sampedro, Elías: El Cebreiro en el Camino de Santiago a trave's de Galicia; arti'culo edita revista Compostellanum volumen 9, n° 4 octubre-diciembre; 1964:
  • Valiña Sampedro, Elías: El Camino de Santiago Estudio Histo'rico Juri'diko (Էլ Կամինո դե Սանտյագո, պատմա-իրավական հետազոտություն); Tesis doctoral de 1965; Edita CSIC; 1971: Աշխատությունը բաղկացած է երկու մասից: Առաջին մասում ուխտագնացությունը դիտարկվում է քաղաքացիական ու կանոնական իրավունքի տեսանկյունից, իսկ երկրորդ մասում դիտարկվում է Կամինո դե Սանտյագոն Վիլյաֆրանկայի ու Տրիակաստելայի միջև: Այս աշխատության կարևոր մասերից է Օ Սոբրեյրոյին վերաբերող հատվածը: աշխատության մեջ ներկայացված են այն բոլոր տվյալները, որոնք հայտնի են այս շրջանի պատմության ու բնակչության մասին:
  • 'Elias Valina Sampedro: Catálogo de los archivos parroquiales de la Diócesis de Lugo (Լուգոյի թեմի արխիվային տեղեկատու), 1971:
  • Elias Valina Sampedro, Rielo Carballo, Santos San Cristóbal Sebastián, Xosé Manuel González Reboredo: Inventario artístico de Lugo y su provincia (Լուգոյի և նահանգի արվեստի ներկայացում), Մադրիդ, 1975—1983: Վեցհատորանոց հրատարակություն: Այս հրատարակության մեջ Էլիաս Սամպեդրոն ներկայացված է որպես Մադրիդի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, Գալիսիայի մշակութային ժառանգության կոմիտեի անդամ, և Լուգոյի մշակութային խորհրդի անդամ:
  • 1981-1983 թվականներին եղել է «Inventario del patrimonio arquitectónico de la provincia de Lugo» (Լուգո գավառի մշակութային ժառանգության նկարագրություն) հրատարակության գլխավոր խմբագիրը, հրատարակել է Մադրիդում 1980—1983 թվականներին և համագործակցել Սալամանկայի Պապական համալսարանի հետ առաջին հատորի «Synodicom hispanum» («Իսպանական սինոդիկա») ստեղծման ժամանակ, նվիրված է Գալիսիային, հրատարակվել է Մադրիդում 1981 թվականին:
  • 1982 թվականին Զբոսաշրջության կոմիտեի պատվերով հրատարակվում է ուղեցույց «El Camino de Santiago. Guía del peregrino» («Էլ Կամինո դե Սանտյագո: ուղեցույց ուխտավորների համար»): Սկսած 1985 թվականից մինչև Էլիաս սամպեդրոյի մահը լույս է տեսել մեծ տպաքանակով, թարգմանվել եվրոպական լեզուներով, հրատարակությամբ զբաղվել է «Everest» հրատարակչությունը: Հեղինակի մահից հետո նույն հրատարակչությունում ուխտավորների ուղեցույցով զբաղվլ է Միլան Լոցանոն (տե'ս ստորև` գրականության ցանկում):
  • Elias Valina Sampedro: Guia del Peregrino ein Compostela (Ուխտավորի ուղեցույց), Editorial Galaxia,1993; ISBN 8471547937 и ISBN 978-8471547934:

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Premio Antonio de Nebrija», 1967, «Էլ Կամինո դե Սանտյագո» պատմա-իրավական հետազոտության համար:
  • «José María Cuadrado», 1972, «Լուգոյի թեմի եկեղեցական արխիվների տեղեկատու» աշխատության համար:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Millan Bravo Lozano: Praktischer Pilgerführer der Jakobsweg (Практический путеводитель для паломников Пути Иакова); Editorial Everest, S. A., Leon, 1999, стр. 204. ISBN 84-241-3835-X.
  • Annette Heusch-Altenstein и Christoph Kühn: Wege der Jakobspilger in Rheinland und Westfalen. Band 9 (Дороги паломников Иакова в Рейнских землях и Вестфалии. Том 9). J.P. Bachem Verlag, 2010, стр. 8. ISBN 978-3-7616-2381-7.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]