Ավգուստին Բետանկուր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավգուստին Խոսե Պեդրո դե Կանդելարիա դե Բետանկուր և Մոլինա
իսպ.՝ Agustín José Pedro del Carmen Domingo de Candelaria de Betancourt y Molina
Augustin de Betancourt in Russian attire, 1810s.jpg
Ծնվել էփետրվարի 1, 1758(1758-02-01)[1][2][3]
ԾննդավայրՊուերտո դե լա Կրուս, Սանտա Կրուս դե Տեներիֆե, Կանարյան կղզիներ, Իսպանիա
Մահացել էհուլիսի 26, 1824(1824-07-26)[4] (66 տարեկանում) կամ հուլիսի 14, 1824(1824-07-14)[1] (66 տարեկանում)
Մահվան վայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[1]
ՔաղաքացիությունԻսպանիա
ԿրթությունՃանապարհների և կամուրջների ազգայի դպրոց
ԵրկերMoscow Manege
Մասնագիտությունքաղինժեներ, ճարտարապետ, քաղաքաշինարար և combat engineer
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ասպետական շքանշան և Սուրբ Վլադիմիրի 2-րդ աստիճանի շքանշան
ԱնդամությունԲավարիական գիտությունների ակադեմիա
Agustín de Betancourt Վիքիպահեստում
Ռուսաստանի բանկի հուշամեդալ, որի վրա պատկերված է Ավգուստին դե Բենտակուրը, արծաթ-ոսկի, 25 ռուբլի, 2008 թվական
Ավգուստին դե Բենտակուրի 250-ամյակին նվիրված Ռուսաստանի փոստային նամականիշ (ԽՍՀՄ կատալոգ № 1220

Ավգուստին դե Բետանկուր և Մոլինա, ամբողջական անունը՝ Ավգուստին Խոսե Պեդրո դե Կանդելարիա դե Բետանկուր և Մոլինա (իսպ.՝ Agustín José Pedro del Carmen Domingo de Candelaria de Betancourt y Molina, ֆր.՝ Augustin Bétancourt, ռուս.՝ Августин Августинович де Бетанкур, փետրվարի 2 (փետրվարի 1), 1758 թվական - հուլիսի 24 (հուլիսի 14), 1824 թվական[5]), իսպանական, այնուհետև ֆրանսիական ու ռուսական պետական գործիչ և գիտնական, ռուսական բանակի գեներալ-լեյտենանտ, շինարար, ինժեներ-մեխանիկ և Ռուսական կայսրության տրանսպորտային համակարգի կազմակերպիչ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավգուստին դե Բետանկուրը ծնվել է 1758 թվականի փետրվարի 2-ին (որոշ տվյալներով ՝փետրվարի 1-ին) Իսպանական կայսրությանըյին պատկանող Տեներիֆե կղզում գտնվող Պուերտո դե լա Կրուս քաղաքում ֆրանսիական ծագում ունեցող ընտանիքում: Նրա նախապապը եղել է ֆրանսիացի Ժան դե Բենտակուրը, ով 1471 թվականին իրեն հայտարարեց [[Կանարյան կղզիներ|Կանարյան կղզիների] թագավոր:

Փարիզում ստանալով բազմակողմանի գիտական կրթություն՝ Ավգուստին դե Բետանկուրն իսպանական կառավարության կողմից ուղարկվում է Արևմտյան Եվրոպայի առավել քաղաքակիրթ երկրներ, որպեսզի ուսումնասիրի նավագնացության, ջրանցքների, շոգեմեքենաների տարբեր համակարգեր: Ավգուստին դե Բետանկուրը հաջողությամբ կատարում է այդ հանձնարարությունը: 1798 թվականին նրան էր հանձնարարված Մադրիդի և Կադիսի միջև օպտիկական հեռագրի ստեղծումն ու հաղորդագրության միջոցով Իսպանիայում ինժեներների կորպուսների կազմակերպումը: 1800 թվականին նա նշանակվում է այդ կորպուսի գլխավորլ-տեսուչ, իսկ 1803 թվականին՝ բանակի համբարակ (ինտենդանտ) ու փոստի գլխավոր տնօրեն:

Гостиный двор Նիժնինովգորոդյան տոնավաճառի հյուրընկալության բակը, լուսանկարը՝ 19-րդ դարի (չի պահպանվել)

Իսպանիայում սկսված անկարգությունները Ավգուստին դե Բետանկուրին ստիպեցին լքել երկիրը: Սկզբում նա մեկնեց Փարիզ, իսկ 1808 թվականին՝ Ռուսական կայսրություն, որտեղ ծառայության է անցել գեներալ-մայորի կոչումով: Այստեղ նրան հնարավորություն է տրվում դրսևորել իր գիտելիքները: Նա վերակառուցում է Տուլայի զինագործարանը, կառուցեց Կազանի թնդանոթի ձուլարանը, Կայսերական Ալեքսանդրիան գործարանում ներդրեց նոր մեքենաներ և վերանորոգեց հները, կառուցեց Պետական թղթերի պատրաստման էկսպեդիցիայի շենքը (որտեղ անձամբ նրա կողմից հորինվել է մեքենաների ու հաստոցների մեծ մասը), այն ժամանակվա մոսկովյան ռազմական վարժարանը (զինվորական դիտումների համար գաղտնի հարթակ, այժմ՝ Մանեժ), Նիժնինովգորոդյան տոնավաճառի հյուրընկալության բակը, Նևա գետի վրայի առաջին կամուրջը Սանկտ Պետերբուրգի կենտրոնական լողափը և բազմաթիվ այլ շինություններ և կառույցներ: Մասնակցել է Սուրբ Իսահակի տաճարի կառուցմանը:

Ավգուստին դե Բետանկուրի նախագծով Սանկտ Պետերբուրգում ստեղծվեց Երկաթուղային ինժեներների ինստիտուտը, որի գլխավոր տեսուչ նշանակվեց[6]: Ինստիտուտը բացվեց 1810 թվականի նոյեմբերի 1-ին: Բենտակուրը հսկայական ներդրում կատարեց 19-րդ դարի բարձրագույն ինժեներական կրթության ռուսական համակարգերի զարգացման գործում, որն առանձնանում էր ֆունդամենտալ, համաինժեներական ու հատուկ պատրաստության համադրմամբ: Ինստիտուտում կրթության ծրագիրը կազմելիս նա գրել է.

Վիքիքաղվածք
«Ինստիտուտի նպատակն է Ռուսաստանին մատակարարել ինժեներներ, ովքեր դրանից դուրս գալուց անմիջապես հետո կարող են նշանակվել կայսրության տարբեր աշխատանքներում:»

1816 թվականին Ավգուստին դե Բետանկուրը զբաղեցնում էր Սանկտ Պետերբուրգի Շինությունների և հիդրավլիկ աշխատանքների հանձնաժողովի ղեկավար, իսկ 1819 թվականից դարձավ Երկաթուղային գծերի գլխավոր վարչության տնօրենը և զբաղեցրած պաշտոնով պայմանավորված ընդգրկվեց Ռուսական կայսրության նախարարների կոմիտեի կազմում: Այդ պաշտոնում նա ծառայել է մինչև 1822 թվականի օգոստոսի 2-ը:

Ավգուստին դե Բետանկուրը մահացել է 1824 թվական հուլիսի 26-ին (որոշ տվյալներով հուլիսի 14-ին) Սանկտ Պետերբուրգում: Թաղվել է Սմոլենսկյան լյութերական գերեզմանատանը[9]:

1979 թվականին Ավգուստին դե Բետանկուրի աճյունն ու գերեզմանաքարը տեղափոխվեցին Ալեքսանդր Նևսկու Լավրայի Լազարևսկյան գերեզմանատան «18-րդ դարի նեկրոպոլում»[10]:

Գործունեությունը Նիժնի Նովգորոդում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1817 թվականի գարնանը Նիժնի Նովգորոդ է ժամանում Շինարարության և հիդրավլիկ աշխատանքների հանձնաժողովի ապագա ղեկավարը, ով կառուցելու էր Նիժնինովգորոդյան տոնավաճառի հյուընկալության բակը: Նա հաստատեց շինարարության համար նախատեսված վայրը, սակայն չհամաձայնվեց ճարտարապետական նախագծի հետ, ինչի պատճառով անձամբ ստանձնեց տոնավաճառի համալիրի ու հաղորդակցության համակարգերի նախագծումը:

1817 թվականի նոյեմբերի 3-ին Ռուսական կայսրության նախարարների կոմիտեի որոշմամբ Ավգուստին դե Բետանկուրին հանձնարարվեց տոնավաճառի ամբողջ աշխատանքների մշակումը, կազմակերպումն ու կառուցումը: Շինարարության նպատակն էր Եվրոպայում ստեղծել լավագույն առևտրային համալիրը[11]:

1818 թվականի գարնանը դրվեց տոնավաճառի շինության հիմքերը: Այդ պահից սկսած և մինչև 1822 թվականը (տոնավաճառում առևտրի մեկնարկը) Ավգուստին դե Բետանկուրը մնաց Նիժնի Նովգորոդում և յուրաքանչյուր ամառ անձամբ ղեկավարում էր շինարարական աշխատանքները շինարարության բոլոր փուլերում:

1819 թվականին Ավգուստին դե Բետանկուրն անձամբ մշակում է քաղաքի ստորին մասին վերակառուցման նախագիծը:

1823 թվականին Ավգուստին դե Բետանկուրը նախագծում է (Վիլյամ Գեստեի հետ համատեղ) Նիժնի Նովգորոդի հետագա զարգացման գլխավոր պլանը, որը հաստատվեց 1824 թվականի հունվարին[11]:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավգուստին դե Բետանկուրը 1790 թվականին ամուսնացել է ֆրանսիական արմատներով անգլուհի Աննա Իվանովնա Ժուրդանի հետ (մահացել է 1853 թվականին)[12]:

Պետերբուրգում Բետանկուրները բնակվում էին Ֆոնտանկա գետի լողափիին գնտվող թիվ 115 տանը: Ամուսնու մահից հետո՝ 1826 թվականին Աննա Իվանովնան դստրերի հետ միասին հեռանում է Ռուսաստանից: Սկզբում նա բնակվում է Բրյուսելում, իսկ հետո՝ Վերսալում:

Ավգուստին դե Բետանկուրն ունեցել է երեք դուստր՝ Կառոլինան (մահացել է 1823 թվականին), Ադելինան (մահացել է 1832 թվականին Բրյուսելում), Մաթիլդան (ամուսնացած է եղել ֆրանսիացի սպա կոմս Գարդանայի հետ) և մեկ որդի՝ Ալֆոնս (1805-1875): Վերջինը մնացել է Ռուսական կայսրությունում և ծառայել է մինչև գեներալ-լեյտենանտի կոչման:

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավգուստին դե Բետանկուրի հուշարձանը Տեներիֆե կղզու Պուերտո դե լա Կրուս քաղաքում
Ավգուստին դե Բետանկուրին նվիրված կամուրջը Սանկտ Պետերբուրգում, որը կոչվում է Բենտակուրի կամուրջ անվանումը

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտական հիմնական աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Գոլորշիների ընդլայնման ուժի մասին» (Փարիզ, 1790 թվական),
  • «Ներքին նավագնացության նոր համակարգի մասին» (Փարիզ, 1807 թվական),
  • «Մեքենաներ կազմելու ուղեցույց» (համատեղությամբ մեքսիկացի մաթեմատիկոս Խ. Մ. դե Լանցի, Փարիզ, 1808 թվական /1-ին հրատարակություն՝ 1819 թվական, 2-րդ հրատարակություն՝ 1840 թվական, 3-րդ հրատարակություն՝ մահից հետո):

Բենտակուրի աշխատանքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավգուստին դե Բետանկուրը մասնակցել և հեղինակել է բազմաթիվ աշխատանքների, այդ թվում նաև՝ Ռուսական կայսրության կայսր հրամանով: Նա հեղինակել է բազմաթիվ քանդակներ, նախագծել և կառուցել շինություններ, կազմել քաղաքների որոշակի հատվածի (լողափ, թաղամաս) ճարտարապետաշինարարական նախագծերն ու իրականացրել դրանք:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #123090962 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. SNAC — 2010.
  3. Spanish Biographical DictionaryReal Academia de la Historia.
  4. Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  5. Jacques, Payen (1970–80). "Betancourt Y Molina, Augustin de". Dictionary of Scientific Biography. 2. New York: Charles Scribner's Sons. pp. 104–105. ISBN 978-0-684-10114-9.
  6. Большая биографическая энциклопедия
  7. А. А. Бетанкур. «Распределение курсов учения в Институте путей сообщения». Цит. по: Барышников С. «… Движение внутренней и внешней торговли превосходит уже меру прежних путей сообщения…» // Водный транспорт. — 15 июля 2012. — № 7. — С. 6. [1]
  8. Также смотри: Л. И. Коренев К истории образования и развития ПГУПС в XIX в. [2]
  9. Могила на плане кладбища (№ 3) // Отдел IV // Весь Петербург на 1914 год, адресная и справочная книга г. С.-Петербурга / Ред. А. П. Шашковский. — СПб.: Товарищество Суворин, Алексей Сергеевич – «Новое время», 1914. — ISBN 5-94030-052-9
  10. Августин Августинович Де Бетанкур и Молина и его могила.
  11. 11,0 11,1 Николай Филатов. «Нижний Новгород. Архитектура XIV — начала XX веков». Нижний Новгород, РИЦ «Нижегородские новости», 1994.
  12. Ф. Вигель. Записки. — М.: Круг, 1928. — Т. 2. — С. 79.
  13. Принц Испании открыл в Санкт-Петербурге памятник Августину Бетанкуру
  14. Бетанкуру А., памятник
  15. «Серный мост через Малую Неву решили переназвать мостом Бетанкура — Городские новости Санкт-Петербурга — Канонер»։ kanoner.com։ Վերցված է 2017-12-11 
  16. «Переправу через остров Серный назвали мостом Бетанкура»։ Росбалт։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2018-04-04-ին։ Վերցված է 2018-04-04 
  17. «О присвоении наименований безымянным мостам Санкт-Петербурга , Постановление Правительства Санкт-Петербурга от 29 марта 2018 года №230»։ docs.cntd.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2018-04-04-ին։ Վերցված է 2018-04-04 


Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Бетанкур, Августин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.(ռուս.)
  • Бетанкур, Августин Августинович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.(ռուս.)
  • Санкт-Петербург. 300 + 300 биографий. Биографический словарь / St. Petersburg. 300 + 300 biographies. Biographic Glossary // Сост. Г. Гопиенко. — На рус. и англ. яз. — М.: Маркграф, 2004. — 320 с. — Тир. 5000 экз. — ISBN 5-85952-032-8. — С. 31.(ռուս.)
  • Betancourt Project (monographic website about Agustín de Betancourt) (իսպ.)(անգլ.)(ռուս.)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]