Բուրգերի տեքստեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բուրգերի տեքստեր Ունասի առաջնային բուրգի մեջ: Հյուսիսային (աջից) և արևմտյան պատեր

Բուրգերի տեքստեր, հնագույն ստեղծագործություններ եգիպտական կրոնական և հոգեհանգստի արարողությունների տեքստեր, որոնք հասել են մեզ[1]: Իրենց անունները ստացել են գտնվելու վայրի պատճառով՝ դրանք ծածկում են Սահարայի Մեմփիսի փարավոնների մեծ գերեզմանատանը գտնվող բուրգերի ներքին պատերը, որոնք կառուցվել են մոտավորապես մ.թ.ա. 2350 և 2175 թվականների ընթացքում: Այդ բուրգերում թաղված են՝ V դինաստիայի փարավոն Ունասը (մ.թ.ա. 24-րդ դարի կեսերին) և չորս փարավոն 6-րդ դինաստիայից՝ Տետին, Պեպի I - ը, Մերերնա I - ը և Պեպի II - ը (մ.թ.ա. XXII դարում): Այսպիսով, բուրգերը, որոնք պարունակում են Տեքստեր, կառուցվել են մեկ ու կես դարվա ընթացքում[2]: Տեքստերը ամենայն հավանականությամբ, ավելի հին են քան հենց բուրգերը, և ստեղծվել են ավելի վաղ քան Հյուսիսային ու Հարավային Եգիպտոսների միավորումը (մոտավորապես մ.թ.ա. 3000 թվական)[3]:

Բացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուրգերի տեքստերը բացվել են մաս - մաս Մարիետի կողմից 1880 թվականին, նա սկսել է ուսումնասիրել Սահարայի բուրգերը Գաստոն Մասպերոյի նախաձեռնությամբ: Մարիետի մահից հետո Մասպերոն շարունակեց պեղումները 1881 թվականին և 1894 թվականին հանձնեց բոլոր գտնված տեքստերը, դրանց կցելով թարգմանությունները[4]:

Թարգմանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած նրան, որ տեքստերի համեմատաբար մեծ մասը տուժել է ժամանակի և դամբարանների գողերի պատճառով, դրանց ընթերցումը, թարգմանությունը և պարզաբանումը մինչ այսօր ստեղծում են շատ խնդիրներ: Տեքստերը դժվար են ոչ միայն քերականական, այլ նաև բառային առումով, իսկ ուղղագրությունը արտասովոր է (իր հնության պատճառով): Դրանց մեջ պարունակում են շատ ակնարկներ մեզ համար ահնայտ առասպելների ու լեգենդների մասին: Տեքստերը թարգմանելու առաջին փորձը պատկանում է Գաստոն Մասպերոյին, ով 1882 թվականին հերթով սկսել է հրապարակել հիերոգլիֆական տեքստերը և դրանց թարգմանությունները: Ավելի ուշ դրանք հրապարակվել են մեկ հատորով 1894 թվականին[5]:

1910 թվականին Կուրտ Զետեն իրականացրել է «Տեքստերի» հաջորդ հրատարակությունը[6]: Նա համակարգեց դրանք՝ խմբավորելով և համարակալելով (նրա համարակալումները մինչ այսօր օգտագործվում են գիտնականների կողմից) «Ասույթները» (Sprüche): Տեքստերը հրատարակվել ու թարգմանվել են ֆրանսերեն (Գ. Մասպերո, Լ. Սպելեերս), գերմաներեն (Կ. Զետե), անգլերեն (Ս. Ա. Բ. Մերսեր, Ռ. Օ. Ֆոլկներ, Ա. Պյանկով): Ռուսերեն սկսել է թարգմանել, բայց չի ավարտել ռուս գիտնական Ա. Լ. Կոցեյովսկին, ով ռուսական եգիպտալոգիայի հիմնադիր Բորիս Տուրաևի աշակերտն էր: Ներկայումս չկա Բուրգերի Տեքստերի ռուսերեն ամբողջական թարգմանությունը: 2000 թվականին լույս է տեսել Ա. Լ. Կոցեյովսկիի տեքստերի մի մասի թարգմանություններով գիրքը (1-254 գլուխներ)[7].:

Բովանդակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ս. Մերսերը Բուրգերի Տեքստերից ընդգծում է հետևյալ սյուժեն[8]:

  1. Թաղման արարողություն պարգևների զոհաբերմամբ, որը կապված է պոկված մարմնի մասերի վերամիավուման և մահացած թագավորի վերակենդանացման պատկերացման հետ:
  2. Կախարդական բանաձևեր խնդիրներից ու դժբախտություններից պաշտպանվելու համար:
  3. Պաշտամունքի ծիսակարգ:
  4. Կրոնական հիմներ:
  5. Առասպելական բանաձևեր մահացած թագավորին նույնացնելու այս կամ այն աստվածության հետ:
  6. Աղոթքներ կամ խնդրանքներ մահացած թագավորի անունից:
  7. Հանգուցյալ թագավորի վեհության և հզորության փառաբանումը երկնքում:

Երկար ժամանակ գիտնականները կարծում էին, որ բուրգերի առանձին տեքստերը ոչ մի բանով կապված չեն միմյանց հետ, միասնական տեքստ չեն կազմում և դրանց դասավորվածությունը բուրգերի մեջ կախված էր գրողների ցանկություններից: 1947 թվականին Միլիցա Մատյենը [9] առաջարկել է տեքստերի ընթերցանության նոր կարգ (բուրգի մուտքից դեպի փարավոնի սարկոֆագ): Նա նաև հայտնել է այն տեսակետը, որ Բուրգերի Տեքստերը թաղման ծիսակատարությունների միասնական խոսքեր են, որոնք բարձրաձայնվել են արարողության այն մասում, որը անց է կացվել բուրգի ներսում:

Հատվածներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png

Գլուխ 1

ա. Լուսավոր մեծ Նուտը ասում էր հետևյալ խոսքերը՝ Սա իմ տղան է, գետերի անունով անդրանիկը[10],

բ. Սա իմ սիրելին է: Ես անհանգստանում եմ նրա համար[11].

Գլուխ 2

գ. Գեբը ասում է: Սա իմ հարազատ որդին է և հարազատը __ __ __


Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Faulkner R. O. The Ancient Egyptian Pyramid Texts Translated into English. Oxford, 1969. P. V—VIII // Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— С. 294—300.
  2. Матье М. Э. Тексты пирамид — заупокойный ритуал (о порядке чтения Текстов Пирамид). // Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— С. 369—414
  3. Mercer S. A. B. The Pyramid Texts in Translation and Commentary. Vol. I. New York; London; Toronto, 1952. P. VIII and 1-12 // Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— С. 228—254.
  4. Maspero G. Les inscriptions des Pyramides de Saqqarah. Paris, 1894.
  5. Там же.
  6. Sethe K. Die Altägyptischen Pyramidentexte. Bd. I—IV. Leipzig, 1908—1922. И ещё: Sethe K. Übersetzung und Kommentar zu den ältaguptischen Pyramidentexten. I—IV. Gluckstadt—Hamburg, 1935—1939.
  7. Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— 464 c., ил. (Александрийская библиотека, серия «Египет»).
  8. Mercer S. A. B. The Pyramid Texts in Translation and Commentary. Vol. I. New York; London; Toronto, 1952. P. VIII and 1-12. // Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— С. 228—254.
  9. Матье М. Э. Тексты пирамид — заупокойный ритуал (о порядке чтения Текстов Пирамид) // Тексты Пирамид / Под общ. ред. А. С. Четверухина.— СПб.: Журнал «Нева»; Летний сад, 2000.— С. 369—414.
  10. Имя в первоначальном тексте отсутствовало и было вставлено, чтобы приспособить текст для царского заупокойного культа. В книге передается как «и. р. (=имя рек)».
  11. Может быть переведено «на нем».

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]