Մուտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մուտ
Mut.svg
Տեսակհին եգիպտական աստվածություն
Սեռիգական
ԱմուսինԱմոն
ԶավակներԽոնսու և Monthu?
Mut Վիքիպահեստում
Տասնիններոնդ դինաստիային պատկանող Մուտի արձանը, մ.թ.ա. 1279–1213

Մուտ, հայտնի է նաև որպես Մաուտ և Մոուտ, մայր աստվածուհի էր, ում երկրպագում էին Հին Եգիպտոսում: Նրա անունը բառացիորեն նշանակում է մայր հին եգիպտերենում [1]։ Մուտն ուներ բազմաթիվ կերպարանքներ և հատկանիշներ, որոնք փոփոխվել և զարգացել են հին եգիպտական մշակույթի հազարամյակների ընթացքում։

Նա համարվում էր նախնական աստվածություն, որը կապված էր Նունի նախնադարյան ջրերի հետ, որից ծնունդ է առել ամեն ինչ։ Երբեմն ասվում էր, որ Մուտն ծնունդ է տվել աշխարհին կուսածնության միջոցով, բայց ավելի հաճախ ասվում էր, որ նա ունեցել է ամուսին՝ արևի աստված Ամոնը։ Չնայած նրա հետևորդները հավատում էին, որ Մուտն աշխարհում գոյություն ունեցող ամեն ինչի մայրն է, նա մասնավորապես կապված էր, որպես լուսնային երեխա- աստծու՝ Խոնսուի մայր։ Եգիպտոսի մայրաքաղաքի՝ Թեբե քաղաքի, Կարնակի տաճարում,Ամուն-Ռայի, Մուտի և Խոնսուի ընտանիքը միասին երկրպագվում էր որպես Թեբանական տրիադ։

Արվեստում նա պատկերվում էր որպես մի կին, ով կրում էր եգիպտական արքաների կրկնակի թագը՝ ներկայացնելով իր իշխանությունը երկրի ամբողջ տարածքի վրա։

Մուտի պաշտամունքի բարձրակետի ժամանակ եգիպտոսի տիրակալներն աջակցում էին նրա երկրպագությունը իրենց սեփական ձևերով՝ ընդգծելով իրենց սեփական իշխանությունը և իշխելու իրավունքը՝ Մուտի հետ միավորվելու միջոցով։ Մուտը ներգրավված էր շատ հնագույն եգիպտական փառատոներում, ինչպիսիք էին Օփեթ փառատոնը և Հովտիի գեղեցիկ փառատոնը։ Նրա ամենամեծ տաճարը գտնվում էր Թեբե քաղաքում՝ Կարնակում։

Մուտի բազմաթիվ տիտղոսներից մի քանիսը ներառում են՝ Աշխարհ-մայր, Ռայի աչք, Աստվածուհիների թագուհի, Երկնքի տիրուհի, Աստվածների մայր և Նա, ով ծննունդ է տալիս, բայց նա ինքը ծնունդ չի առել ոչ ոքից։

Առասպելաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մուտը համարվում է Ամոնի՝ փարավոնների հովանավոր աստվածության կինը, Միջին թագավորության (մ.թ.ա. 2055–1650 ) և Նոր թագավորության (մ.թ.ա.1550–1070) ընթացքում։ Ամունեթը և Վոսրեթը հավանաբեր եղել են Ամոնի կանայք վաղ Եգիպտոսի պատմության մեջ, սակայն Մուտն, ով տեքստերում և արվեստում չի հայտնվել մինչև ուշ Միջին թագավորությունը, փոխարինել է նրանց։ Նոր թագավորությունում, Ամոնը և Մուտը համարվում էին Թեբեի՝ խոշոր քաղաք Վերին Եգիպտոսում, հովանավոր աստվածությունները և ձևավորեցին կրոնական եռամիասնություն իրենց որդու՝ Խոնսուի հետ միասին։ Նրա մյուս հիմնական դերը եղել է որպես էգ առյուծի աստվածություն, որը Ստորին Եգիպտոսի զարհուրելի աստվածուհի՝ Սեխմետի, երկնմանակն էր Վերին Եգիպտոսում [2]։

Պատկերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հատված մի քանդակաբեկորից, որը ցույց է տալիս Ամունին գահակալված: Մուտը, կրելով կրկնակի թագը, կանգնած է նրա հետևում: Երկուսն էլ առաջարկվում են Ռամզես I- ի կողմից, որն այժմ կորսված: Եգիպտոսից. Եգիպտոսի հնագիտության Պետրիի թանգարան, Լոնդոն

Արվեստում՝ Մուտը պատկերված էր, որպես անգղի թևերով կին, որը պահում էր իր ձեռքում անխ, կրում էր Վերին և Ստորին Եգիպտոսի միավորված թագը և հագին ուներ վառ կարմիր և կապույտ զգեստ՝ Մաատ աստվածուհու փետուրը իր ոտքերի մոտ։ Բայցի այդ, Մուտը ՝առնմանման արդյունքում, պատկերվում է որպես կոբրա, կատու, կով, էգ առյուծ, ինչպես նաև անգղ։

Մուտ Աստվածուհու ցայտաքանդակը մ.թ.ա. 1336-1213, Բրուկլինի թանգարան

Նախքան Նոր Թագավորության ավարտը, Վերին և Ստորին Եգիպտոսի կրկնակի թագը կրող կանացի կերպարանքերի բոլոր պատկերները Մուտ աստվածուհու պատկերներն էին, որոնք անվանվում էին «Երկնքի տիկին, բոլոր աստվածների սիրուհի»։ Այս էջի վերջին պատկերը ցուցադրում է աստվածուհու դիմագծերը, որոնք մատնանշում են, որ այս աշխատանքը կատարվել է XVIII դինաստիայի ուշ և Ռամզես II-ի (մ.թ.ա. 1279–1213) գահակալության համեմատաբար վաղ ինչ-որ մի շրջանում [3]։

Կարնակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջեբել Բարկալ Մուտի տաճարը: Ամոնը Մուտի ուղեկցությամբ՝ Ջեբել Բարկալի ներսում
Մուտի շրջակայքը Կարնակի տաճարային համալիրում

Կան տաճարներ նվիրած Մուտին, որոնք դեռ կանգուն են մերօրյա Եգիպտոսում և Սուդանում՝ արտացոլելով նրա համատարած երկրպագությունը։ Նրա պաշտամունքի կենտրոնը Սուդանում դարձել է Մուտի տաճարը, Ջեբել Բարկալում, իսկ Եգիպտոսում՝ մի տաճար Կարնակում։ Այդ տաճարը ուներ արձան, որը համարվում էր նրա իրական հոգու կոնցեպցիայի մարմնավորում։ Նրա նվիրաբերությունները ներառում էին ամենօրյա ծիսակարգեր, որոնք իրականացնում էին փարավոնն և նրա քրմուհիները։ Ներքին ցայտաքանդակները պատկերում են քրմուհիներիերի տեսարաններ, ներկայումս Հին Եգիպտոսի միակ հայտնի մնացած երկրպագության օրինակը, որը բացառապես ղեկավարվում էր կանանց կողմից։

Սովորաբար թագուհին, ով միշտ կրում էր արքայական ծագումը Եգիպտոսի տիրակալների շրջանում, ծառայում էր որպես գլխավոր քրմուհի՝ տաճարի ծիսակարգերում։ Փարավոնը նույնպես մասնակցում էր և մահվանից հետո պետք է դառնար աստավածություն։ Այն դեպքում, երբ փարավոնը իգական սեռի էր, մի օրինակի արձանագրույունը ցույց է տալիս, որ նրա դուստրը ծառայել է իր փոխարեն, որպես քրմապետուհի։ Հաճախ քրմերը ծառայում էին տաճարների և մարգարեների կառավարման գործերում, որտեղ քրմուհիները իրականացնում էին ավանդական կրոնական ծեսեր։ Այս ծեսերն իրենց մեջ ներառում էին երաժշտություն և խմիչք։

Հետշեպսուտ փարավոնը ուներ հնագույն տաճար նվիրված Մուտին, Կարնակում, որը վերակառուցվեց նրա գահակալության՝ Ութերորդերորդ դինաստիայի ընթացքում։ Նախորդ պեղումներ կատարողները կարծում էին, որ Ամանհոտեպ III-ն է կառուցել տաճարը, քանի որ այնտեղ գտնված հարյուրավոր արձանները կրում էին նրա անունը։ Այնուամենայնիվ, Հետշեպսուտ, ով ավարտին էր հասցրել հսկայական թվով տաճարներ և հասարակական շենքեր, ավարտել էր հասցրել աշխատանքը յոթանասունհինգ տարի առաջ։ Նրանից էր սկսվել, Մուտին Վերին և Ստորին Եգիպտոսի թագով պատկերելու սովորույթը։ Համրվում է, որ Ամանհոտեպ III-ը վերացրել է Հետշեպսուտի նշաններից շատերը՝ միաժամանակ ստանձելով նրա կառուցած նախագծերի համբավը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. te Velde, Herman (2002), "Mut", in Redford, D. B. (ed.), The Ancient Gods Speak: A Guide to Egyptian Religion, New York: Oxford University Press, p. 238
  2. Wilkinson, Richard H. (2003). The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt. Thames & Hudson. pp. 153–155, 169
  3. "Relief of the Goddess Mut". Brooklyn Museum. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 17 June 2014.